Jump to content

Christopher Adebayo Alao-Akala

Iwde to Wikipedia

Christopher Adebayo Alao-Akala // R (3 lewru Juko 1950 – 12 lewru Yarkomaa 2022) ko siyaasaajo e polis Naajeeriya, o laati guwerneer diiwal Oyo nder hitaande 2006, nden kadi diga 2007 haa 2011. O laati kanndidaajo lesdi Action Democratic Lannda e nder woote guwerneer Oyo 2019.[1][2]

Alao-Akala ko adii ɗuum wonnoo ko cukko guwerneer diiwaan Oyo tuggi lewru mee 2003 haa lewru janvier 2006 o lomtii Rashidi Ladoja nde o woppitaa, kono caggal ɗuum o arti e laamu nde Ladoja artiraa e laamu e lewru desaambar 2006. O suɓaama guwerneer e hitaande 2007, e lo 2011 to Abiola Ajimobi mo kawtal kuugal lesdi Naajeeriya.

Duuɓi gadani

Alao-Akala jibinaa ko ñalnde 3 lewru juko hitaande 1950 to Ogbomoso, e nder diiwaan Ogbomoso, e nder diiwaan Oyo. Alao-Akala yahi to duɗal hakkundeewal kaɓirɗe Kamina, bataliyoŋ 5ɓo konu koyɗe to Tamale, leydi Ganaa.[3] O heɓi jaŋde makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Staff (Psc) 1990, Dipolomaaji e njuɓɓudi njulaagu (1998), Doktoraa e sariya siwil (DCL) teddungal, LAUTECH, Ogbomoso (2006), Doktoraa ganndal (Ganndal politik) teddungal, Duɗal jaaɓi haaɗtirde Lead City, Ibadan ( Hitaande 2008).[4]

Alao-Akala winnditaama e golle polis cadet e lewru suwee 1974, to duɗal jaaɓi haaɗtirde polis Najeriya, Ikeja. O wasiyaama ngam janngude caggal leydi to duɗal jaaɓi haaɗtirde polis Hendon, to Londres. O janngii kadi to duɗal jaaɓi haaɗtirde gollotooɓe e njuɓɓudi laamu, Topo, Badagry ; Duɗal Naajeeriya ngam haɓaade geɗe hakkunde leyɗeele (NIIA), to duunde Victoria, to Lagos ; Koolaaɗo kuuɓal polis, Jos; Koolaaɗo kuuɓal e gollooɓe, Jaji. Otunba Alao-Akala tawtoraama e nder batuuji ɗiɗi INTERPOL to Nice, Farayse e to Malaga, Espaañ.[4]

Golle polis

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Gila e kuugal Station Officer nder polis'en lesdi Naajeeriya, o laati hooreejo hukuumaaji pamari, kuuɗe lesdi Naajeeriya haa hukuumaaji pamari, Lagos. O ummii caggal ɗuum o woni gardiiɗo golle, FEDOPS, Lagos. O wonti balloowo keeriiɗo to balloowo inspekteer mawɗo polis, caggal ɗuum o wonti ADC to inspekteer mawɗo polis.[3]

Alao-Akala ina joginoo golle keewɗe e nder Polis. O woniino O/C Wing, to duɗal jaaɓi haaɗtirde polis, to Ikeja ; Polis diiwaan oo, hono Bode Tomaas, to Lagos ; Polis diiwaan, polis Iponri, Lagos; Polis'en diiwal laanawol lesdi, lesdi Naajeeriya, Ebutte Meta, Lagos; Komandaajo nokkuure, diiwal hirnaange, polis laanawol lesdi Naajeeriya, Ibadan; Gardiiɗo CSP. Koolaaɗo kuuɓal Gongola, Yola; Gardiiɗo CSP. Koolaaɗo kuuɓal leydi Kwara, to Ilorin; Balloowo Komisinaajo Polis, Komanda nokkuure Agodi, Ibadan, Komanda Polis lesdi Oyo, Ibadan. E lewru Seeɗto hitaande 1995,[5] Otunba (Dr) Adebayo woppi golle mum e polis Naajeeriya, o woniino balloowo komisinaajo polis toppitiiɗo ko fayti e njulaagu e ballal, e nder laamu Oyo, Eleyele, Ibadan. Gaagaa golle laamu, Doktoor Alao-Akala ko jom njulaagu. Ko kanko woni sosɗo e hooreejo TDB Global Ventures e rajo Parrot FM, kamɓe ɗiɗo fof e nder Ogbomoso, e nder diiwaan Oyo.[6][7][3]

