Adetokunbo Ademola
| Jinsu | gorko |
|---|---|
| Ɓii-leydiyankaaku | Naajeeriya |
| Innde ɓesngu | Ademola |
| Ɗuubi daygo | 1 Colte 1906 |
| Ɗoforde | Abeokuta |
| Date of death | 29 Siilo 1993 |
| Place of death | Lagos |
| Sibling | Omo-Oba Adenrele Ademola |
| Dee/goriiwo | Kofoworola Ademola |
| Ɗemngal | Yarbankoore |
| Wolde | Inngilisjo, Yarbankoore, Nigerian Pidgin |
| Sana'aji | judge, lawyer, jurist |
| Position held | Member of the Privy Council of the United Kingdom, Chief Justice of Nigeria |
| Janngi to | Selwyn College, Sa'aré djanguirdé tchoudi tchakaadi kings, St Gregory's College, Lagos |
| Award received | Knight Commander of the Order of the British Empire, Silver Olympic Order, Order of the Nigeria |
Omoba sir adetokunbo adegboyega ademola listen c GCON KBE PC SAN (1 feebariyee 1906 – 29 lewru Yarkomaa 1993) ko ñaawoowo leydi Nijeer, ko o hooreejo ñaawirdu leydi Nijeer gila 1958 haa 1972. O toɗɗaa ko hooreejo ñaawirdu ñalnde 1 abriil 1958, o lomtii Sir Stafford Foster-Sutton, mo o woni e retireede. Ademola ko ɓiy Oba Sir Ladapo Ademola II, Alake mo leñol Egba to leydi Nijeer. Ko kanko woni hooreejo gadano duɗal jaaɓi haaɗtirde Benin . [1]
Nguurndam e jaŋde puɗɗagol
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Adetokunbo jibinaa ko ñalnde 1 feebariyee 1906, e nder laamu, ko ɓiy laamɗo Ladapo e laamɗo debbo biyeteeɗo Tejumade Ademola. Baaba maako laati regent laamu Egba hawti Lagos mo ɓaawo man laati Ademola II, Alake Egbaland, Abeokuta, wuro taariiha koɗorɗe Egbas haa fombina-fuunaange lesdi Naajeeriya. [ ] Yumma makko ko miñiiko debbo mawɗo Sir Adeyemo Alakija . Nde o heɓi duuɓi nay, o wuuri ko juuti e mawniiko gorko biyeteeɗo Pa Alakija, to Abeokuta, hitaande caggal ɗuum o fuɗɗii jaŋde makko leslesre to duɗal katolik Roma to Itesi, Abeokuta. O arti Lagos nde o heɓi duuɓi jeetati ngam hoɗde e yumma makko e nder galle galle makko to Broad St, caggal ɗuum o jokki jaŋde makko to duɗal Holy Cross, Lagos. O naati duɗal jaaɓi haaɗtirde St Gregory, Obalende e duɗal jaaɓi haaɗtirde King Lagos ngam jaŋde makko hakkundeere.
O joofni jaŋde makko hakkundeere e hitaande 1925, o heɓi jaŋde toownde ngam naatde e sarwisaaji siwil koloñaal. O heɓi toɗɗagol e nder biro mawɗo jaagorɗe leydi ndii, Lagos. Tuggi 1928 haa 1931, Ademola janngi sariya to duɗal jaaɓi haaɗtirde Selwyn, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Cambridge . Tuggi 1958 haa 1972, o wonii hooreejo Ñaawirde .
