Jump to content

Adetokunbo Ademola

Iwde to Wikipedia
Adetokunbo Ademola
ɓii aadama
Jinsugorko Taƴto
Ɓii-leydiyankaakuNaajeeriya Taƴto
Innde ɓesnguAdemola Taƴto
Ɗuubi daygo1 Colte 1906 Taƴto
ƊofordeAbeokuta Taƴto
Date of death29 Siilo 1993 Taƴto
Place of deathLagos Taƴto
SiblingOmo-Oba Adenrele Ademola Taƴto
Dee/goriiwoKofoworola Ademola Taƴto
ƊemngalYarbankoore Taƴto
WoldeInngilisjo, Yarbankoore, Nigerian Pidgin Taƴto
Sana'ajijudge, lawyer, jurist Taƴto
Position heldMember of the Privy Council of the United Kingdom, Chief Justice of Nigeria Taƴto
Janngi toSelwyn College, Sa'aré djanguirdé tchoudi tchakaadi kings, St Gregory's College, Lagos Taƴto
Award receivedKnight Commander of the Order of the British Empire, Silver Olympic Order, Order of the Nigeria Taƴto

Omoba sir adetokunbo adegboyega ademola listen c GCON KBE PC SAN (1 feebariyee 1906 – 29 lewru Yarkomaa 1993) ko ñaawoowo leydi Nijeer, ko o hooreejo ñaawirdu leydi Nijeer gila 1958 haa 1972. O toɗɗaa ko hooreejo ñaawirdu ñalnde 1 abriil 1958, o lomtii Sir Stafford Foster-Sutton, mo o woni e retireede. Ademola ko ɓiy Oba Sir Ladapo Ademola II, Alake mo leñol Egba to leydi Nijeer. Ko kanko woni hooreejo gadano duɗal jaaɓi haaɗtirde Benin . [1]

Nguurndam e jaŋde puɗɗagol

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Adetokunbo jibinaa ko ñalnde 1 feebariyee 1906, e nder laamu, ko ɓiy laamɗo Ladapo e laamɗo debbo biyeteeɗo Tejumade Ademola. Baaba maako laati regent laamu Egba hawti Lagos mo ɓaawo man laati Ademola II, Alake Egbaland, Abeokuta, wuro taariiha koɗorɗe Egbas haa fombina-fuunaange lesdi Naajeeriya. [ ] Yumma makko ko miñiiko debbo mawɗo Sir Adeyemo Alakija . Nde o heɓi duuɓi nay, o wuuri ko juuti e mawniiko gorko biyeteeɗo Pa Alakija, to Abeokuta, hitaande caggal ɗuum o fuɗɗii jaŋde makko leslesre to duɗal katolik Roma to Itesi, Abeokuta. O arti Lagos nde o heɓi duuɓi jeetati ngam hoɗde e yumma makko e nder galle galle makko to Broad St, caggal ɗuum o jokki jaŋde makko to duɗal Holy Cross, Lagos. O naati duɗal jaaɓi haaɗtirde St Gregory, Obalende e duɗal jaaɓi haaɗtirde King Lagos ngam jaŋde makko hakkundeere.

O joofni jaŋde makko hakkundeere e hitaande 1925, o heɓi jaŋde toownde ngam naatde e sarwisaaji siwil koloñaal. O heɓi toɗɗagol e nder biro mawɗo jaagorɗe leydi ndii, Lagos. Tuggi 1928 haa 1931, Ademola janngi sariya to duɗal jaaɓi haaɗtirde Selwyn, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Cambridge . Tuggi 1958 haa 1972, o wonii hooreejo Ñaawirde .

