Chris Ngige

Chris Nwabueze NgigeListenR (jibinaama 8 Ogost 1952) woni siyaasaajo Naajeeriya e doktoor, o laati ministaajo kuuɗe e kuuɗe Naajeeriya les laamu hooreejo leydi Muhammadu Buhari diga 2015 haa 202. O suɓaama Senator ngam diiwal Anambra Cakaari lesdi Naajeeriya nder lewru Abriil He81 2003 haa marse 2006 e les njiimaandi lannda Demokaraasi yimɓe (PDP).

Ɓawo

Doktoor cafroowo e golle mum, Ngige heɓi bakkaa mum to duɗal jaaɓi haaɗtirde Nigeria-Nsukka e hitaande 1979. Chris naati ɗoon e ɗoon e golle laamu, o golliima e nder Asammbele ngenndi e kilinikuuji galle laamu e sahaaji ceertuɗi. O woppi golle e hitaande 1998, o woni cukko hooreejo to Ministeer Cellal Fedde nde.

Golle politik

Doktoor Chris Nwabueze Ngige naati dawrugol, o wonti tergal e lannda lannda yimɓe (PDP). E hitaande 1999, o woniino balloowo hooreejo leydi ndii e hooreejo fedde nde (PDP) to diiwaan Fuɗnaange-rewo leydi Najeriya.

E hitaande 2003, o suɓaama guwerneer diiwaan Anambra e nder ngonkaaji luulndiiɗi. O yaawi taƴde jokkere enɗam e goddo makko politik, hono Chris Uba miñiiko Andy Uba, caggal nde o yiɗi ittude mo e laamu ñalnde 10 sulyee 2003, tawi o dañaani heen nafoore, rewrude e ɓataake peewnaaɗo ngam ittude mo e laamu, mo asaambele leydi ndii jaɓi. E lewru ut 2006, Ñaawirde woote nde Ñaawirde Nabaruma ardii, woppii nafoore Ngige e hitaande 2003. O wullitii to Ñaawirde Toownde (Cour d’appel) leydi Nijeer, kono ustude ñaawoore ndee tabitinaama ñalnde 15 marse 2006, e nder ñaawoore rokki nafoore Peter Obi mo All Progressives Grand Alliance (APGA).Alaa ñaawoore woɗnde waɗnoo, Ngige jaɓi ñaawoore ndee e dow nuunɗal ngam rokkude Anambra ballal mum e yimɓe mum.

Caggal nde Peter Obi woppitaa laamu caggal ɗuum, Ngige etinooma tawtoreede wooteeji guwerneeruuji diiwaan oo e lewru abriil 2007, kono o mettini heen no feewi sabu Komisariyaa ngenndiijo wooteeji jeytaare e ‘’disqualification’’ fedde ndee, hay so tawii noon caggal nde Ñaawirde Toownde Fedde nde woppitii wooteeji ɗii. E nder kewu cakkitiiɗo oo, ƴaañgal Obi fooliima no feewi, Obi waɗi duuɓi mum nay. E oon sahaa kadi, Ngige ina ñiŋaa no feewi sabu mum feeñde e mbaydi mbaylaandi e nder nokku kulɓiniiɗo Okija voodoo, e nder kampaañ mum ngam waɗteede guwerneer.

Ñalnde 6 feebariyee 2010, Ngige kadi dañii woote ngam suɓaade guwerneer diiwaan Anambra. Woɗɓe siyaasɓe tedduɓe ɓe o fotnoo haɓtaade ko wayi no Andy Uba, Charles Soludo, Nicolas Ukachukwu, Mrs Uche Ekwunife, Ralph Nwosu, e guwerneer jooɗiiɗo jooni oo, hono Peter Obi. So ɗum fof hawrii, ko 25 kanndidaa e ndeen woote. Peter Obi heɓi oon woote, o fuɗɗii manndaa makko ɗiɗaɓo e gardagol guwerneer diiwaan Anambra.E lewru abriil 2011, Ngige dañii woote ngam suɓaade senaateer Anambra hakkundeejo, e dow laylaytol renndo (ACN). Caggal caɗeele woote e won e nokkuuji e nder diiwaan hee ñalnde 9 abriil, woote ɗee mbaɗii ñalnde 25 abriil, Ngige hollitaama ko kañum heɓi jaagorgal gonnooɗo jaagorgal kumpital e jokkondiral, hono porfeseer Dora Akunyili mo APGA, tawi ko 69 765 woote tawi Akunyili heɓi 69 292 woote.

