Jump to content

Abeokuta Women's Revolt

Iwde to Wikipedia
Abeokuta Women's Revolt
protest
LesdiNaajeeriya Taƴto

Fitinaaji rewɓe Abeokuta (ina wiyee kadi Fitinaaji Tax Rewɓe Egba ) ko diɗɗal luulndiingal ngal Dental Rewɓe Abeokuta (AWU) ardii e darorɗe kitaale 1940 ngam haɓaade ƴaañgol laamu koloñaal Nijeer ngol aldaa e nuunɗal. Rewɓe Abeokuta ina cikkatnoo wonde, e nder koloñaal, darnde maɓɓe e faggudu ina ustoo, tawi noon njoɓdi maɓɓe ina ɓeydoo. Yanti heen, ɓe mbiyi haa ɓe keɓa wakilaagu e nder laamu nokku, ɓe potaani yoɓde njoɓdi seertundi e worɓe. Sabu seppooji maɓɓe, rewɓe nayo keɓii jooɗorɗe e nder diɗɗal ngal, njoɓdi rewɓe joofi.

Koloñaal gadano

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]
Kola nuts to luumo Naajeeriya

Abeokuta woni ko e fuɗnaange-rewo leydi Najeriya, ko Yoruba en hoɗi heen, sosaa ko e hitaande 1830, ko ɓuri heewde e mum en ko hoɗorde leñol Egba e Owu. Hedde hitaande 1850, laamu koloñaal Angalteer fuɗɗii yaajtinde laamu mum haa Abeokuta, kaaldigal nanondiral e Egba . Nanondiral nanondiral ngal hokkii Biritaan en laabi njulaagu udditiiɗi rewrude e leydi Egba « ngam waylude laamu Lagos jaɓde jeytaare wuro ngoo e keeri mum ». Ndeeɗoo nanondiral rokkiino leñol Egba en ndimaagu mum en to bannge faggudu mum en, kono e nder ɗuum, laamu Angalteer heɓi feere ngam naatde e njuɓɓudi ndimaagu mum en caggal nde kiris politik waɗi e hitaande 1897. [1]

Laamu Angalteer ɗaɓɓiri yuɓɓinde njuɓɓudi politik wuro ngoo, ko noon, laamu Egba (EUG) sosaa. Ko adii njuɓɓudi kesiri ndii, diwanuuji nokkuuji ɗii ina njogii aadaaji ko famɗi fof debbo gooto. EUG noon, ko worɓe tan ngoni heen, kono fuɗɗii ƴellitde njuɓɓudi politik e faggudu Abeokuta. [1] EUG waɗii ngalu mum e nder njuɓɓudi e faggudu, mahdi laabi e luumooji e ɓeydude njeeygu geɗe ko wayi no kakawo, nebam palme, kola, e mbaydiiji daneeji indigo. [1] E darorɗe kitaale 1800, Abeokuta ummii ko e nokku faggudu e nder leydi Nijeer koloñaal, heddii ko e jeytaare mum.[2]

Iwdi njoɓdi to Abeokuta

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]
Kartal leydi Naajeeriya kollitoowal diiwaan Abeokuta

Ko nde wolde adunaare adannde fuɗɗii e hitaande 1914, laamu koloñaal heɓi semmbe e ustude jeytaare Abeokuta. Wuro ngoo naati haa timmi e nder dowla koloñaal. Caggal nde Abeokuta, ardiiɓe koloñaal ɓee njokkondiri e caɗeele e ustaare mawnde e ngalu. Hare ndee addani ɓeydagol njoɓɗeele naatgol leydi ngam ustude njoɓdi ɓeydagol njoɓɗeele laamu nguu. Caggal nde dumunna juuti, njoɓɗeele eksport ɗee ŋakkiraa ko ɗum waɗi ardiiɓe koloñaal ɓee ɗaɓɓiri birooji koloñaal ɗii nde njaɓata yoɓde njoɓdi toowndi. Ngalɗoo ɗaɓɓaande jaɓaaka. Ngam ustude ustaare ngalu, ardiiɓe nokkuuji ɗii puɗɗiima waɗde njoɓdi sanitaaji, tawi ko ɓuri heewde heen ko rewɓe remooɓe e luumooji. Ɗee njoɓɗeele ko ngam bonnude ko wayi no waasde ɓuuɓnude caggal galleeji rewɓe. Noddaango ñaawirdu ngam ɗeen njoɓɗeele sanitaaji peccaaka e worɓe. [1] Haa jooni, njoɓdi ndii tawaama ina rewi laawol, ndi momtaa. Ndeen ɗe lomtinaama e njoɓdiiji limtilimtinɗi e dow rewɓe, sabu ŋakkeende faggudu ngam dañde ngalu ummoraade e rewɓe. [1]

Ñalnde 1 Yarkomaa 1918, hoɗɓe Abeokuta puɗɗii yoɓde impooji. Gila eɓɓaande njoɓdi ndee fuɗɗii, rewɓe Egba ina ƴeewtee seertude e worɓe. Taƴre rewɓe ndee wonaano e nder mbaydi taƴre nde laamu koloñaal fuɗɗii huutoraade e nder diiwaan Fuɗnaange. Kono, ngool laawol njoɓdi ina joginoo batte e pinal Yoruba en ko adii koloñaal, ngal anndaano rewɓe ina ceerti e worɓe, ɗum noon ina ɗaminii wonde rewɓe ina keɓa ngalu tawa ko e dow worɓe. Nde tawnoo rewɓe ngalaa e diiso EUG, njoɓdi koloñaal feeñii ko e innde njoɓdi tawa alaa ko woni e mum.

  1. 1 2 3 4 5 Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Byfield, Judith A 2003
  2. Olusola, Ayobami. "The Abeokuta Women's Revolt." Home. N.p., 13 April 2010. Web. 5 March 2013. Byfield, Judith A. (1 March 2003). "Taxation, Women, and the Colonial State". Meridians. 3 (2): 250–277. doi:10.1215/15366936-3.2.250. ISSN 1536-6936. Byfield, Judith (April 2012). "Gender, Justice, and the Environment: Connecting the Dots". African Studies Review. 55 (1): 1–12. doi:10.1353/arw.2012.0017. JSTOR 41804124