Jump to content

Damishi Sango

Iwde to Wikipedia
Damishi Sango
ɓii aadama
Jinsugorko Taƴto
Ɓii-leydiyankaakuNaajeeriya Taƴto
Ɗuubi daygo1 Siilo 1950 Taƴto
ƊofordeRiyom Taƴto
Sana'ajingaɗoowo siyaasaje, minister Taƴto
Position heldMinister of Sports Taƴto
Member of political partyPeoples Democratic Party, Alliance for Democracy Taƴto

Hon Damishi Tonson Sango ListenR(jibinaa ko 1 lewru Yarkomaa 1950) toɗɗaama jaagorgal ko feewti e dingiral leydi Nijeer e nder kabine gadano hooreejo leydi Olusegun Obasanjo, o joginoo golle ɗee hakkunde lewru suwee 1999 e lewru Yarkomaa 2001. O woniino ƴaañoowo ngam wonde kanndidaa laamu e nder lannda Demokaraasi PD91 2007, nden o suɓii hooreejo lesdi Plateau dow kawtal kawtal demokaraasi (AD) nder hitaande 2003.

Nguurndam e golle puɗɗaaɗe

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Damishi Sango jibinaa ko ñalnde 1 lewru bowte hitaande 1950 to Ganawuri, e nder diiwaan laamu Riyom to diiwaan Plateau, jeyaa ko e leñol Aten tokosol. O heɓi seedantaagal jannginoowo tolno II e hitaande 1973, o fuɗɗii golle jannginoowo duɗal leslesal, caggal ɗuum o woni gardiiɗo duɗal ngal. O naati duɗal jaaɓi haaɗtirde Jos, o heɓi BSc e daartol e hitaande 1982, o heɓi Master e politik nannditinoowo e hitaande 1986. O toɗɗaa e yiilirde Jos International Breweries e yiilirde wellitaare hajjooɓe kerecee en

E hitaande 1987 Sango suɓaama hooreejo nokkuure laamu Barakin Ladi nder jiha Plateau.E hitaande 1993 o wonti kanndidaa hooreejo leydi Plateau State e nder lannda Sosiyaal Demokaraat e les njiimaandi cuɓagol A4. Kono o dañaani wonde kanndidaa e wooteeji ngenndiiji, ɗi njuɓɓudi konu ndii woppi.Caggal nde o arti e demokaraasi e leydi Naajeeriya, Sango jeyaa ko e tato mawɓe yiɗɓe wonde kanndidaa PDP ngam suɓaade guwerneer diiwaan Plateau, ɗiɗo woɗɓe ɓee ko David Jang e Joshua Dariye. O sikkaama ko o ɗiɗaɓo e nder wooteeji PDP caggal Jang, Dariye woni tataɓo. Kono, gardiiɗo leydi ndii suɓii ko Dariye ngam wonde kanndidaa PDP, o yahi haa o suɓaa guwerneer.

Jaagorgal ko feewti e dingiral

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Sango hunnaama jaagorgal ko feewti e dingiral e lewru suwee 1999 e nder kabine gadano hooreejo leydi Olusegun Obasanjo. O jaɓi caggal mum wonde o anndaa hay huunde e dingiral nde o rokkaa golle ɗee.E nder laamu makko, Nijeer ina tawtoree Pijirlooji Afrik worgo (Seeɗto 1999) e Pijirlooji Olimpiyaaji to Ostarali (Seeɗto 2000), e kippu ngenndiijo fuku koyɗe biyeteeɗo Super Eagles ina tawtoree kawgel winnderewal keewngel. E lewru Yarkomaa 2001 hooreejo leydi Obasanjo woppi Sango e laamu mum. E lewru desaambar 2009, Sango ñiŋii golle lomtinande jaagorɗe diine ɗee sahaa kala caggal nde njooɗii hitaande walla ko ɓuri ɗum. O wasiyiima yo ɓe njogo duuɓi 10, mbele eɓe mbaawa heɓde waktuuji ngam waɗde moƴƴitingol goonga, kadi eɓe mbaawa hiisaade njeñtudi ndii.

