Jump to content

Ibikunle Amosun

Iwde to Wikipedia

Ibikunle Amosun; jibinaa ko 25 lewru Yarkomaa 1958) ko siyaas Naajeeriya,[2] gonnooɗo guwerneer diiwaan Ogun, kadi ko senaateer leydi Naajeeriya duuɓi ɗiɗi. O fuɗɗii wonde senator cuɓaaɗo ngam diiwaan Ogun Central e nder diiwaan Ogun, leydi Naajeeriya gila lewru juko 2003 haa lewru juko 2007, o suɓaama kadi e hitaande 2019. Caggal nde o heɓaani ƴamde guwerneer diiwaan Ogun e lewru abriil 2007, o suɓaama guwerneer diiwaan oo e dow... Kuugal kawtal lesdi Naajeeriya (ACN) nder hitaande 2011.[3][4] O ƴami kadi manndaa ɗiɗmo ngam wonde guwerneer e les njiimaandi All Progressives Congress e caggal nde o dañi woote, o huniima ñalnde 29 lewru nduu 2015.[5]

Amosun jibinaa ko ñalnde 25 lewru bowte hitaande 1958[6] e nder galle juulɓe. O janngii duɗal leslesal to duɗal leslesal Eklesiya Afrik to Abeokuta (1965-1970), caggal ɗuum to duɗal Grammar Eklesiya Afrik to Abeokuta (1971-1977). Ndeen o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ogun, o heɓi dipolomaaji toowɗi (HND) e hitaande 1983.[2][7]

Amosun heɓi tergal Associate e nder Duɗal Hiisawal (ICAN) e hitaande 1990. O wonti tergal e nder Duɗal ngal e hitaande 1996. O wonti kadi tergal Associate e nder Duɗal Limlebbi (1998).[8]

Amosun fuɗɗii golle mum ko e jannginoowo ƴeewndo to Lanre Aremu & Co. Gila 1990, o woniino gollodiiɗo mawɗo e nder fedde Ibikunle Amosun & Co.

Amosun yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Westminster to Londres, ɗo o heɓi Master to bannge kaalis hakkunde leyɗeele e hitaande 2000.[8]

Golle politik

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

E lewru abriil 2003, Amosun suɓaama e jooɗorde senaateeruuji diiwaan Ogun hakkundeejo.[8] O laati kanndidaajo mo heɓaayi ngam laataago guwerneer lesdi Ogun nder lewru Abriil 2007, o ɗonno ƴama hoore maako dow laynde lesdi Naajeeriya (ANPP), ammaa Gbenga Daniel fooli mo. O luulndii njeñtudi ndii, kono e lewru ut 2009, Ñaawirde Toownde Ogun jaɓaani ɗaɓɓaande ndee.[9]

Amosun woni kanndidaajo mo kawtal hoore lesdi Naajeeriya (ACN) ngam suɓol guwerneer lesdi Ogun nder lewru Abriil 2011. Ciimtol yaltungol e jaaynde Nigerian Tribune ñalnde 12 lewru feebariyee 2011 hollitii wonde balloowo makko e nder jaayndeeji ɗii wiyi o wayliima to Kongres ngam waylude (CPC), kono ɗum ko ardiiɓe ACN njaɓaani.[10] Amosun dañii woote 26 abriil toɗɗaaɗe e lowre ACN e 377 489 woote. Adetunji Olurin mo lannda demokaraasi (PDP) heɓi 188 698 woote, Gboyega Isiaka mo PPN woni tataɓo e 137 051 woote.[4]

