Abubakar Kolo
| Jinsu | gorko |
|---|---|
| Ɓii-leydiyankaaku | Naajeeriya |
| Ɗemngal | Hawsare |
| Wolde | Inngilisjo, Hawsare, Nigerian Pidgin |
| Sana'aji | civil servant |
| Janngi to | Wadham College |
Alhaji Abubakar Garba Koko, OFR, Sarkin Yakin Gwandu,[1] (1937 – 26 lewru Duujal 2003), ko golloowo laamu Naajeeriya, ardiiɗo, e siyaasaajo, o laati hooreejo arandeere hukuuma ɓamtaare laamorgo lesdi (FCDA), Abuja .[2][3] O taskitini e o huutiniri ɓamtaare laamorgo lesdi Naajeeriya kesum nder duuɓi 80.
Nguurndam e jaŋde puɗɗagol
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]O jibinaa ko Birnin Kebbi, e hitaande 1937, o janngi duɗal leslesal to Sokoto, e duɗal hakkundeewal to Katsina.[4] Koko caggal ɗuum naati duɗal jaaɓi haaɗtirde Ilorin ɗo o janngi ngam wonde Jannginoowo. O janngii kadi njuɓɓudi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ahmadu Bello, caggal ɗuum to duɗal jaaɓi haaɗtirde Wadham, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Oxford.[5]
Golle e politik
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Tuggi 1955 haa 1981, Koko golliima e jannginoowo e njuɓɓudi laamu, caggal ɗuum o golliima e birooji sosiyateeji keewɗi.
Tiitoonde Tappude
Banke koperatiif NBCI, hooreejo Sokoto
Tergal e Diiso ABU Zaria
Sekereteer duumotooɗo e dowla Fuɗnaange-rewo
Koolaaɗo kuuɓal FCDA Abuja
Ministeer Aviation Sekereteer duumotooɗo
Gardiiɗo banke Habib
Hooreejo fedde liɗɗi Dolphine
Hooreejo gese Sangara
Hooreejo fedde E.M.C
Koko wonnoo ko tergal e lanndaaji dawrugol keewɗi e nder leydi Najeriya, won heen ko jooni ngoni ko e majjude. Ina jeyaa e ɗeen lannda lannda demokaraasi renndo (SDP), lannda leƴƴi leydi Nijeer, lannda Kongres Nijeer dentuɗo, e lannda leƴƴi demokaraasi (PDP).[7]
Peeje mawɗe Abuja
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Abubakar ɓuri anndeede ko e darnde makko e nder njuɓɓudi FCDA, kalfinaaɗo ƴellitgol e huutoraade peeje mawɗe Abuja.
Moƴƴingol Laamorde Naajeeriya haa Abuja ɗum huunde nde ɗon mari ƴamol, nden boo ɓurdunde ƴamɗe dow maajum, Obafemi Awolowo ardii ɗum.[8] Awolowo bana siyaasaaku e wakiiliijo lenyol Yoruba ɗon darana ƴamol maɓɓe dow wurtugo Laamorde diga Lagos. E nder kampaañ Hotly ngam suɓaade hooreejo leydi, O huniima ƴettude fedde Ameriknaare wiyeteende Walt Disney Corporation ngam waylude nokku keso oo (Abuja) waɗta ɗum nokku pijirlooji so o suɓaama.[9] Kono caggal nde o suɓaa hooreejo leydi, Alhaji Shehu Shagari hollitii ballal mum no feewi e eɓɓaande ndee, o ƴaañii ngam timminde nde ko yaawi. Jaɓɓungal maako arandewal yaasi Lagos ɓaawo suɓol maako, o ɗonno haa Abuja, haa o yilli kontira'en e huwooɓe haa nokkuure ngam o ɗon ƴama timminorde kuugal ngal. Nde o arti, o hollitii Alhaji Abubakar Koko mettere makko e golle ɗee ɗe njahrata yeeso seeɗa.[10] Shehu Shagari wayliti wakkati ngurdam maako haa Abuja diga hitaande 1986 haa hitaande 1982 ko ɓaawo man laati saɗɗum.[11]
Fedde toppitiinde peewnugol hakkunde leyɗeele (IPA) yamiraama e lewru suwee, hitaande 1977, e dow yamiroore njuɓɓudi ƴellitaare laamorgo leydi ndii (FCDA) ngam feewnude peeje mawɗe Abuja e njuɓɓudi mum diiwaan. E fawaade e sarɗiiji njuɓɓudi, golle peewnugol mawɗe ɗee ko ngam ƴeewtaade doosɗe jowitiiɗe heen, suɓaade nokku ɗo laamorgo ngoo woni ɗoo, peewnugol peeje diiwaan e wuro e deftere tolnooji peewnugol e ƴellitaare jokkondirnde e mum.[12]
IPA woodaano ko adii nde laamu Naajeeriya waɗata gollal ngam fedde nde ina jogii darnde tiiɗnde e nder winndere nde ngam yuɓɓinde peeje mawɗe. IPA sosaa ko e fedde feddeeji tati Ameriknaajo keɓɗo bidsee winndereejo. Caggal nde keɓi bidsee, e timminde eɓɓaande ndee, firooɓe ɓee ndartinaama. Feddeeji ɗii ko fedde wiɗtooji peewnugol (PRC), Wallace, McHarg, Roberts e Todd, e Archisystems (feccere fedde Hughes).
