Jump to content

Dini Ya Msambwa

Iwde to Wikipedia
Dini Ya Msambwa
Masaba cave shrine
Shrine of Elijah Masinde

'Dini ya Msambwa (Diine Maamiraaɓe) ko diine aadaaji Afriknaajo e diine politik mo ɓe mbiyata ko diine luutndiiɗo koloñaal.[1][2] Ko ɓuri heewde ko e haalooɓe ɗemngal Luhya to bannge hirnaange leydi Kenya.[3]

Dini ya Msambwa dariima ngam haɓaade koloñaal e sahaa njiimaandi koloñaal Angalteer to Keñiya. Ina jeyaa e ko nde ñiŋi, ustude, laamu koloñaal Angalteer, laamu mawngu e nafooje pinal jokkondirɗe leƴƴi Keñiya gila e duuɓi.

Oropnaajo gadano yettaade Bukusu ko Joseph Thomson, nde o ari e hitaande 1883, tawi Bukusu en ina nguuri e gure tiiɗɗe, taariiɗe ɓulli. Ɗee ko ndeenka ngam haɓaade njiyaagu ummoraade e leñol Uasin Gishu e leñol Teso. Laamu Angalteer sosaa to Fuɗnaange Nyanza e hitaande 1894. Hitaande rewtunde ndee, Bukusu wari soldateeɓe 25 e nder garrison Sudaan, eɓɓoore punndi waɗtaa e maɓɓe. Gure maɓɓe cemmbinɗe ɗee, konu Sudaan e Afriknaaɓe ummoriiɓe leƴƴi goɗɗi njani e mum en, hare ndee joofi ko nde Bukusu en njaɓi laamu Angalteer, fodani ɗum en woppude gure mum en. Hannde eɓe nguuri e nder galleeji cakkitiiɗi.[4]

Laamu ɓooyngu mawɓe leƴƴi ɗii ustaama e gargol laamu koloñaal. Ko mawɓe ɓee e mbaydi mum en ndokki laamu diine ɓooyɗo leñol walla diine aadaaji Afrik ko ɗum waɗi kadi ko ɗum kadi ustii. Heddii e nder weeyo ruuhu, Bukusu e Luhya heewɓe, ɓe ngalaa kisal e nder aduna mo waylaaki no feewi, njippiima e diine kerecee en. Masinde, nde wonnoo ko mawɗo, salii tuubnude.

Diina o sosi ɗum ko Elijah Masinde e hitaande 1936. Caggal nde leydi Keñiya heɓi jeytaare mum e hitaande 1968, Dini ya Msambwa hollitaama ko o diine, Masinde nanngaa sabu mum ustude njiyaagu e diine kerecee en[5]Dini Ya Msambwa ƴetti ko mbaydi Diine aadaaji Afriknaajo; almuɓɓe mum ina ndewa rewrude e Ruuhuuji taaniraaɓe (anndiraaɗi Msambwa) e nder cuuɗi teskinɗi. Teddinde taaniraaɓe ko huunde himmunde e diine.

  1. Newsletter, Institute of Current World Affairs, August 1, 1954
  2. Wekesa, Peter Wafula (2023-02-27). History, Identity and the Bukusu-Bagisu Relations on the Kenya and Uganda Border (in Engeleere). Rowman & Littlefield. p. 107. ISBN 978-1-6669-1925-7.
  3. Kustenbauder, Matthew (2008). "Prophetic Movements: Eastern Africa". In Middleton, John; Miller, Joseph C. (eds.). New Encyclopedia of Africa (4th ed.). Thomson/Gale. pp. 261–270. ISBN 978-0-684-31454-9.
  4. Reed, D. E. (1954). Dini ya Msambwa I: The Bukusu and The Suk. Institute of Current World Affairs, 1–18. Retrieved from http://www.icwa.org/wp-content/uploads/2015/09/DER-20.pdf
  5. Bonsu, Nana Osei (2016). "African traditional religion: an examination of terminologies used for describing the indigenous faith of African people, using an Afrocentric paradigm" (PDF). Journal of Pan African Studies. 9 (9): 108–122.