Ebun Oyagbola

Ebun Oyagbola

ɓii aadama

Jinsu	debbum
Ɓii-leydiyankaaku	Naajeeriya
Ɗuubi daygo	5 Duujal 1931
Ɗoforde	Igan Alade
Date of death	28 Colte 2025
Wolde	Inngilisjo, Yarbankoore
Ancestral home	Igan Alade
Sana'aji	diplomat, ngaɗoowo siyaasaje
Employer	Civil Service Commission of Nigeria
Position held	minister
Janngi to	England
Personal pronoun	L484

 

 From Wikidata

Adenike Ebunoluwa Oyagbola (jibinaa ko Akinola; 5 mee 1931 – 28 feebariyee 2025) ko dipolomaat Naajeeriya e politikyanke ɓurɗo anndeede e wonde jaagorgal debbo gadano e nder leydi Naajeeriya nde o toɗɗaa e hitaande 1979.

Nguurndam e golle

Oyagbola jibinaa ko ñalnde 5 lewru Mbooy hitaande 1931, o jeyaa ko e wuro wiyeteengo Igan Alade, wuro ngo e nder diiwaan Yewa North, to diiwaan Ogun, to bannge worgo-fuɗnaange leydi Najeriya ɗo o jibinaa, o timmini jaŋde makko leslesre. Ndeen o janngii wonde jannginoowo to duɗal jaaɓi haaɗtirde to Ilaro, caggal ɗuum, o jannginii to duɗe Yewa, caggal ɗuum to Mushin, hade makko wonde gardiiɗo duɗal leslesal to Mushin. E hitaande 1960, o yahi caggal leydi ngam ɓeydaade janngude ko fayti e hiisa.

Golle politik

Oyagbola naati e golle laamu leydi ndii e hitaande 1963 caggal nde o timmini jaŋde makko to Angalteer, to leydi Angalteer. E lewru Duujal hitaande 1979, o wonti debbo gadano jaagorgal leydi Naajeeriya caggal nde o toɗɗaa jaagorgal peewnugol leydi ndii e les njiimaandi Shehu Shagari, golle ɗee o woni haa lewru Oktoobar hitaande 1983. Caggal ɗuum o wonti jaagorgal leydi Naajeeriya. Ambasadeer to leyɗeele dentuɗe Amerik to Panama, Kosta Rika e Guatemala. O woniino hooreejo fedde toppitiinde ko feewti e cellal e nder leydi Najeriya e sahaa nde o maayi.

Golle e nder jaŋde e golle laamu Caggal nde o timmini jangirde maako haa lesdi feere, Oyagbola nasti nder kuugal laamu lesdi Naajeeriya nder hitaande 1963. O huwi nder kuuɗe hukuumaaji pamari feere-feere nden o mahi innde maako bana hukuumaaji pamari ɗin nder duuɓi arandeeji jeytaare lesdi Naajeeriya.

Sarwiis dipolomaasi

Caggal nde o yalti e jappeere laamu, Oyagbola woni ammbasadeer leydi Naajeeriya to Meksik, o heɓi kadi seedantaagal to Panama, Kosta Rika, e Guatemala. Kuugal maako diplomaasi semmbiɗini jokkindiral lesɗe Naajeeriya, haa teeŋti bee lesɗe Amerika Latin.

Wasiyaaji e jokkondiral renndo Oyagbola nasti nder kuugal ɓamtaare rento, nden o laati hooreejo hukuuma Naajeeriya, ngam ɓamtuki welwelo ɓernde e mahngo jam. O woniino kadi daraniiɗo semmbinde rewɓe, o hirjinii rewɓe ɓeydaade tawtoreede ardorde e laamu.

Maayde e ndonu

Ebun Oyagbola maayi nyande 28 lewru February 2025, o mari duuɓi 94. Ardiiɓe lesdi Naajeeriya, hawtaade e hooreejo leydi Naajeeriya Bola Tinubu e ardiiɓe lesdi Ogun, ɗon siftora mo bana ardiiɗo lesdi Naajeeriya nder siyaasaaku. O siftori bana pioneer mo udditi dammuɗe ngam rewɓe nder laamu lesdi Naajeeriya e diplomasi.