Dauda Soroye Adegbenro

Dauda Soroye Adegbenro (1909-1975) ko siyaasayanke Najeriya, gardiiɗo ngenndi lannda fedde gollorde (AG) e jaagorgal leydi e golle. O teddinaama e leñol makko to Abeokuta, ɓe ndokki mo tiitooɗe laamu Balogun mo Owu Egba e Ekerin mo Egbaland.[1][2]

Nguurndam adanɗam

O jibinaa ko hitaande 1909 to Ago-Owu, e nder diiwaan Ogun.[3] Dauda Soroye Adegbenro janngii to duɗal Afrik, Owowo ngam jaŋde mum leslesre hade mum yahde to duɗal jaaɓi haaɗtirde sukaaɓe Baptist, Abeokuta e duɗal Grammar Abeokuta ngam jaŋde mum hakkundeere.

Kugal

O fuɗɗi kuugal maako nder hukuumaaji pamari lesdi Naajeeriya, o laati kuugal man diga hitaande 1930 haa hitaande 1937.[4] Caggal ɗuum, o golliima e nder sosiyetee Afriknaajo denndinɗo.[2]

Politik

Adegbenro naataani e politik tiiɗɗo haa e kitaale 1940. Ko ndeen o naati e fedde Awolowo, Akintola e woɗɓe ngam udditde lannda Action Group e lewru abriil 1951. Lannda kaa ƴaañii e wooteeji 1951 ngam suɓaade suudu sarɗiiji diiwaan hirnaange kono o dañii ko ɓuri heewde e jooɗorɗe e Diiso ngenndiijo leydi Nijeer e... Kamerun (NCNC) mo Adegoke Adelabu ardii e nder Diiwaan oo.[5] Hay so tawii njeñtudi wooteeji ɗii ina moƴƴi e NCNC, diwgol caggal wooteeji ɗii rokkii AG ko ɓuri heewde.[1]

Adegbenro, hay so tawii noon, suɓaama e ko yaawi sabu ko o jom doole e nder politik Egba nokku oo. Ɓooytaani, o suɓaama e Asaambele diiwaan oo ngam wonde gooto e nulaaɓe mum e nder suudu sarɗiiji leydi ndii to Lagos. O arti e suudu sarɗiiji diiwaan hirnaange e hitaande 1954 ngam wonde Sekreteruuji Parlemaa to jaagorde Ñaawooje, caggal ɗuum o woni jaagorde leydi e golle, caggal ɗuum o woni jaagorde laamu nokku. Ko o gardiiɗo baawɗo, hoolaare, artikulaasiyoŋ. O mahii jokkondiral tiiɗngal e lannda makko e ardiiɓe laamu nguu, haa teeŋti e mawɗo Awolowo mo wonnoo e oon sahaa gardiiɗo diiwaan oo. O fotnoo ko heddaade e gollodiiɗo mawɗo oo hay so tawii noon o yahrii e laana ndiwoowa ngenndiwal, o woni hooreejo luulndo e nder suudu sarɗiiji leydi ndii.[1]

Caggal Action Group Crisis (Crisis Action Group) mo Hirnaange Naajeeriya waɗi e nder kiris politik luggiɗiiɗo mo caggal mum ɓuuɓni leydi ndii fof, Adegbenro dartinaama e golle mum e nder kuudetaa militeeruuji baɗnooɗi e hitaande 1966. O ardii Action Group nde Awolowo e ardiiɓe lanndaaji goɗɗi ɗii ngoppitaa.

E nder wolde hakkunde leyɗeele leydi Najeriya, o wonnoo ko jaagorgal njulaagu e njulaagu. O yalti e politik ko e hitaande 1971.[4] O sankii ko hitaande 1975[1].

Tuugnorgal

1. Uweewu, Raf (1991). Waɗooɓe Afrik hannde (Ed. ɗiɗaɓo). Dental Dowlaaji Dentuɗi: Defte Afrik. p. 23. ISBN 0903274183.
2. Toyin., Falola (2009). Saggitorde taariindi leydi Najeriya. Jenowa, Ann. Lanham, Md.: Jaaynde kulɓiniinde. ISBN 9780810856158. OCLC 310171807.
3. "D.S. Adegbenro: Ardiiɗo diiwaan Hirnaange jibinaaɗo Owu".
4. "Adegbenro Dauda Soroye". Litkaf. 22/01-2016. Heɓtinaama ñalnde 27-04-2021.
5. "2019: Naajeeriya ina haani ardiiɓe hakkilantaagal - Rewane-Adegbenro". Leñol Naajeeriya. 11-2018. Keɓtinaa ko 16-03-2019.