Alaa kaalis ngam waɗde pijirlooji Afrik fof, puɗɗiiɗi lebbi tati caggal nde Sango heɓi laamu.[ Ministeer dingiral wiyi wonde waasde rokkude kaalis keewɗo e sahaa mum ko caɗeele maɓɓe ɓurɗe teeŋtude e peewnugol Olimpiyaade. Yanti heen, Sango ina foti haɓaade hooreeɓe Fedde Dingiral murtuɓe.E lewru noowammbar 2002, caggal nde o yalti e laamu, Sango wiyi ina woodi "mafiyaa" e nder ministeer dingiral, ina waawi bonnude kala politik walla porogaraam ministeer. O waɗi nanndi e ƴattooje ɗe o waɗi dow Fedde Futbol Naajeeriya, nde Senator Olorunnimbe Mamora ɗon ƴama nder hitaande 2008 nde o tuumi "mafia" ɗon ƴama mawnugo fijirle Naajeeriya.

Olimpiyaaji 2000

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Sango boomaama e jamaanu nguu e lewru sulyee 2000 nde o tawtoraama kawgel atletik ko adii Olimpiyaade Sydney, sabu ŋakkeende ngonka peewnugol Olimpiyaade. Kono tan, kaalis ngam Olimpiyaaji ɗii jaɓaama tan ko e lewru suwee 2000, ko ina wona lebbi tati ko adii nde kewu nguu waɗata.Sanjo dooli tuugnaade e coftal ɓalli Kubaa ngam heblude kippu boksi leydi Naajeeriya, ko ɗum huunde nde Kubaa waɗi caggal njillu ngu hooreejo leydi Olesanjo waɗi e leydi ndii ko ɓooyaani. Hoodere futbol Naajeeriya Nwankwo Kanu waawataa heɓugo limngal diga kawtal futbol Arsenal ngam fijugo nder fijirle ɗe.

E nder pijirlooji 2000, leydi Najeriya heɓi njeenaaje tati kaalis. Caggal pijirlooji ɗii, Sango rokki 6 000 dolaar Aniefiok Udo-Obong, keɓɗo njeenaari kaalis e nder 4 × 400 m worɓe, e wondiiɓe mum ngam golle mum en. E lewru Noowammbar 2000, Sango fotnoo ko ƴeewde ko boni e golle fedde Najeriya e nder pijirlooji Olimpiyaaji, o seedtii e ñaawoore udditiinde waktuuji jeegom.Balong kosɗe

E lewru Yarkomaa 2000, Sango ummii e laana ndiwoowa fayde Malaga, Espaañ ngam yilloyaade nokku Super Eagles e ƴeewde no ɓe njahri yeeso e heblo maɓɓe ngam tawtoreede kawgel fuku Afrik 2000 ngel Ganaa e Niiseer yuɓɓini. Ɗum rewi ko e foolde ɗiɗi mawɗe e nder pottitte sehilaaɓe to Espaañ.E lewru suwee 2000, Sango etinooma safrude luural hakkunde fedde fuku koyɗe leydi Najeriya (NFA) e Minaj Broadcast International jowitiingal e yeeyde pottitte ligue ngenndiije.

Sango fotnoo ko ñiŋeede sabu gollal gardiiɗo fuku koyɗe Holannda biyeteeɗo Johannes Bonfrere, kono e lewru suwee 2000 o walli mo e eɓɓoore dingiral teleeji, o hollitii wonde Bonfrere ina jogii ganndal luggiɗngal e karallaagal fijirde nde. O fadi Bonfrere kadi e lewru Oktoobar 2000 caggal nde Naajeeriya waɗi ko boni e Olimpiyaaji, o wiyi o waɗii ko o waawi.E lewru Yarkomaa 2001 o wiyi o waawaa ittude Bonfrere nde tawnoo o alaa wullitaango laawɗungo ummoraade e NFA ko fayti e ŋakkeende nanondiral.Ishaya Mark Aku, lomto Sango, caggal mum ñiŋii nanondiral Bonfrere, ngal o miijii yoɓde ko ɓuri heewde, tee ngal alaa ko laaɓti e golle.