E hitaande 2015, Amosun ƴaañii manndaa ɗiɗaɓo ngam wonde guwerneer. O suɓii, Yetunde Onanuga, ngam wonde cukko guwerneer makko e nder diiwaan oo. O fotnoo ko yiytude kanndidaa keso nde tawnoo cukko guwerneer makko ɓennuɗo oo, o woppii lannda luulndo. Amosun suɓii Onanuga mo gollinoo e ministeer taariindi leydi Lagos dow kanndidaaji tato goɗɗi potɗi wonde.[11] Ñalnde 29 lewru Mbooy 2019 Amosun rokki tergal goɗngal e nder lannda mum politik mo nganndu-ɗaa ko kañum woni lomto makko, hono Dapo Abiodun caggal nde o timmini manndaaji ɗiɗi ɓurɗi heewde e doosɗe leydi, duuɓi jeetati e nder guwerneer. Kono o suɓaama ngam wonde senaateer ngam diiwaan senaateeruuji hakkundeeji Ogun to Asaambele ngenndi.[12]

Ñalnde 24 lewru juko hitaande 2019, jaaynde wiyeteende Premium Times hollitii e nder daartol mum wonde Ibikunle Amosun soodi, naatni miliyoŋaaji nay balɗe, 1 000 balɗe AK47, balɗe 1 000 balɗe 1000 balɗe ɗe balɗe 1000 e nder leydi Naajeeriya ( GoAPvernor carrier) e nder leydi Naajeeriya Ogun State tawa o heɓaani yamiroore potnde ummoraade e Ofis toppitiiɗo ko fayti e kisal leydi ndii e nder ƴaañde sariyaaji balɗe Naajeeriya.[13][14] Ciimtol ngol waɗii jaabawol tiiɗngol ummoraade e Naajeeriya e pelle renndo siwil, ɓiɓɓe leydi ndii e fedde Ogun State e nder lannda makko politik ina nodda yo o nannge ko yaawi.[15][16][17][18][19][20]

E nder jaabawol makko e ciimtol ngol, Ibikunle Amosun hollitii wonde o heɓii yamiroore haannde ngam kaɓirɗe e balɗe ɗe o naatni ɗee, kam e seedantaagal kuutorgal timmungal ummoraade e biro toppitiiɗo ko fayti e kisal leydi ndii, o hollitii wonde ko ɗum huunde nde Gomnatiiji leydi Naajeeriya mbaɗata ngam jogaade armory[21][22][23] E nder jaabawol jaawngol, Guwerneeruuji diiwanuuji capanɗe ɗiɗi e nder leydi Najeriya njaɓaani jogaade armory e nder Biro laamu walla suudu[24]

E nder jaabawol ngol Ibikunle Amosun wi'i, laamu Naajeeriya rewrude e Biro Bidsee Fedde nde hollitii wonde Amosun heɓii yamiroore tan ngam naatde e laana ndiwoowa, wonaa kadi balɗe AK-47 e balɗe.[25] E nder ciimtol goɗngol keertiingol ngol Premium Times holliti ɗereeji ummoriiɗi e birooji jaagorgal ko feewti e kisal leydi, e nder njuɓɓudi laamu Naajeeriya, e ministeer kaalis leydi ndii e laamu diiwaan Ogun, Premium Times hollitii wonde Ibikunle Amosun heɓaani yamiroore ngam balɗe e kaɓirɗe ɗe o addi e nder leydi Naajeeriya [26]

Njeenaaje e teddungal

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Sifaaaji makko ardaade e golle makko maantiniiɗe ngaddanii mo njeenaari e nder leydi ndii e nder winndere ndee, won heenina heen :

E lewru oktoobar 2012, o heɓi njeenaari « Guwerneer Dowla ɓurɗo waawde kisal e nder Afrik hirnaange » to Security Watch Africa to Accra, Ganaa. Njeenaari ndii ko hooreejo, yiilirde toppitiinde ko fayti e kisal Afrik, hono Dr.

