Adegoke Adelabu
| Jinsu | gorko |
|---|---|
| Ɓii-leydiyankaaku | Naajeeriya |
| Ɗuubi daygo | 3 Siilto 1915 |
| Ɗoforde | Ibadaan |
| Date of death | 20 Mbooy 1958, 25 Mbooy 1958 |
| Cause of death | traffic collision |
| Ɗemngal | Yarbankoore |
| Wolde | Inngilisjo, Yarbankoore, Nigerian Pidgin |
| Sana'aji | ngaɗoowo siyaasaje, merchant, writer, journalist |
| Janngi to | Government College, Ibadan |
| Member of political party | Ibadan Peoples Party |
| Lenyol | Yimɓe Yarbanko'en |
Gbadamosi Adegoke Adelabu Listen B (3 suwee 1915 – 25 mars 1958), ganndiraaɗo Adelabu Adegoke Penkelemesi, ko neɗɗo mawɗo e nder politik wuro Ibadan, caggal ɗuum kadi e nder diiwaan hirnaange leydi Najeriya, ko adii nde leydi ndii heɓata jeytaare mum e Social Services gila lewru Yarkomaa 1955 haa lewru Yarkomaa 1956, caggal ɗuum o woni hooreejo luulndo e nder Asammbele diiwaan Hirnaange haa o maayi e hitaande 1958. O woniino neɗɗo baawɗo waɗde hoore mum, jibinaaɗo e nder galle ɓuuɓɗo kono o wonti neɗɗo baawɗo wonde e politik leydi Najeriya . O janngi to duɗal jaaɓi haaɗtirde laamu, to Ibadan, haa o dañi njulaagu. Kuugal maako nder siyaasaaku cemmbiɗngal ta'aama nde o maayi nder aksidaa moota, ko neeɓi ko Naajeeriya heɓi ndimu lesdi Biritaniya.
Adelabu ko neɗɗo siftortooɗo hoore mum, goongɗinɗo nafoore ngenndiyaŋkaagal radikal, ngootaagu ngenndi e miijooji sosiyaalist radikal. [1]
Nguurndam gadano
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Adelabu jibinaa ko ñalnde 3 suwee 1915, ɓiy Sanusi Ashinyanbi e Awujola Adelabu. [2] Yumma makko ko debbo ɗiɗaɓo Sanusi, kono o maayi ko nde Adelabu ina famɗi no feewi, kadi suka Adelabu oo ko neene mum baaba mum mawni ɗum. Tuggi 1925 haa 1929, o naati duɗal CMS St David, to Kudeti, to Ibadan, o timmini jaŋde mum to duɗal CMS hakkundeewal to Mapo, to duɗal jaaɓi haaɗtirde IV e V. Hay so tawii ko juulɗo, neene Adelabu ina teddini jaŋde hirnaange nde misiyoŋaaji kerecee en ɓuri heewde e Ibadan. O heɓi seedantaagal lootgol Adelabu, rokki mo fartaŋŋe yahde duɗe CMS. [2] Tuggi 1931 haa 1936, o naati duɗal jaaɓi haaɗtirde laamu, Ibadan ɗo o timmini jaŋde makko hakkundeere, o woni hooreejo duɗal ngal. E hitaande 1936, o heɓi jaŋde naatde e duɗal jaaɓi haaɗtirde Yaba, o heɓi bursi to UAC ngam janngude njulaagu to duɗal jaaɓi haaɗtirde ngal. [2] Kono caggal lebbi 6, o yalti duɗal jaaɓi haaɗtirde ngal, tawi bursi makko o huutoraaka. O hokkaama kuugal haa UAC ngam o laato balloowo hooreejo diiwal Ibadan, ko o ɓiɗɗo lesdi feere mo Adelabu fotti bee maako hitaande ko saali. Golle makko gadane ɗee ko njillu e nokkuuji peewnugol kakawo e nder diiwaan Ibadan. E joofnirde njillu nguu, o hollitii eɓɓaande ko faati e yuɓɓinde njuɓɓudi peccitagol e njulaagu kakawo. Ciimtol ngol addani mo ƴellitaade e wonde balloowo gardiiɗo peewnugol e UAC. Kono Adelabu yalti UAC e hitaande 1937, naati e njulaagu geɗe. O dañaani njulaagu, ɓooyaani o woni e yiylaade golle e nder laamu. [2] E hitaande 1939, o wonti ƴeewtotooɗo ndema, caggal ɗuum o woni gardiiɗo fedde koperatiif nde Akinpelu Obisesan woni hooreejo mum. O woni e koperatiif oo haa hitaande 1945, nde o arti UAC. O heɓi nasaraaku nder kuugal maako ɗiɗaɓal nder hukuuma kan amma ɓaawo nde ardiiɗo lesdi Ibadan, Richardson, woppi kuugal maako, Adelabu yalti hukuuma kan. [2] Ndeen o remi ngalu ummoraade e UAC e nder njulaagu mbaylaandi e kiliyaneeɓe Levantine to Ibadan. E oon sahaa, njuɓɓudi laamu ɓiɗɓe leydi Ibadan ɓuri heewde ko mawɓe tokosɓe, hooreeɓe galleeji (mogaji) e Olubadan, ko ɓuri heewde e maɓɓe ngonaa jannguɓe. Adelabu wonti yiɗde wonde Sekereteer Administratif wonande diiso ngenndi.