Adetokunbo noddiraa ko e bar to Middle Temple to London e hitaande 1934. Caggal nde o arti e leydi Nijeer e dow yamiroore baaba makko, [1] o naati e golle laamu (Civil Service) e tuggi 1934–35, o golliima e golle awokaa korona e nder biro Awokaa mawɗo. Nden o nasti nder kuugal hukuumaaji rento lesdi Naajeeriya, nden o waɗi hitaande woore, o ɗonno haa Enugu bana balloowo sekretariya haa hukuuma lesdi Naajeeriya, Fuunaange Naajeeriya . O yalti e golle ɗee, o fuɗɗii golle makko e nder leydi hee gila 1936 haa 1939, nde o toɗɗaa Magistrat to Ñaawirde Protectorate. E hitaande 1938, o naati e fedde sukaaɓe leydi Najeriya . Ko o magistrat, o ndartinaama e gure Naajeeriya ceertuɗe; Ademola golliima to Warri tuggi 1939-1946, caggal ɗuum o arti Lagos e hitaande 1946 ngam ardaade ñaawirdu St Anna. E hitaande 1947, o neldaa to Opobo . E hitaande 1949, o woni Nijeernaajo tataɓo toɗɗaaɗo ñaawoowo puisne. E hitaande 1948, o woni tergal e goomu ƴeewndo sariyaaji ñaawirɗe. [ ciimtol ina haani ]

E hitaande 1955, hitaande ko adii nde Hirnaange Naajeeriya laatoto laamu hoore mum nder leydi ndi, Sir Adetokunbo toɗɗaama hooreejo kiitaaji Hirnaange Naajeeriya, ngam non o laati hooreejo kiitaaji Naajeeriya arandeejo haa kala nokkure fuu nder lesdi ndin. Ɗaɗi maako ɗi 'firsts' tokki nde, duuɓi tati ɓaawo man, o laati ardiiɗo lesdi Naajeeriya arandeere nder kawtal lesdi Naajeeriya fuu.

Ko o hooreejo ñaawirdu, o waɗii darnde jam e nder kewuuji ɗiɗi politik e nder leydi ndii. E hitaande 1964, caggal nde wooteeji ngenndiiji ndartii, Nnamdi Azikiwe, hooreejo leydi ndii, salii noddude kala lannda ngam sosde laamu haa nde Sir Louis Mbanefo, hooreejo ñaawirdu diiwaan Fuɗnaange oo e Ademola naati heen. Caggal ɗuum o yahi haa o waɗi darnde deeƴnde caggal kuudetaa 1966 nde won e ofiseeji worgo njiɗnoo seertude e leydi ndii.

Ko o hooreejo ñaawirdu, Ademola ina jeyaa e won e ñaawirɗe teeŋtuɗe e nder laamu makko, e nder ñaawirɗe ɗiɗi ɗee kala, hono Regina vs Ilorin e Ayinke vs Ibidunni, o lugginii e haala sariya aada. O tawtoraama kadi geɗe doosɗe keewɗe e nder oon sahaa. Won e ñaawirɗe ɗee ko Doherty e Abubakar Balewa, Adesoji Aderemi e Samuel Akintola e Olawoyin e Komiseer Polis . Sir Adetokunbo, e Dr. Teslim Olawale Elias (mo lomtii mo e gardagol hooreejo ñaawirdu leydi Najeriya), ɓe ngoni ko e sosde duɗal sariya leydi Najeriya . Ko adii nde sosetee, gollotooɓe e sariya ina poti heɓde seedantaagal to Bar Engele.

E laamu Ademola, laamu fedde ndee wayliima gila e laamu koloñaal, wonti laamu parlemaa, caggal ɗuum laamu konu. Ademola hono hooreejo ñaawirdu tawaaka ina yiɗi wonde neɗɗo teddinaaɗo e sehilaaɓe mum, baawɗo huutoraade ngam ƴellitde e rokkude teddungal e caltal ñaawirdu laamu. Kono won e ñiŋooɓe cikki ko o neɗɗanke e njuɓɓudi laamu. Ademola ɓuri yiɗde ko ñaawoore wootere. Hay so tawii o meeɗiino wonde hooreejo leydi diiwaan oo, ɗum haɗaani mo yiɗde yuɓɓo ngootaagu.

  1. ↑ Ade.Ajayi, J.F.; Akinseye-George, Yemi (2002). Kayode Eso; The Making of a Judge. Ibadan: Spectrum Books. p. 232. ISBN 978029452X.