Ademola Nurudeen Jackson Adeleke
Ademola Nurudeen Jackson Adeleke ((HeɗtoR); jibinaa ko 13 lewru Mbooy 1960) ko siyaasaajo e njulaagu Naajeeriya, o woniino guwerneer diiwaan Osun gila 2022. Ko kanko woni senaateer mo lomtotoo diiwaan Osun-hirnaange gila 2017 haa 2019.
O jeyaa ko e galle Adeleke mo Ede to diiwaan Osun. O ƴami cuɓi guwerneer diiwal Osun 2022 les njiimaandi lannda demokaraasi leƴƴi o fooli guwerneer jooni, Adegboyega Isiaka Oyetola mo APC fooli mo nder cuɓi guwerneer diiwal Osun 2018.[1][2]
Jaangirde
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Adeleke fuɗɗi jaŋde mum leslesre to duɗal leslesal Methodist, to diiwaan Surulere Lagos, caggal ɗuum o ummiima to diiwaan Oyo ɓooyɗo, o naati duɗal leslesal Nawarudeen, to Ikire. O yahi to duɗal hakkundeewal The Seventh Day Adventist, Ede kadi e nder diiwaan Oyo Old State e oon sahaa, caggal ɗuum o yahri to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ede Muslim Grammar Ede, ɗo o timmini jaŋde makko hakkundeere hade makko yahde to leyɗeele dentuɗe Amerik.[3] Nde o ummi Naajeeriya ngam jokkugo jaangirde maako o hawti bee mawɓe maako ɗiɗo feere haa lesdi Amerika.[3] O fuɗɗii jaŋde toownde to duɗal jaaɓi haaɗtirde Jacksonville State,[4] Alabama to leyɗeele dentuɗe Amerik ɗo o janngi ko fayti e ñaawoore warngooji e ko fayti e ganndal siyaas.[5] Caggal luural keewngal jowitiingal e jaŋde makko, o arti e duɗal, o winnditii to duɗal jaaɓi haaɗtirde Atlanta Metropolitan State College to leyɗeele dentuɗe Amerik, ɗo o heɓi dipolom makko to bannge ganndal e hitaande 2021.
Kugal
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Sektora keeriiɗo
Adeleke ko jom njulaagu e njuɓɓudi; o woniino gardiiɗo gollordu Guinness Nigeria Plc tuggi 1992 haa 1999, ɗo wonduɓe e makko ina njeyaa heen Seneraal Theophilus Danjuma;[6] o wonii gardiiɗo gollordu fedde nde to sosiyetee miñiiko, Pacific Holdings Limited tuggi 2001 haa 2016.[7] Ko adii nde o naatata e fedde nde, Ademola golliima e fedde wiyeteende Quicksilver Courier to Atlanta, Georgia, Amerik, e nder hitaande 1985 haa 1989. O yahri yeeso to Origin International LLC, to Atlanta, Georgia, Amerik, sosiyatee peewnoowo ɓuuɓri e uurorɗe, o woni cukko hooreejo tuggi 1990 haa 1994.[8]
Politik
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Adeleke ko renndoyanke, ko neɗɗo moƴƴo. [9] Adeleke fuɗɗii golle mum politik ko e hitaande 2001 e bannge miñiiko maayɗo Senator Isiaka Adeleke mo o sankii e lewru abriil 2017. O tawtoraama woote gardagol leydi Osun west 2017 caggal maayde miñiiko, o yalti ko e jaaliiɗo e les lannda demokaraasi ɓesngu. [10]
Ademola wonnoo ko tergal e les njiimaandi Kongres Demokaraasi haa o woppi lannda Demokaraasi Yimɓe e lewru abriil 2017[11][12][13][14]
Ñalnde 23 lewru juko hitaande 2018, Adeleke yalti e kanndidaa guwerneer PDP to diiwaan Osun caggal nde o fooli Akin Ogunbiyi e wooteeji jeeɗiɗi.[15]
Skandal seedantaagal
