Ayo Oke
| Jinsu | gorko |
|---|---|
| Sana'aji | diplomat |
| Position held | Director General of the National Intelligence Agency of Nigeria |
Ayo Oke ko gonnooɗo gardiiɗo fedde toppitiinde ko fayti e humpito leydi Nijeer (NIA), toɗɗaaɗo e oon sahaa, hono Goodluck Jonathan, ñalnde 7 noowammbar 2013.
Nguurndam e golle puɗɗaaɗe
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Ayo Oke jibinaama to diiwaan Oyo. Oke wonnoo ko adii ɗuum ko Direkteer (Diiwanuuji) to galle laamorɗo NIA, ko adii ɗuum ko ammbasadeer leydi Nijeer to Sekretariyaa Commonwealth to Londres. [1] O lomtii Ezekiyel Olaniyi Oladeji e gardagol hooreejo fedde toppitiinde ko fayti e humpito leydi Nijeer e lewru noowammbar 2013. [2]
Luural
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Kaalis NIA
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]E lewru abriil 2017, Oke dartinaama e juuɗe hooreejo leydi ndii , hono Muhammadu Buhari, caggal nde ofiseeji haɓantooɗi njulaagu to Komisiyoŋ toppitiiɗo bonanndeeji faggudu e kaalis tawi ko ina ɓura miliyoŋaaji 43 dolaar Amerik (34 miliyoŋ ugiyya) e nder suudu to Osborne Towers, Ikoyi, Lagos. Ñalnde 30 lewru nduu, Oke, hooreejo leydi Najeriya, Muhammadu Buhari, woppi ɗum caggal nde o ƴeewti ciimtol goomu wiɗto ngu cukko hooreejo leydi ardii.
E lewru suwee 2023, jaaynde wiyeteende Premium Times ina siftora « lowre nder leydi » nde innde mum anndaaka, habri wonde DG NIA, hono Ahmed Abubakar e hooreejo EFCC, hono Abdul Rasheed Bawa, kawri, pellitii dartinde ñaawoore Oke ngam « nafoore kisal ngenndi ». Ndeen kuulal ngal hollitaama hooreejo leydi Muhammadu Buhari o jaɓi ngal, o yamiri yo ñaawoore ndee joof ko adii nde laamu makko timmata.
2019 Yamiroore nanngugol e ñaawoore
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]E hitaande 2019, wiɗto juutngo e kaalis "Ikoyi Gate" ɓeydii. Ñalnde 7 lewru feebariyee, Ñaawirde Toownde Fedde nde to Lagos yaltinii yamiroore ngam nanngude Ayodele Oke e debbo mum, Folashade Oke, gonnooɗo gardiiɗo kaalis to NIA, caggal ɗaɓɓaande Komiseer toppitiiɗo ko fayti e bonanndeeji faggudu e kaalis (EFCC). Ɓeeɗoo ɗiɗo njaɓaani jaabaade noddaango ñaawirdu, caggal ɗuum EFCC hollitii ɓe njiɗaa. Jaayɗe kollitii wonde ko adii nde ñaawoore ndee waɗata, Oke e debbo mum njaltii leydi Najeriya, ina wiyee ko ngam safrude ; nokku maɓɓe anndaaka e nder renndo e oon sahaa. Ñaawoore ndee ko jowitiinde e gujjugol e njulaagu kaalis laamu. EFCC ñaawii jom suudu oo e dow laawol ko yowitii e 43 miliyoŋ dolaar keɓaaɗo e hitaande 2017. Yanti heen, ñaawoore ɓeydaande ina jokki e ko yowitii e tuumeede ustude 160 miliyoŋ dolaar ummoraade e laamu fedde Najeriya ngam huutoraade ɗum e hoore mum. Ndeeɗoo ƴellitaare hollitii ɓeydagol mawngol gila e udditgol Oke e hitaande 2017, nawti tuume ɗee e nder njuɓɓudi ñaawoore laaɓtundi. Ñalnde 9 lewru nduu hitaande 2023, ñaawoore Chukwujekwu Aneke mo Ñaawirde Toownde Fedde nde to Ikoyi, Lagos, ƴetti ñaawoore ndee caggal nde ñaawoowo (EFCC) ɗaɓɓi yo ñaawoore ndee ittude.
Toɗɗagol ammbasadeer
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]E lewru oktoobar 2025, hooreejo leydi ndii, hono Bola Tinubu, suɓiima Ayo Oke, e woɗɓe, ngam toɗɗaade ammbasadeer fedde nde. Noddaango makko, ngo ɗaɓɓi tabitinki Senaa Naajeeriya, addani jaayndeeji ɗii hesɗitinde hakkillaaji mum en e haala Ikoyi Gate e wiɗtooji baɗnooɗi ngam ittude mo e NIA.