Jump to content

Adebisi Akande

Iwde to Wikipedia
Adebisi Akande
ɓii aadama
Jinsugorko Taƴto
Ɓii-leydiyankaakuNaajeeriya Taƴto
InndeAdebisi Taƴto
Ɗuubi daygo23 Siilo 1939 Taƴto
ƊofordeIla Orangun Taƴto
ƊemngalYarbankoore Taƴto
WoldeInngilisjo, Yarbankoore, Nigerian Pidgin Taƴto
Sana'ajingaɗoowo siyaasaje Taƴto
Position heldGovernor of Osun State Taƴto
Member of political partyAPC, Alliance for Democracy Taƴto
LenyolYimɓe Yarbanko'en Taƴto

Abdulkareem Adebisi Bamidele Akande CFR (// C; jibinaa ko ñalnde 16 lewru bowte hitaande 1939) ko neɗɗo dawruɗo leydi Najeriya, o woniino guwerneer diiwaan Osun tuggi hitaande 1999 haa hitaande 2003, o woniino tergal lannda fedde wiyeteende « Alliance pour la démocratie » (AD). Ko kanko woni hooreejo gadano e nder dumunna mo Kongres All Progressives.[1]

Akande adii wonde cukko guwerneer diiwaan Oyo gila 1982 haa 1983 e nder laamu leydi Naajeeriya ɗiɗaɓuru, e les njiimaandi guwerneer Bola Ige, caggal nde Sunday Afolabi woppi laamu.[2] .[3]

Mawɗo Adebisi Akande jibinaa ko to Ila Orangun ñalnde 16 lewru bowte hitaande 1939 to nokku biyeteeɗo hannde diiwaan senateeruuji hakkundeeji Osun. O suɓaama dow laynde kawtal lesdi Naajeeriya (UPN). Akande siforaama ko ɓiy mawniiko mawɗo Bola Ige.[4][5]

Diiwaan Osun, leydi Najeriya Akande suɓaama guwerneer diiwaan Osun e wooteeji guwerneer diiwaan Osun e hitaande 1999, e les njiimaandi fedde wiyeteende Alliance pour la Démocratie (AD), nde sosaa ko ɓooyaani koo, hono junngo politik fedde renndo-pinal Yoruba wiyeteende Afenifere. O lomtii Kolonel Theophilus Bamigboye, gonnooɗo gardiiɗo konu Dowla oo gila lewru ut 1998, o rokki laamu nguu ñalnde 29 mee 1999. Ñalnde 31 mee 1999, Akande udditi Asaambele ɗiɗmo to Dowla Osun.

E lewru Yarkoma hitaande 2000, laamu diiwal Osun riiwi 143 golloowo e nder fedde jaayndeyaagal diiwaan Osun, caggal nde guwerneer oo fodaniino ko adii ɗuum ngam taƴde golle diiwaan oo. Akande fusi Diiso dowla Obas e Hooreejo e hitaande 2001, e dow daliilu wonde ina mawni no feewi. Ina gasa tawa ko luural hakkunde hooreejo diiso laamɗo oo e oon sahaa, hono Ooni Ile-Ife e Akande, tawi noon ko e nder yeewtere hakkunde Akande e cukko guwerneer, Iyiola Omisore.

Ƴeewirde dowla Osun e lewru noowammbar 2001 hollitii wonde Akande ina haɓa e doole gollorɗe ɗe ngonaa sehilaaɓe, kadi dowla oo ina wondi e caɗeele kadi sabu fitinaaji juutɗi hakkunde leƴƴi Ife e Modakeke. Kono Akande huutoriima eɓɓaaɗe lannda mum ngam rokkude jaŋde tawa ko e ballal, e safaara mo alaa ko yoɓi, kadi ina moƴƴini ndiyam. Ƴeewirde woɗnde, lebbi ɗiɗi caggal ɗuum, teskaade wonde guwerneer oo ko ɓooyaani koo daɗii e jarribo mum, wiyi wonde, so wonaa moƴƴinde golle renndo e dañde golle, caggal duuɓi ɗiɗi e laamu, Akande waɗii golle keewɗe ngam ittude gollotooɓe e nder golle laamu, tee ina addana ɗum en ustude golle laamu.

Ñalnde 24 desaambar 2001, balloowo Akande, hono Bola Ige, jaagorde ñaawoore, waraa e nder galle mum to Ibadan.Jaaynde ngenndiire wiyeteende ThisDay wiyi wonde warngo ngoo ina waawi jokkondirde e luural hakkunde Akande e cukko guwerneer, Iyiola Omisore. Warngo ngo'o tokki warngo feere nder asaweere saaliinde, depiteejo lesdi Osun, Odunayo Olagbaju, mo ɓe mbari haa yaasi saare maako. Olagbaju ko balloowo Omisore wonnoo.