Feere feere

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Sango ina tiiɗi e doping, o yamiri hooreeɓe dingiral Olimpiyaaji yo ƴeewto atletee en mum en ngam waasde hersude huutoraade dorog mo haɗaa. E lewru Noowammbar 2000, Sango ƴami hooreeɓe Fedde Fijirle Ngenndiire ngam huuwtinirgo juulde Pijirlooji lesdi 12th haa Bauchi ngam heɓugo fijirle ɗon mari haaje ngam wakiltaaki Naajeeriya nder duuniyaaru yeeso.E lewru Duujal hitaande 2000 o wi'i o laɓɓinan hukuumaaji kawtalji fijirle 24, ko lutti kawtal futbol lesdi Naajeeriya, ngam safrugo caɗeele maɓɓe ɗe ɓe ngalaa baawɗe, ɗaɓɓitol ceede ɓurngol heewde e njeñtudi mbonndi. O yetti sosde fedde fuku koyɗe e nder gure teeru, o siftini ɗum ko no yahrude yeeso e noddirde yimɓe e juɓɓule ngam rokkude ballal.

Caggal golle

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Caggal nde o yalti e ministeer dingiral e ƴellitaare renndo, Sango waɗii toɗɗe laamu keewɗe. E lewru Oktoobar 2006 nde o woni hooreejo Komisiyoŋ Hakkunde Leydi Naajeeriya o ardii halkude N390 miliyoŋ ko ina wona miliyoŋaaji N390 ko ina wona 100 000 mbuuɗu e nder nokku ɗo mbuuɗu woni ɗoo e nder diiwaan Lagos, ina heen VCDs, CDs audio e defte. E lewru ut 2009 hooreejo leydi Umaru Musa Yar'Adua toɗɗii mo tergal e yiilirde fedde toppitiinde ko fayti e njuɓɓudi ndiyam.Kono ko ɓuri teeŋtude e golle makko ko hare politik jokkiinde hakkunde ardiiɓe politikaaji diiwaan Plateau ina jeyaa heen kanko, Joshua Dariye, cuɓaaɗo guwerneer diiwaan Plateau e lewru abriil 1999, toɗɗaaɗo kadi e hitaande 2003, joginooɗo laamu haa o woppitaa e lewru noowammbar 2006, Jonah Jang, cuɓaaɗo e lewru abriil Solomon, guwerneer diiwaan Solomon0 Fi0 Fi0 Tapgun, ko adii guwerneeruuji diiwaan oo e senateer Ibraahiima Mantu.

kampaañ 2003

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

E lewru Oktoobar 2001, hollitaama wonde Sango e Air Commodore Jonah Jang, mo o dañii golle, nanondirii e gollondirde ngam ittude ardorde lannda jooni oo e nder diiwaan Plateau, ɗo guwerneer Dariye ɓuri heewde, hade mum en haɓaade hoore mum ngam heɓde jappeere guwerneer.E lewru marse 2002 Sango siftinii Dariye ko ɓooyaani koo sosde diiwanuuji kesi e Chiefdoms ko cosgol, alaa ko waɗi ngam safrude haaju jaawɗo ngam moƴƴinde laawol e opitaaluuji, doole, ndiyam e duɗeDariye hollitii sosde fedde wiyeteende Plateau Elders Unity Forum, o wiyi Jang e Sango ina njeyaa e terɗe fedde nde, kono ɓe kaaldaaka hade maɓɓe anndineede. Jang caggal mum yalti e PDP ngam wontude kanndidaa guwerneer e nder lannda yimɓe leydi Najeriya (ANPP).

E lewru mee 2002 Sango kadi yalti PDP. E lewru ut 2002 o jaɓaama e dow laawol wonde tergal lannda Alliance pour la démocratie (AD).Ko o kanndidaa AD ngam guwerneer, Sanjo eeriima yimɓe diiwaan Plateau ngam tawtoreede haa timma e nder golle binnditagol wootooɓe ngam ɓe mbaawa heɓde waylo-waylo goonga. E nder batu politik mawngu to Jos Sango o wiyi jamaanu nguu wonde ko o maande tan e yiɗdeeji worɓe e rewɓe aadoraaɓe e nder diiwaan hee, o siftini ardiiɓe nokkuuji ɗii wonde ko kamɓe ngoni ruuhu dilloowo lannda kaa.E lewru marse 2003 o wiyi "haajuuji artirde dowla men, mahde e mahde mborosaaji ko wonti lotto dowla men tedduɗo e nder duuɓi nay cakkitiiɗi ɗii, ko ɗum woni mbaydi hare men".Ko adii wooteeji abriil 2003 ina woodi haalaaji wonde ANPP e AD nanondirii wonde Sango yaltata e woote ɗee, rokka ballal mum Jonah Jang. Sango yeddi ɗum.Joshua Dariye kadi suɓaama e dow laylaytol PDP. Caggal ɗuum, AD feccii e pelle luulndiiɗe.PDP ina haɓa e nder