Nguurndam politik

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Otunba (Dr) Adebayo Alao-Akala fuɗɗii golle mum politik ko e fedde New Dimension. O tawtoraama woote laamu nokkuyankeewu zero-party e hitaande 1996, caggal ɗuum o woni e sosde UNP hade mum jokkondirde e UNC ngam sosde UNCP. O tawtoraama woote gardagol leydi Ogbomoso (One) e nder UNCP e hitaande 1997. O ƴaañii, o dañii jooɗorde hooreejo laamu Ogbomoso North Local Government wondude e dipiteeji jeeɗiɗi e les njiimaandi APP e hitaande 1998. O suɓaama cukko hooreejo e ALGON, fedde diiwaan Oyo hakkunde 1999 e 2002. Alao-Akala sosi fedde ngootaagu Ogbomoso, fedde politik nde caggal mum naati e PDP. O woni hooreejo laamu nokkuure Ogbomoso woyla gila 1999 haa 2002.[3]

Alao-Akala wonnoo ko cukko guwerneer diiwaan Oyo tuggi lewru mee 2003 haa lewru Yarkoma 2006. Caggal nde guwerneer Rashidi Ladoja, gonɗo e oon sahaa, Alao-Akala huniima e laamu e lewru Yarkomaa 2006, o waɗi lebbi 11. E lewru desaambar 2006, Ñaawirde Toownde woppi kuulal ngal, Rashidi Ladoja artiraa e golle mum. Alao-Akala ƴami, o heɓi wooteeji guwerneer e hitaande 2007 e les njiimaandi lannda Demokaraasi (PDP) o wonti guwerneer kuuɓtodinɗo diiwaan Oyo, o waɗii manndaa timmuɗo haa lewru mee 2011.[8]

Ñalnde 8 Duujal hitaande 2014, Otunba (Dr) Adebayo Alao-Akala ummiima e lannda gollotooɓe e nder diiwaan Oyo, ummoraade e lannda demokaraasi ɓesngu (PDP). Ñalnde 10 lewru Duujal hitaande 2014, o hollitii e dow laawol anniya makko ngam artirde wooteeji guwerneer Oyo e dow laylaytol lannda Labour e nder wooteeji mawɗi ɗi lewru feebariyee 2015 to leydi Najeriya. E nder bayyinaango makko, denndaangal yiɗɓe wonde guwerneer lannda oo, njippiima e makko, ɗum addani mo yaltude e gardagol lannda Labour e nder diiwaan Oyo. Ñalnde 16 lewru Duujal hitaande 2017, o ummii o fayi laamu nguu e nder kewu mawngu to Ibadan, laamorgo leydi Oyo.[9]

E oktoobar 2018, Alao-Akala ummii e lannda Action Demokaraasi(ADP) ɗo o heɓi tikket guwerneer ngam ƴamde hooreejo leydi Oyo e wooteeji 2019 (e wondude e Prof. Abideen Olaiya ngam wonde kanndidaa cukko guwerneer). Caggal wooteeji hooreejo leydi e asaambele ngenndi ñalnde 23 lewru feebariyee 2019, Akala ruttitii e fedde All Progressive Congress, ɗum noon o woppii laamu ngam wontude Guwerneer diiwaan Oyo e les njiimaandi Platform lannda Action Democratic Party.[10]