Nguurndam politik
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Hitaande 1949 haa 1953
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Golle Adelabu e nder politik ina mbaawi rewrude e ballal makko e agitaasiyoŋ mo mawɓe tokosɓe e mogaji en ardii ngam haɓaade Salami Agbaje . Adelabu ina anndiraa wonde neɗɗo jom hakkille, kadi ko o jannguɗo, addani mo waɗde hakkille mawɓe e nder luulndaare maɓɓe e Agbaje. Agitator en ina njiɗi wallude e winndude ɗaɓɓaande e miijooji ngam yahrude yeeso e miijo maɓɓe, ko ɗuum waɗi ɓe ɗaɓɓiri Adelabu ballal. Adelabu farlini, ina ɗaminii dañde golle Sekereteer njuɓɓudi. Faandaare mawɓe ɓee ko Salami Agbaje, jom njulaagu jogiiɗo tiitoonde aadaaji Otun Balogun mo Ibadan. Ko o tataɓo e jappeere laamu, jannguɗo, alɗuɗo, hakkille keeriiɗo, o tawaama ina ƴattoo yoga e mawɓe to Ibadan - heewɓe e maɓɓe ina njoɓa mo. Mawɓe tokosɓe e hooreeɓe leƴƴi (mogaji) puɗɗii kampaañ ngam ittude mo ngam haɗde mo wonde Olubadan . Adelabu ina gollinoo e dille ngam ittude Agbaje, ina rokka heen miijooji binndaaɗi, ina wallita e binndol ɗaɓɓaande nde mawɓe ɓee neldi laamuuji koloñaal ɗii. E nder oon sahaa, Adelabu wonti binndoowo Egbe Omo Ibile, fedde ardiinde luulndiinde Agbaje, nde Bello Abasi, ɓiy Aleshinloye, Olubadan ɓennuɗo oo ardii ɗum. [1] Nde haala kaa yetti laamuuji koloñaal, hay so tawii Agbaje ina wasiyaa, ina wiyee yo woppu naatgol mum e nder diiso ngenndi, laamuuji ɗii kuutoriima fartaŋŋe ngam waɗde peeje no moƴƴiri, haa arti noon e ittude fedde Oshun e nder diiwaan Ibadan. Jaabawol ngol weltaaki e pelle Ibadan keewɗe kadi pelle seeɗa ngari ngam hawrude e politik ngam reende nafoore Ibadan.
E nder wooteeji nokkuuji ɗii e hitaande 1951, Egbe Omo Ibile mo Adelabu, Augustus Akinloye, e fedde sukaaɓe ummoriinde e Dental Ibadan, sosi lannda yimɓe Ibadan ngam haɓaade garde ɓooynde Dental Ibadan. Adelabu huutoriima won e miijooji luulndiiɗi Ijebu e nder hoɗɓe e Ibadan, haa teeŋti noon caggal nde diɗɗal Oshun ngal majji, ngal ardiiɓe fedde Action Group mballitnoo ko wayi no Awolowo (gorko Ijebu) e Akintola . Lannda keso oo heɓiino jooɗorɗe jeegom ɗee kala e Asaambele diiwaan hirnaange. Kono fedde nde wonaa laamuyankoore nde Adelabu ƴetti ngam wallitde NCNC, yani, nayi e terɗe cuɓaaɗe ɗee naati e AG. Ndeen Adelabu ɓeydii tiiɗnaade e yuɓɓo NCNC to Ibadan, o wonti sekreteruuji goomu golle lannda ka to diiwaan hirnaange. O dañii njeenaari e nder lannda ka, ko kanko tan woni depitee IPP jooɗiiɗo e NCNC. Ɓooytaani, darnde makko fuɗɗii ƴellitaade e nder leydi hee haa e hitaande 1952, o yaltini deftere wiyeteende Africa in Ebullition, ko fayti e miijooji makko politik. Ngam rokkude fedde hulɓiniinde ngam haɓaade AG e wooteeji 1954, Adelabu sosi fedde hesere, fedde yoɓooɓe njoɓdi Ibadan nde wonnoo ko etaade dañde jokkondire keewɗe tuugiiɗe e peewnugol njoɓdi. Ndeen fedde nde waɗii kawtal e fedde remooɓe wiyeteende Maiyegun ngam wontude kawtal mawngal Mabolaje.