Adeleke tuumaama, o ñaawaama to ñaawirde toownde Osogbo ngam fenaande seedantaagal makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde e njeñtudi WAEC ngam haɗde kanndidaagal makko guwerneer. Seedantaagal Adeleke rokki INEC ñalnde 20 lewru juko hitaande 1988, hono hooreejo mum duɗal juulɓe Ede, diiwaan Osun, nde tawnoo e oon hitaande diiwaan Osun woodaani. Kadi njeñtudi SSCE hollirndi e seedantaagal ngal hollirii wonde mbaadi jaŋde ndee woodaani e hitaande 1981[16] Seedantaagal goɗngal e duɗal jaaɓi haaɗtirde Heading Ede Muslim ñalnde 2018, hollitii wonde gardiiɗo duɗal ngal siifondirii seedantaagal 198801 ngal kadi siifondirii seedantaagal,[16] ɗum addani gardiiɗo jaagorɗe oo nanngeede e...[17] Awokaajo Adeleke nder deftere maako wi'i janngirde maako hakkundeere wurtaaki ngam yeddugo seedaaku maako ngam ƴamugo kiita man ngam wurtinki Case man.[18] Ñaawirde ndee jaɓaani ñaawoore ndee, sibu ñaawoowo oo waawaa hollirde fenaande Adeleke.[19] Seedeeji mbiyi ñaawirdu ndu ɓe njiyaani Adeleke e nder suudu ƴeewndo. Gooto e seedtiiɓe ɓee wiyi maa o anndu mo nde tawnoo ko o neɗɗo renndo.[20]
Fijo guwerneer
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Adeleke ƴami suɓol guwerneer diiwal Osun[21] les PDP dow ƴamɗe mawɗe Alhaji Gboyega Oyetola mo APC e Iyiola Omisore mo SDP ñalnde 22 suwee 2018. Suɓol ngol anndinaama ngol timmataa[22] e juuɗe Komisiyoŋ wooteeji jeytaare (INEC) e rerun ñalnde 27 suwee 2018. Kanndidaa APC Oyetola hollitaama ko kañum woni ƴamoowo caggal nde woote ɗiɗmere ɗee mbaɗi. Adeleke salii njeñtudi woote ɗee, o siftini ɗum ko "kuudetaa".
Ñalnde 22 mars 2019 ñaawirdu jooɗiindu to Abuja hollitii wonde Adeleke ko kañum woni ƴamoowo woote ɗee.
Ñaawirde toownde ndee hollitii caggal ɗuum wonde Gboyega Oyetola ko kañum woni ƴaañoowo goonga e woote guwerneer Osun 2018 ñalnde aset 5 sulyee 2019[23].
E hitaande 2022, Adeleke ƴaañii e woote guwerneer ñalnde 16 sulyee e les njiimaandi PDP, e guwerneer jooni oo, hono Gboyega Oyetola. Adeleke fooli Gboyega Oyetola ko 402 979 woote e 375 077 woote. Adeleke heɓi nasaraaku nder nokkuuje laamu lesdi 17, bana Olorunda, Ede Sud, Orolu, Osogbo, Odo Otin, Ifelodun, Boluwaduro, Atakumosa, e Ila.[24]
Nguurndam neɗɗo
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Adeleke woni gorko Titilola Adeleke kadi ko o baaba ɓiɓɓe njeetato ina jeyaa heen B-Red e Adenike Adeleke. Ko kanko kadi woni kaaw to...jimoowo, Davido.
Tuugnorgal
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]- "BREAKING: INEC hollitii Adeleke mo PDP heɓi jaaliiɗo e woote Osun". Jaayɗe Punch. 17 lewru juko 2022. Ƴeewtaa ko 17 lewru juko 2022.
- "Adeleke heɓi 17 nder 30 nokkuuje laamu ngam heɓugo cuɓol laamu Osun". Pidgin Kabaaru BBC. Keɓtinaama ñalnde 17 sulyee 2022.
- Agbedo, Onyedika (23 suwee 2018). "Neɗɗo yontere nde: Ademola Adeleke". Kabaruuji naange e internet. Keɓtinaama ñalnde 27 lewru Yarkomaa 2019.
- "Ko fayti e – Seneraal | Ademola Adeleke". Keɓtinaama ñalnde 25 lewru Mbooy 2020.
- Bada, Gbenga. "5 ko yaawi ko fayti e kanndidaa guwerneer PDP to Osun". Pulse. Keɓtinaama ñalnde 27 lewru Yarkomaa 2019.
- "Scandal seedantaagal duɗal Ademola Adeleke e geɗe goɗɗe ɗe nganndu-ɗaa ko fayti e guwerneer cuɓaaɗo Osun | Jaaynooɓe Sahara". haalooɓe sahhara.com. Keɓtinaama ñalnde 22 suwee 2022.
- "No mahir-mi njulaagu miliyoŋaaji keewɗi dolaar to Amerik, senaateer Ademola Adeleke". Kabaaru Vanguard. 19 lewru Yarkomaa 2022. Ƴeewtaa ko 24 lewru Feebariyee 2022.
