Diiwaan Fuɗnaange, leydi Najeriya
| Golle imaaɗe | 1 Yarkomaa 1954 |
|---|---|
| Demonym | Easterner |
| Lesdi | Naajeeriya |
| Nder laamoore | Naajeeriya |
| Jonde kwa'odineto | 9°4′55″N 8°40′31″E |
| Replaced by | East Central State, Rivers, South Eastern State |
| Dissolved, abolished or demolished | 27 Duujal 1967 |

Diiwaan Fuɗnaange ko diiwaan njuɓɓudi e nder leydi Najeriya, ummoriiɗo e feccere koloni Najeriya Hoɗɓe e hitaande 1954. Laamorde mum adannde ko Enugu . Laamorgo man ɓaawo man ummi haa Umuahia wakkati konu lesdi Naajeeriya ammaa o warti haa Enugu ɓaawo Biafra fooli. Diiwaan oo feccitaama e hitaande 1967 e nder diiwanuuji tati kesi, diiwanuuji Fuɗnaange-cakaari, diiwanuuji Rivers e diiwanuuji fuɗnaange-rewo . Diiwaan Fuɗnaange-Cakaari ina joginoo laamorgo mum to Enugu, ko hannde woni e nder Diiwaan Enugu . [1]
Fedde nden woodi yimɓe lesdi ɗiɗawre, ɗiɗawru e jowitiiɗo ɓurɓe mawnude, hawtiɓe e Igbo, Ibibio e Ijaw. Ɗum woni ko ɓaawo ɗun laati Biafra, ɗun ɗon nder haɓre daga 1967 haa 1970.[2]
Geography
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Fedde fuunaaŋge lesdi Naajeeriya ɗon haandi nder lesdi Naajeeri fuunaaŋgo.[3] Ɗum haani e maayo Niger nder hirnaange e woodi haandi jaango e aada e lesdi lesdi lesdi Naajeeriya haa woyla. Luttugal fuunaaŋge ɗon hakkunde lesdi Nigeria e Kameruun, e sahaa worgo ɗon ɗon ɗon haade ko nder lesdi Gulf of Guinea. Fedde fuule nder nokkuure nden ko ko 76,000 km2 (29,400 .[3] Nder hitaande 1965, nokkuure nden woodi yimɓe miliyonji sappo e ɗiɗi, e woɓɓe nokkuuje bana Owerri e ɓe Annang'en njooɗi nder nokkuuje ɓurɗe yimɓe nder Afrik hirnaange.[4] Fuu nokkuure Awka boo ɗon marugo ngam ɓesngu leydi.
Fuu nokkuure ɗon woodi feere tati. Fedde coorde nder worgo ɗon jeyaa e mangrove swamps e tide waterways. Ɓeydi haa woyla to ladde woni ladde tropical rainforest, sikke alaa, nder wakkati wakkati, ɗuuɗal leɗɗe leɗɗe nder ladde ɗon laaɓina ngam mawnugo leɗɗe palme.[3] Nder fannuji ngallewal ngal woni savanna Guinea. Lumiji mawɗi nder nokkuure nde hawti e maayoji nder nder Niger Delta bana Qua Iboe, Cross River, Orashi River e Imo River. Obudu Plateau nder nokkuure fuɗnaange fuɗnaande, Oban e Ikom Hills nder fure fuɗnoore e Kameruun wondi goɗɗe nder lesdi fuɗnaare nder nokkuure nden.[3]
Taariiha
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Laamu koloniyaal
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]E hitaande 1849, John Beecroft, gomnaango Fernando Po, o laati jaajotooɗo konsuulare leydi Ingilande ngam lesdi Benin e Biafra.[3] Beecroft suɓi ngam jeytaade jaaynde e jaayndeeji diga diga diga diga e diga diga diga to Benin, Bonny, Bimbia e Kameruuna hakkunde jooɗiiɓe e jaayndiyankooɓe Britani. Ɓeydaaki nder jaayɗe nder limce waɗi jaayɗe Europeeji feere ngam ɓe mbaɗda jaayɗe jaayɗe to Onitsha. Nder hitaande 1879, ɓurɗe nder kuugal ngal hawti ngam waɗugo United African Company nden ɓe hokki sariyaaji ngam jaɓugo protectorate maayo nder hitaande 1885. E hitaande 1884, laamorde jaayndeere British for the Bights of Benin and Biafra ƴetti diga Fernando Po to Calabar e nder hitaande 1890, Protectorate Oil Rivers, ɓaawo ɗun anndiraa Protectorate Niger Coast. Deftere Najeeriya worgo wonnoo ko e hitaande 1932 nden to hitaande 1914 laamu British koloniyaal waɗi ko ɓuri heewde nder defte laamu nder Deftere Najerya worgo. E hitaande 1939, leydi Senegaal feccitii to leydi Senegaol e leydi Senegaall.[4] Nder wakkati konu, leydi ndii hokki laamu ɓurɗo ngam ɓe ɗon mbaɗata yimɓe. [5]