Sango naati nder PDP, nden o jeyaa nder ardiiɓe ƴamɗe Jonah Jang nder cuɓol lesdi PDP nder lesdi Plateau nder hitaande 2007.O wallitorii e ɗaɓɓaande makko ko senaateer Ibrahim Mantu, mo Dariye wallitnoo heɓde jooɗorde makko kono caggal ɗuum o golliima ngam ittude Dariye. Sango heɓaani, Jang heɓi primaaji, o yahi haa o suɓaa guwerneer.E nder wooteeji garooji ɗii, hay gooto e ƴamooɓe lefol laamu heɓaani 50% e wooteeji ɗii no haanirta nii ngam bayyinde wonde keɓɗo, hay so tawii noon ko Jonah Jang ɓuri dañde wooteeji ɗii. E nafoore ngootaagu lannda, Sango jaɓi jaɓde Jang ngam wonde kanndidaa, wonaa tan e wiyde yo o woppu woote.

Caggal wooteeji 2007 wonno ko wiyde wonde guwerneer Jonah Jang ittii innde Sango e doggol noddaango jaagorɗe e nder diiwaan hee.[47] Sango naati nder fedde PDP nder jiha Plateau nde luutndii Jonah Jang.E lewru abriil 2009, hare fedde ndee fuɗii e batu ngenndi PDP to Abuja, poliseeɓe ɓee itti Mr Emmanuel Imagnih, hooreejo fedde Sango, e batu nguu. Sango noddaama ngam yeewtidde e hooreejo leydi Umaru Yar'Adua, kono o saliima wonde yeewtere ndee ina jokkondiri e haala kaa.E nder yeewtere jaaynde oon lewru, Sango wiyi alaa caɗeele, lannda kaa ina hawri.

E lewru Juko hitaande 2009 gonnooɗo guwerneer Joshua Dariye naati e fedde luulndiinde Jang. Banngeeji ɗiɗi ɗii noddaama ngam hawritde e Goomu gollordu ngenndi PDP ngam ƴeewtaade luural maɓɓe e lewru sulyee 2009, kono Jang salii tawtoreede. E nder yeewtere lewru suwee 2009 gooto e terɗe fedde nde, hono Jimmy Cheto, hollitii wonde Jang ina anniya ittude terɗe mawɗe lannda kaa ina jeyaa heen Tapgun, Dariye, Sango e Mantu.Sango yahri yeeso, wiyi wonde Jang e wondiiɓe mum PDP puɗɗiima yeewtidde e lanndaaji luulndiiɗi goɗɗi e nder10.

kampaañ 2011

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

E lewru abriil 2010, gonnooɗo hooreejo senngo janngooɓe, hono Ashu Yakubu, udditi kampaañ binndi ngam waɗtude Sango kanndidaa e wooteeji 2011. E lewru mee 2010 fedde wiyeteende "Mouvement 2011 en Plateau" noddii lannda kaa yo waɗ Sango kanndidaa mum, sibu o siftinii golle makko ɗe o waɗi e dow ballal Jang ngam wonde kanndidaa e hitaande 2007 hay so tawii o alaa wooteeji keewɗi ƴaañooɓe ummoriiɓe e ndeen zone. O waawataa wonde jom doole en sabu ummoraade e leñol tokosol, kono omo jogii nafoore wonde ja66otoocfo e pelle diineeji.[Winndannde wootere e nder jaaynde Tribune yo6ii Sango ballal, o wiyi ina waawi tawa o alaa kaalis potcfo jogaade ngam tawtoreede wooteeji sabu o 6eydii heen duu6i keewcfi e politik.