- Admin (23 suwee 2018). "Neɗɗo yontere nde: Ademola Adeleke". Kabaaru Naange e Enternet. Keɓtinaama ñalnde 27 lewru Yarkomaa 2019.
- "Ademola Adeleke". Laamu Nass.
- "lannda demokaraasi yimɓe.com.ng". Lannda Demokaraasi Leƴƴi.com.ng.
- "Lanndaaji Demokaraasi Leƴƴi". Lannda Demokaraasi Leƴƴi.com.ng.
- Herald, ko ɓuri heewde (13 suwee 2017). "Suɓngooji Osun Hirnaange: miñiiko Isiaka Adeleke, Ademola, yalti e PDP". Jaaynde ɓurnde mawnude. Keɓtinaama ñalnde 12 sulyee 2017.
- "Wooteeji Osun Hirnaange: miñiiko Isiaka Adeleke, Ademola yaltii e woote gardagol leydi APC, yalti e PDP". Ñalnde kala Post Naajeeriya. 14 lewru juko 2017. Ƴeewtaa ko 12 lewru juko 2017.
- "APC lannda fenaande, miɗo wonnoo tergal jogiingal kaayitaaji kono wonaa kadi – Adeleke - Kabaaru Vanguard". Kabaaru Vanguard. 15 lewru juko 2017. Ƴeewtaa ko 12 lewru juko 2017.
- "ƁURI ƁURDE: 'Senateer 'Dancing' Ademola Adeleke yalti kanndidaa guwerneer PDP Osun... E wooteeji 7". Jaaynooɓe Sahara. 21 sulyee 2018. Ƴeewtaa ko 23 sulyee 2018.
- "Adeleke hollitii seedanteeje duɗe fenaande to INEC, ñaawooɓe ɓee mbiyi ñaawirdu". Punndi.com. 6 lewru bowte 2018. Ƴeewtaa ko 1 lewru abriil 2019.
- Oyegbade, Hameed; Osogbo (5 ut 2018). "Adeleke aybi nanngugol hooreejo duɗal ngam seedantaagal mum". Hoolaare ñalnde kala. Keɓtinaama ñalnde 1 abriil 2019.
- "Osun 2018: Adeleke ngam anndude hoddiro dow ñaawoore seedantaagal ñalnde alarba". Punndi.com. 6 lewru bowte 2018. Ƴeewtaa ko 1 lewru abriil 2019.
- "Suudu salii dartinde Adeleke ngam wonde kanndidaa gov Osun PDP". Punndi.com. 8 lewru bowte 2018. Ƴeewtaa ko 1 lewru abriil 2019.
- Tele, Oak (4 abriil 2019). "Skandal seedantaagal: En njiyaani Ademola Adeleke e nder suudu jaŋde, seedeeji mbiyi ñaawirdu". Tele OAK. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 abriil 2019.
- Warami, Urowayino (22 septembre 2018). "Osun guber fijirde: No kanndidaaji ɗii ndarii". Keɓtinaama ñalnde 1 abriil 2019.
- "INEC hollitii ko waɗi wooteeji Osun gov ina ŋakki". Punndi.com. 23 suwee 2018. Ƴeewtaa ko ñalnde 1 abriil 2019.
- "Oyetola fiyi Adeleke to suudu sarɗiiji ngam heddaade guwerneer Osun". Pulse Naajeeriya. 5 sulyee 2019. Ƴeewtaa ko ñalnde 8 suwee 2021.
- "FUƊƊI: Adeleke mo PDP fooli guwerneer Gboyega Oyetola ngam heɓde wooteeji Osun". Ganndal. 17 lewru juko 2022. Ƴeewtaa ko 17 lewru juko 2022.
- Inyang, Ifreke (11 juillet 2017). "Kaaw Davido, Ademola Adeleke ina yima ngam heɓde nafoore mum e woote gardagol leydi Osun Hirnaange [WIDEO]". Ñalnde kala Post Naajeeriya. Heɓtinaama ñalnde 20 lewru juko hitaande 2022.
- "Davido ina haɓa e caɗeele ngam wallitde yiɗde laamu kaaw mum". Jaayɗe Punch. 16 lewru juko 2022. Ƴeewtaa ko 16 lewru juko 2022.
- "Jokkondira e Adenik Adeleke Ɓiɗɗo mawniiko Davido (Natal e nguurndam)". Kaayitaaji Naajeeriya. 19 sulyee 2024. Ƴeewtaa ko 19 sulyee 2024.