Hitaande 1954 haa 1958
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Adelabu e fedde mum ndokki diɗɗal luulndo ngal IPU e AG ɓuri heewde e diiwaan oo. O salii sarɗiiji diisnondiral diiwaan oo e peewnugol njoɓdiiji e darnde hooreeɓe leƴƴi (mogajis) e nder laamu, o waɗti hoore makko e ballondiral e laamu e nafooje aadaaji. [1] E nder wooteeji nokkuuji ɗii e hitaande 1954, fedde nde heɓi ko ɓuri heewde e jooɗorɗe e nder Diiso Diisnondiral Ibadan, ɗum addani Adelabu wonde hooreejo diiwaan oo. [1] O wonti hooreejo goomu kaalis e kala goomu dariiɗo e nder diiso ngoo. [1] E nder wooteeji fedde nde e hitaande 1954, Adelabu kadi heɓi jooɗorde e suudu sarɗiiji, lannda makko heɓi jooɗorde ɓurnde heewde e suudu sarɗiiji. Caggal ɗuum o wonti cukko hooreejo leydi gadano NCNC, o toɗɗaa jaagorgal ko fayti e renndo, posto mo o joginoo e sahaa gooto e gardagol makko e gardagol Diiso Diisnondiral Ibadan gila lewru Yarkomaa 1955 haa lewru Yarkomaa 1956.
E hitaande 1955, njuɓɓudi laamu Adelabu wonnoo ko e wiɗto ngam humpitaade tuumeede fenaande e nder diiwaan oo. [3] Ƴeewndo ngoo sosaa ko e laamu diiwaan hirnaange mo AG ɓuri heewde. O woppi golle ɗiɗi ɗee fof caggal ciimtol wiɗto jowitiingo e geɗe diiwaan oo. Lomtii mo ko JM Johnson, o woni jaagorgal ko feewti e renndo. E hitaande 1956, Adelabu kadi dogi ngam heɓde jooɗorde e nder asaambele diiwaan oo, kono oo sahaa ko gardiiɗo NCNC to diiwaan Hirnaange. E yaakaare ardaade lannda kaa haa o heɓa nafoore, o yamiriino comci binndaaɗi e Adelabu, gardiiɗo diiwaan hirnaange. Kono lannda kaa dañii ko ɓuri heewde e jooɗorɗe Action Group. Ndeen Adelabu wonti hooreejo luulndo to suudu sarɗiiji hirnaange. [3] Caggal nde o majji, Adelabu yiɗiino ƴettude Dowla Cakaari Yoruba ummoraade e Diiwaan Hirnaange. Dowla keso oo ina foti wonde e nokkuuji cemmbinɗi NCNC e nder diiwanuuji Oyo, Ibadan e Ondo. Kono eɓɓaande ndee saliima e hitaande 1958 tuugnaade e feccere eɓɓaande ndee e ko ɓuri heewde e laabi lanndaaji. [4] E hitaande 1958, Adelabu salii ardorde Azikiwe sabu ballal mum e laamu ngenndiwal tati, tawi ko AG, NCNC e NPC. Adelabu yiɗaa naatde e AG, sibu ina jogii fedde nde wonaa laaɓnde. [4]
Wade
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Adelabu maayi ko e kilooji 51 laawol Lagos-Ibadan, nokku ɓadiiɗo Shagamu . O ɗonno warta Lagos kanko bee jom jawdi Siri, nden moota maɓɓe yani bee moota garoowo. [1]
Mess keeriiɗo
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Adegoke Adelabu ina heewi siftoreede e daartol Yorùbá e Nijeer, ko kanko woni binnduɗo oon konngol : " penkelemesi ", ko konngol Yoruban, " mess peculiar " ngol Adelabu, ganndiraaɗo ganndal mum luggiɗngal e ɗemngal Engele, huutortonoo e sahaa gooto ngam siftinde luulndo e nder suudu Assembly Hirnaange. Faamde ko o yiɗi wiyde, taƴre heɗtiiɓe makko nde janngaani ndee firti konngol ngol e ɗemngal ngenndiwal, hono "penkelemesi".