Akande dañiino woote ngam suɓaade hooreejo leydi e hitaande 2003, kono ko laamɗo biyeteeɗo Olagunsoye Oyinlola e Erelu Olusola Obada mo lannda Demokaraasi yimɓe (PDP) fooli ɗum.Caggal golle

E darorɗe hitaande 2003, pelle luulndiiɗe AD mbaɗii batuuji ceertuɗi. E nder batu Lagos, Akande suɓaama hooreejo AD. E lewru Yarkomaa 2006, konngol ardiiɓe AD wallitorii fedde mawnde Mojisoluwa Akinfenwa e nokku Akande ngam wonde hooreejo ngenndi lannda ka, yani e juuɗe wuyɓe to Osogbo, laamorgo diiwaan Osun. E nder yeewtere lewru feebariyee 2006, gonnooɗo senaateer Moji Akinfenwa, ñaawii Akande e haala, yeddi wonde ko kanko woni hooreejo AD. Nde o yewti dow luural Akande bee cukko maako, Iyiola Omisore, o jaɓi dow ko ɓuri ɗuuɗugo ceede ngam kampaañ Akande ngam suɓugo guwerneer, Omisore hokki mo, ammaa o wi'i ɗum boofol mawngol ngam o jaɓi mo o laato ardiiɗo lesdi.

E lewru Juko hitaande 2005, Akande tawtoraama batu hakkunde leyɗeele ko faati e demokaraasi duumotooɗo e nder leydi Najeriya, yuɓɓinaangu to duɗal jaaɓi haaɗtirde Imperial College, to Londres. E lewru Oktoobar 2005, Akande yilliima Amerik ngam hawritde e wallidiiɓe AD e nder diiwaan Najeriya.

Nde o haalnoo e lewru sulyee 2006, Akande yani e Komiseer toppitiiɗo bonanndeeji faggudu e kaalis, tawi o wiyi ɗum waɗaani ko aldaa e paltoor. O daranii ko AD, mo o wiyi ɓuri tiiɗde hay so tawii ko e hitaande 1999. O noddi laamu ɓurngu laaɓtude, fedde.

Nde o wolwannoo e lewru feebariyee 2009, Akande wiyi wonde feere tan ngam haɓaade njiyaagu e nder diiwaan Niiseer ko rokkude sukaaɓe fartaŋŋe golle, e naatnude ɗum en e ƴettugol kuule. O jeertinii feere militeer, o wiyi e ko yawti militeer en ina njula kaalis ngenndi ndii, ina baasal ɓesngu nguu. Nde o wolwanno dow demokaraasi, o wi'i nde guwerneeruuji AD jaɓi ɗaɓɓaande hooreejo leydi Olusegun Obasanjo ngam haɗuki wooteeji diiwal lesdi, ɓe nasti nder ƴamol. Obasanjo heɓiino suɓaade depiteeji ɗi mballunoo mo haa o dañi woote 2003.

E lewru oktoobar 2009, komisariyaajo jaŋde diiwaan Osun, Alhaji Jelili Adesiyan, tuumi ŋakkeende golle almudɓe diiwaan Osun e ekkolaaji e njuɓɓudi Akande, ndi o wiyi ina yejjita duɗe ɗee.

E lewru suwee 2006, fedde Akande hawritii e lanndaaji luulndo goɗɗi ngam sosde lannda Action Congress, caggal ɗuum wayli innde mum en wonti Action Congress mo Nijeer.

E lewru feebariyee 2013 lannda ka anndini anniyaaji ngam hawtugo bee Kongres ngam Waylugo Jawdi (CPC), lanyol Leyɗe Naajeeriya fuu (ANPP), e fedde kawtal mawngal (APGA) ngam sosde Kongres ngam wayluki ɓamtaare (APC).

  1. "Political Parties > Action Congress". INEC (Independent National Electoral Committee). Archived from the original on 2010-11-23. Retrieved 2009-11-06.
  2. Tunde Oyekola (19 Feb 2009). "2011: Emerging scenario in Osun". Nigerian Tribune. Retrieved 2009-11-06. Template:Dead link
  3. "Emergency Declared in Nigeria After Killing of Justice Minister". New York Times. December 25, 2001. Archived from the original on November 9, 2013. Retrieved 2009-11-06.
  4. Obong Akpaekong (2001-11-21). "State Of The States". Online Nigeria. Archived from the original on 2011-09-27. Retrieved 2009-11-07.
  5. Wilson Uwujaren & Ebelo Goodluck (January 18, 2001). "Panic Grips Southern Governors As More Politicians Unveil Ambitions". Nigeriadotcom. Archived from the original on September 1, 2009. Retrieved 2009-11-07.