Ngige laati senator lesdi Naajeeriya timmini ɓaawo o heɓi jaalorgal dow suɓol 2015 ngol Hon. Mrs Uche Ekwunife mo hunni senateer wakiiliijo lesdi Naajeeriya haa lesdi Naajeeriya.

Ñalnde 11 noowammbar 2015, Ngige toɗɗaama jaagorgal golle e gollorɗe e juuɗe hooreejo leydi ndii, hono Muhammadu Buhari. E hitaande 2019, Chris Ngige suɓaama e juuɗe hooreejo leydi ndii, hono Muhammadu Buhari, ngam wonde jaagorde gartunde ngam ƴeewndaade ɗum e nder suudu sarɗiiji leydi ndii. Ñalnde 21 ut 2019, o hunii e gardagol hooreejo leydi ndii wonde jaagorgal ko feewti e golle e gollorde.

Ñalnde 19 lewru Abriil hitaande 2022, Ngige hollitii yiɗde mum daraade ngam suɓaade hooreejo leydi Najeriya e les njiimaandi fedde wiyeteende All Progressive Congress (APC). Politikyanke mo anndal mum, gonnooɗo guwerneer diiwaan Anambra, senaateer e jaagorgal, siftinii hoore mum wonde "jack of all trade e masters of all".

Luural woote e politik

Suɓngo Ngige e hitaande 2003 ngam wonde guwerneer diiwaan Anambra, waɗii luural. Nasaraaku makko, caggal ɗuum, e lewru marse 2006, Ñaawirde Toownde (Cour d’appel) wiyi ko Peter Obi mo APGA woni nafoore fotnde heɓde. O jaɓi kuulal ngal. Profaayiil 2012 hollitii kadi wonde woote makko ɗee, ñaawirɗe ɗee ndartinii ɗum sabu « ŋakkeende woote ».

2025 ñaawoore fenaande e ñaawoore

Ñalnde 12 desaambar 2025, Ngige ñaawaama yeeso Ñaawirde Toownde (Cour Suprême) to Gwarinpa, Abuja, e dow tuumeede kuuge 8 ɗe Komiseer toppitiiɗo bonanndeeji faggudu e kaalis (EFCC) ñaawi. Ñaawoore ndee ina jokkondiri e golle makko e nder golle jaagorgal toppitiingal ko feewti e njuɓɓudi (NSITF) hakkunde lewru Seeɗto 2015 e lewru Mee 2023. EFCC ina tuuma wonde Ngige huutoriima darnde mum ngam rokkude sosiyeteeji jokkondirɗi e gollodiiɓe mum nafooje ɗe ngonaa gootum, tawa ina rokka ɗum en kontraaji. Ñaawoore ndee ina fawee e kuulal 19 e 17(a) sariya jowitiiɗo e golle bonɗe e bonanndeeji goɗɗi jowitiiɗi heen, hitaande 2000.

Ngige ina tuuma seertude e jaɓde dokke kaalis fotde ₦119,78 miliyoŋ ummoraade e ɓeeɗoo kontraaji. Kaalis oo ina wiyee ummorii ko e juɓɓule biyeteeɗe « Fedde Kampaañ Dr Chris Nwabueze Ngige » e « Fedde Bursiiji Senaateer (Dr) Chris Ngige ».