Kugal
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Adetokunbo noddiraa ko e bar to Middle Temple to London e hitaande 1934. Caggal nde o arti e leydi Nijeer e dow yamiroore baaba makko, [1] o naati e golle laamu (Civil Service) e tuggi 1934–35, o golliima e golle awokaa korona e nder biro Awokaa mawɗo. Nden o nasti nder kuugal hukuumaaji rento lesdi Naajeeriya, nden o waɗi hitaande woore, o ɗonno haa Enugu bana balloowo sekretariya haa hukuuma lesdi Naajeeriya, Fuunaange Naajeeriya . O yalti e golle ɗee, o fuɗɗii golle makko e nder leydi hee gila 1936 haa 1939, nde o toɗɗaa Magistrat to Ñaawirde Protectorate. E hitaande 1938, o naati e fedde sukaaɓe leydi Najeriya . Ko o magistrat, o ndartinaama e gure Naajeeriya ceertuɗe; Ademola golliima to Warri tuggi 1939-1946, caggal ɗuum o arti Lagos e hitaande 1946 ngam ardaade ñaawirdu St Anna. E hitaande 1947, o neldaa to Opobo . E hitaande 1949, o woni Nijeernaajo tataɓo toɗɗaaɗo ñaawoowo puisne. E hitaande 1948, o woni tergal e goomu ƴeewndo sariyaaji ñaawirɗe. [ ciimtol ina haani ]
E hitaande 1955, hitaande ko adii nde Hirnaange Naajeeriya laatoto laamu hoore mum nder leydi ndi, Sir Adetokunbo toɗɗaama hooreejo kiitaaji Hirnaange Naajeeriya, ngam non o laati hooreejo kiitaaji Naajeeriya arandeejo haa kala nokkure fuu nder lesdi ndin. Ɗaɗi maako ɗi 'firsts' tokki nde, duuɓi tati ɓaawo man, o laati ardiiɗo lesdi Naajeeriya arandeere nder kawtal lesdi Naajeeriya fuu.
Ko o hooreejo ñaawirdu, o waɗii darnde jam e nder kewuuji ɗiɗi politik e nder leydi ndii. E hitaande 1964, caggal nde wooteeji ngenndiiji ndartii, Nnamdi Azikiwe, hooreejo leydi ndii, salii noddude kala lannda ngam sosde laamu haa nde Sir Louis Mbanefo, hooreejo ñaawirdu diiwaan Fuɗnaange oo e Ademola naati heen. Caggal ɗuum o yahi haa o waɗi darnde deeƴnde caggal kuudetaa 1966 nde won e ofiseeji worgo njiɗnoo seertude e leydi ndii.
Ko o hooreejo ñaawirdu, Ademola ina jeyaa e won e ñaawirɗe teeŋtuɗe e nder laamu makko, e nder ñaawirɗe ɗiɗi ɗee kala, hono Regina vs Ilorin e Ayinke vs Ibidunni, o lugginii e haala sariya aada. O tawtoraama kadi geɗe doosɗe keewɗe e nder oon sahaa. Won e ñaawirɗe ɗee ko Doherty e Abubakar Balewa, Adesoji Aderemi e Samuel Akintola e Olawoyin e Komiseer Polis . Sir Adetokunbo, e Dr. Teslim Olawale Elias (mo lomtii mo e gardagol hooreejo ñaawirdu leydi Najeriya), ɓe ngoni ko e sosde duɗal sariya leydi Najeriya . Ko adii nde sosetee, gollotooɓe e sariya ina poti heɓde seedantaagal to Bar Engele.
E laamu Ademola, laamu fedde ndee wayliima gila e laamu koloñaal, wonti laamu parlemaa, caggal ɗuum laamu konu. Ademola hono hooreejo ñaawirdu tawaaka ina yiɗi wonde neɗɗo teddinaaɗo e sehilaaɓe mum, baawɗo huutoraade ngam ƴellitde e rokkude teddungal e caltal ñaawirdu laamu. Kono won e ñiŋooɓe cikki ko o neɗɗanke e njuɓɓudi laamu. Ademola ɓuri yiɗde ko ñaawoore wootere. Hay so tawii o meeɗiino wonde hooreejo leydi diiwaan oo, ɗum haɗaani mo yiɗde yuɓɓo ngootaagu.
Tuugnorgal
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]- ↑ Ade.Ajayi, J.F.; Akinseye-George, Yemi (2002). Kayode Eso; The Making of a Judge. Ibadan: Spectrum Books. p. 232. ISBN 978029452X.