Departemaa golle laamu (Niiseer)
| Lesdi | Naajeeriya |
|---|---|
| Jonde kwa'odineto | 9°4′47″N 7°27′19″E |

Departemaa Golle Jaayndeeji leydi Naajeeriya anndiraaɗo kadi PWD ko njuɓɓudi laamu koloñaal toppitiindi mahngo e toppitagol cuuɗi laamu e jawdi, laabi, laabi njamndi, ponti, laaɗe diwooje e laabi diwooje. Gardiiɗo maggal gadano toɗɗaa ko e hitaande 1896, e duuɓi ɓennuɗi ɗii, departemaa oo ina woni e gardagol Surveyor-General.
Jaɓɓorgo kuuɗe ummaatoore nder lesdi British koloniya waɗii kuuɗe feere feere, PWD waɗii nyiɓuɗe keso bana no ta'an nder ceede, bana boo ngam jaɓɓorgo cuuɗi laamu, marɗe, jonde, ndiyam, ndiyam e jawdi e jaɓɓorgal hawtaaki e kuuje. Hino e ɗun, PWD hokki hokkugol anndal farayse to kuccirɗe goɗɗe nder koloniya.
Gooto nder kuuje fuɗɗiiɗe nder kuugal ngal waɗi ko waɗugo laawol nder nder nder nder leydi Lagos haa Ibadan, e ɓeydiinde, o waɗii ko mahata laawol nder nder leydi e nder nder nder lesdi, ɗi arande fuɗɗi mahata nder hitaande 1905 bana ko haɗi e nder nder laawol nder nder lesdi. Hakkunde 1925 e 1926, PWD fuɗɗi ɓamtaade laawol laawol nder koloniya nden e 1926, metalling e tarring dow laawol Lagos - Abeokuta ɗon waɗa.
Fedde
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Watooje e ponji
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Luttuɗe laawol fuɗɗii nder 1906 bana ɓamtaare nder laawol laawol ngol ɓeydi diga Lagos haa nokkuuje goɗɗe haa woyla leydi. Latooje ɗon laaɓina ngam ɓamtaare laawol hawtaago Ibadan to Oyo, Osogbo to Ilesha e Ede to Iwo. Caggal konu mawɗo, laawol ngol hawti Lagos e Ibadan, e hakkunde 1922 e 1923, laawol ngol hawta Ibadan e Benin e nder Ife, Ilesha e Akure timmi.[1] Nder 1926, PWD ɗon haani waɗugo masinji masinji masinje 2,900 mil, amma nder nder nder nderji ɗon ɓe nyiɓiri bee ko ɓuri haandi, ɗuuɗal maɓɓe ɗon haani yaaki nder sahaaji maaki.
Kuugal go'o nder jaaynde hawti e mahol laawol dow maayo Challawa nder Kano, laawol ngol haɓɓii nder hitaande 1928 ina woodi ɓalli njamndi joweego, ɓalli 150 e ɓalli joweego ɗon mari ɓalli 100 e ɓalli 100. Haŋkadi, carel Carter, ngal ɓadake e leydi Lagos e leydi hee, fuɗɗii haɓɓude e hitaande 1901 e jaɓde PWD.[2]
E hitaande 1926, Central Roads Board haɓɓii program ngam ɓamtaade sistemal laawol e laawol feeruuji ɗi ɓooyɗi ngam dabareeji jamanuɗi. Ɓaawo ɗum, ɓe taƴi laabi ngam waɗugo laawol hawtaago Lagos e Kano, e ɓeydaade laawol hawtaango Oshogbo, Benin e Asaba e Ilesha kadi ɓe jaɓii. Ɓeydaama ngam ɓeydaago laawol Lagos haa Abeokuta nden ɓe waɗi laawol haade Abeokuta haa Ijebu-Ode. Ɗe kuje kese feere boo boo boo ɗe ɓeydi ɓeydaaki hawti e Lokojo haa Okene, Port Harcourt haa Aba, Abakaliki haa Ogoja, Jebba haa Share, Zungeru-Bida, e Keffi haa Nasarawa.[3] Nder program kesum ɗon woodi laabi ngam darnugo dooliiji je'e bee njamndi e njamndi.[3] Dammugal A dow laawol dow gariiri mawɗi e gariiri mawɗum ɗon laɓɓina diga PWD, ɓaawo ɗon ɓe nodda laawol federal, nden laawol feeder ɗon laɓɓinol diga laamuji lesdi.[1]
Kuugal ndiyam
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Jaɓɓorgo lesdi lesdi Naajeeriya ɗon jaɓɓa ko'e ndiyam ngam ɓe mbaɗɓa ndiyam nder lesdi Naajeeri. Luttugal ndiyam fuɗɗam maɓɓinaama nder Lagos; ndiyam ƴuuri nder maayo Iju ɗon jeya nder taɓkiji ɗiɗo ngam jeyaade gallonji miliyonji nayi ngam ɗum jeya nder filtri ndiyam ngam jeyaago nder nder nder lesdi. Ha Enugu, kuugal ndiyam naftiri galleeji filtrasi ngam jaɓugo ndiyam diga ndiyam ngam ɗum je ɗon je ɗon je ɗo ɗo ɗo ɗo ndiyam je ɗon je.
Ɗe goɗɗe dabareeji ɗe division'en ɗon jaɓɓa hawti e Ogunpa Waterworks, Port Hasrcourt, Aba e Okenne waterworks.
Ceeɗol
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Departemaa on woni ardiiɗo hokkugo yiite nder lesdi Naajeeriya, eɓɓoore arandeere nden woni haa Lagos nden yiite ɓuri huuwtinirgo ngam limngal laabi. Doole ɗee ummorii ko e jeneratooruuji jokkondirɗi e alternatooruuji. Diɗɗal ngal yaajii e udditgol wertallo Iddo. E hitaande 1946, fedde kuuraa seerti e PWD ngam sosde fedde kuuraa laamu Naajeeriya. [ <span title="removed citation to predatory publisher content (December 2019)">ciimtol ina haani</span> ]
Fedde ngenndiyankaagal
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Nder haɓɓugo hawtaade hawtaade dowla e hawtaade ngam yimɓe ɓe ɓaleeɓe ɓaleeɓe e ɓaleeɓe nder lesdi, PWD e goɗɗe goomuji laamu ngam haɓɓugo haɓɓugo haytaade hawtoye ɗe ɗon ɗon marki ɓeydaade fuɗnaaki nder lesdi Nigeria. E hitaande 1929, ɓe tiggi gollude fotbal e Lagos, ɓe jokki e nder go'o e nder goolgol fotbal nder fedde fuɗbal lesdi Naajeeriya. Hooreejo NFA aranndeere, mo arkitektinɗo o gollooɗo jaaynde ndee.[4]