Nguurndam neɗɗo e maayde

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Alao-Akala ko neɗɗo keewɗo ɗemɗe, ina haalda ɗemɗe Engele, Yoruba, Hawsa e Ganaa (Tiv, Fanti e Dagbani) no feewi.[11] O dañii ɓiɓɓe njeeɗiɗo,[12] o maayi ko ñalnde 12 lewru Yarkomaa 2022, tawi omo yahra e duuɓi 71.[13][14][15]

  1. « Gonnooɗo guwerneer Oyo biyeteeɗo Alao-Akala maayii ». The Guardian News Naajeeriya - Habaruuji Naajeeriya e Duniyaaru. 12 lewru Yarkomaa 2022. Ƴeewtaa ko 23 lewru Feebariyee 2022.
  2. "ƁURI : Gonnooɗo guwerneer Oyo, Alao-Akala, maayi ko ina yahra e duuɓi 71". Jaayɗe Punch. 12 lewru Yarkoma 2022. Ƴeewtaa ko 31 lewru Mars 2022.
  3. "Otunba Christopher Adebayo Alao-Akala fun Gouverneur". Jaaynde Issues. 4 lewru Abriil 2019. Ƴeewtaa ko 22 lewru Yarkomaa 2020.
  4. "Nguurndam Christopher Adebayo Alao-Akala / Profile". Doole yimɓe Naajeeriya. Keɓtinaama ñalnde 27 lewru Yarkomaa 2019.
  5. "MAAYDE: Alao-Akala, polis naftortooɗo no feewi politik 'Amala'". Hoolaare ñalnde kala. 13 lewru Yarkoma 2022. Ƴeewtaa ko 8 lewru Mars 2022.
  6. "Rajo Alao-Akala haɗii Makinde e yeewtere gonnde e laylaytol". Jaayɗe Punch. 7 mars 2019. Ƴeewtaa ko 7 feebariyee 2020.
  7. "batakewol hubaru". 15 lewru Yarkomaa 2018.
  8. Okenwa, Soc (25 Duujal 2010). "Gov. Adebayo Alao-Akala E Adedibu 'Kuddi'!". Jaaynooɓe Sahara. Keɓtinaama ñalnde 27 lewru Yarkomaa 2019.
  9. Aleks, Remi. "Gomnati Ajimobi Jaabtii Alao-Akala ngam ƴamde APC". Jaaynde Naajeeriya. Keɓtinaama ñalnde 25 lewru Yarkomaa 2019.
  10. "Wiɗde laamu Oyo: Alao-Akala artii e APC caggal nde hawri e Tinubu". Mars 2019.
  11. Sonaike, Wunmi (3 noowammbar 2017). "Nguurndam: Christopher Adebayo Alao-Akala". Bolog Sonaayke. Keɓtinaama ñalnde 25 lewru Yarkomaa 2019.
  12. "Profil of ALAO OTUNBA (DR.) C. ADEBAYO A. | Anndu Kanndidaaji maa [NijeriaElections.org]". Mooftaa ko e asli mum ñalnde 8 lewru nduu 2014. Ƴeewtaa ko ñalnde 4 lewru nduu 2014.
  13. "Otunba Alao-Akala, gonnooɗo guwerneer Oyo, maayii". Hoolaare ñalnde kala. 12 lewru Yarkomaa 2022. Ƴeewtaa ko 13 lewru Yarkomaa 2022.
  14. "Otunba Alao-Akala, gonnooɗo guwerneer Oyo, maayi". Hoolaare ñalnde kala. 12 lewru Yarkomaa 2022. Ƴeewtaa ko 12 lewru Yarkomaa 2022.
  15. "Maayde: Alao-Akala, gonnooɗo guwerneer Oyo maayi e duuɓi 71". Posto Sundiata. 12 lewru Yarkomaa 2022. Ƴeewtaa ko 12 lewru Yarkomaa 2022.