Ibraahiima Krushkov yeewtidi e Alhaji Abubakar Koko ciimtol cakkitiingol e peeje mawɗe Abuja ñalnde 15 lewru feebariyee hitaande 1979.[13] E nder fuɗɗoode peeje mawɗe ɗee, ko IPA waɗi bayyinaango ngoo :
Feere mawnde ngam Abuja Laamorde lesdi Naajeeriya kesum ɗon holla limngal kuuɗe lebbi 18 ɗe hukuumaaji pamari lesdi Naajeeriya (FCDA) waɗi, hukuumaaji pamari ɗin ɗon mari bawɗe ɗuuɗɗe. So wonaano darnde 6ee annduve nde 6eydaani, doole kollitooje jooni e fuzzo golle tigi rigi laamorgo keso ngoo, mbaawaano he6de.[14] Feere ndee e hoore mum ina hollita darnde tiiɗnde e nder golle mahngo laamorgo keso ngoo. Ko huunde haannde e nder golle mawɗe ɗe ɓesngu Naajeeriya jogori waɗde
Njawdi
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]E nder deftere winndaande ngam teddinde Alhaji Abubakar ‘E doole am fof’ jaagorgal to leydi ɗiɗaɓiri Alhaji Idris Koko, wiyi:
E sahaa nde Abubakar Koko rokkaa golle ɗee, yimɓe ina cikkatnoo so tawii Abuja ina heɓa heen. Naatde e oon nokku (FCT) mo wayi ko no ladde nii ngam mahde laamorgo fedde ndee ina saɗti no feewi. O golliima no feewi ngam waɗde Abuja goonga. O hollitii hakkille mawɗo e sadak, gollal ngal aldaa e paltoor, sikke alaa o waɗii toon innde ; omo anndaa no feewi. O huutoriima no feewi jawdi seeɗa ndi ɓe keɓi ndii. "
Abubakar Koko Crescent, e Avenue Abubakar Koko to Abuja ina inniraa e makko. O joginoo kadi tiitoonde aadaaji ‘Sarkin Yakin Gwandu’ nde caggal mum o rokki ɓiyiiko. Alhaji Koko kadi rokkaama njeenaari Ofiseejo Fedde Ngenndiije Dentuɗe (OFR).[15]
Nguurndam neɗɗo
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Koko ko juulɗo sunna, ina joginoo rewɓe 3. O dañi kadi ɓiɓɓe 18,[16] Ɓiɓɓe worɓe sappo, e Ɓiɓɓe rewɓe njeetato.[17]
Tuugnorgal
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]- ↑ "Alh Abubakar Koko(Sarkin Yakin Gwandu 1)OFR". www.facebook.com (in Engeleere). Retrieved 4 October 2020.[self-published]
- ↑ Moore, Jonathan (March 1984). "The Political History of Nigeria's New Capital". The Journal of Modern African Studies. 22 (1): 173. doi:10.1017/S0022278X00056846. JSTOR 160334. S2CID 154848195. Retrieved 22 September 2020.
- ↑ Shuaibu, Umar. "The master Planner". Dailytrust. Retrieved 22 September 2020.
- ↑ "1940s middle School Katsina, a young teacher was interviewed about working as a married woman". YouTube. 26 April 2020. Retrieved 5 October 2020.
- ↑ Babah, Chinedu (2017-02-28). "KOKO, Abubakar Garba". Biographical Legacy and Research Foundation (in Engeleere). Retrieved 6 October 2020.
- ↑ Babah, Chinedu (2017-02-28). "KOKO, Abubakar Garba". Biographical Legacy and Research Foundation (in Engeleere). Retrieved 6 October 2020.
- ↑ Babah, Chinedu (2017-02-28). "KOKO, Abubakar Garba". Biographical Legacy and Research Foundation (in Engeleere). Retrieved 6 October 2020.
- ↑ Moore, Jonathan (March 1984). "The Political History of Nigeria's New Capital". The Journal of Modern African Studies. 22 (1): 173. doi:10.1017/S0022278X00056846. JSTOR 160334. S2CID 154848195. Retrieved 22 September 2020.
- ↑ Moore, Jonathan (March 1984). "The Political History of Nigeria's New Capital". The Journal of Modern African Studies. 22 (1): 173. doi:10.1017/S0022278X00056846. JSTOR 160334. S2CID 154848195. Retrieved 22 September 2020.
- ↑ Moore, Jonathan (March 1984). "The Political History of Nigeria's New Capital". The Journal of Modern African Studies. 22 (1): 173. doi:10.1017/S0022278X00056846. JSTOR 160334. S2CID 154848195. Retrieved 22 September 2020.
- ↑ Moore, Jonathan (March 1984). "The Political History of Nigeria's New Capital". The Journal of Modern African Studies. 22 (1): 174. doi:10.1017/S0022278X00056846. JSTOR 160334. S2CID 154848195. Retrieved 22 September 2020.
- ↑ Shuaibu, Umar (16 March 2020). "Unsung heroes of Abuja master plan". Archived from the original on 21 October 2020. Retrieved 22 September 2020.
- ↑ Shuaibu, Umar (16 March 2020). "Unsung heroes of Abuja master plan". Archived from the original on 21 October 2020. Retrieved 22 September 2020.
- ↑ Shuaibu, Umar (16 March 2020). "Unsung heroes of Abuja master plan". Archived from the original on 21 October 2020. Retrieved 22 September 2020.
- ↑ "Alh Abubakar Koko(Sarkin Yakin Gwandu 1)OFR". www.facebook.com (in Engeleere). Retrieved 6 October 2020.[self-published]
- ↑ "Shaping lives with a purpose: Maryam Abubakar Koko". Daily Trust Tambari. 2017-12-10. p. 28.
- ↑ Babah, Chinedu (2017-02-28). "KOKO, Abubakar Garba". Biographical Legacy and Research Foundation (in Engeleere). Retrieved 6 October 2020.