E lewru suwee 2013, o heɓi njeenaari ƴellitaare faggudu ngam hitaande 2013 ummoraade e jaaynde Ardorde Afrik to New York.[29]

E lewru Noowammbar 2013, jaaynde Businessday to Lagos teddini mo njeenaari Governor moƴƴo ngam wonde guwerneer ɓurɗo yaawde mawnude e faggudu leydi ndii.[29]

E lewru suwee 2014, hooreejo leydi ndii, hono Goodluck Ebele Jonathan, rokki mo njeenaari teddungal ngenndiwal, hono gardiiɗo fedde Niiseer (C.O.N).[30]

O heɓi njeenaari Gomnaajo hitaande 2016 ngam golle makko maantiniiɗe e nder ardorde e ƴellitaare gollorɗe. Njeenaari man hokki mo diga hooreejo kawtal jaayndiyankooɓe lesdi Naajeeriya (N.U.J), Abdulwaheed Odusile, haa jamma cemmbiɗinki e Investiture Gomnaajo hitaande nden ngam mawningo N.U.J. e duuɓi capanɗe jeegom e ɗiɗi.[31]

Doggol guwerneeruuji leydi Ogun

  1. "Lewru kala laaɓal nokkuure ina darii haa jooni e nder diiwaan Ogun – Amosun". Teleeji ɗi. 25 abriil 2015. Ƴeewtaa ko 31 ut 2015.
  2. "Nguurndam Ibikunle Amosun; hiisawal; guwerneer ɓooyɗo; siyaasaajo; senateer; mawɗo lesdi Ogun". nguurndam.hi7.co. Heɓtinaama ñalnde 30 mars 2022.
  3. "Ibikunle Amosun: An enigma @ 60". Jaayɗe Punch. 24 lewru Yarkoma 2018. Ƴeewtaa ko 10 lewru Mars 2022.
  4. "Ibikunle Amosun mo ACN heɓi lesdi Ogun". InDepth Naajeeriya. 27 abriil 2011. Ƴeewtaa ko ñalnde 29 abriil 2011.
  5. "No min keɓiri balɗe e Amosun, e yamiroore polis Ogun". The Guardian News Naajeeriya - Habaruuji Naajeeriya e Duniyaaru. 28 lewru juko 2019. Ƴeewtaa ko 21 lewru feebariyee 2022.
  6. "2023: Mo Ardi Naajeeriya?". NYALNDE HANNDE. 9 lewru bowte 2021. Ƴeewtaa ko 28 lewru feebariyee 2022.
  7. Admin (11 noowammbar 2016). "AMOSUN, Ibikunle Oyelaja". Fooyre Ɓamtaare e Wiɗtooji. Heɓtinaama ñalnde 30 mars 2022.
  8. "Nafoore SIA". Ibikunle Amosun. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 4 lewru nduu 2011. Ƴeewtaa ko ñalnde 29 lewru abriil 2011.
  9. " Ñaawirde ndee kadi ina jokki e suɓaade Gbenga Daniel". Ñalawma njulaagu. 28 lewru bowte 2009. Ƴeewtaa ko ñalnde 7 lewru Duujal 2009.
  10. Olayinka Olukoya (12 feebariyee 2011). "2011: Seneraal Ibikunle Amosun woppii ACN, naati CPC". Jaaynde Naajeeriya. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 16 lewru feebariyee 2011. Ƴeewtaa ko ñalnde 29 lewru abriil 2011.
  11. No dognoowo Amosun feeñiri, 19 desaambar 2014, VanguardNGR, ƴettaa ko 17 feebariyee 2016
  12. admin (25 lewru juko 2020). "GOVERNAAJI ƊI ƊI ƊI ƊI OGUN". Yiylo Naajeeriya. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 10 lewru bowte 2022. Ƴeewtaa ko ñalnde 30 lewru mars 2022.
  13. Samuwel Ogundipe (24 juin 2019). "Amosun rokkii 1000 balɗe AK47, miliyoŋaaji 4 balɗe keɓtinaaɗe ko adii wooteeji 2019". Waktuuji ɓurɗi moƴƴude.
  14. Jude Egbas (25 juin 2019). "Ko ɗoo woni ko pot-ɗon anndude e kaɓirɗe warngooji ɗi Amosun wiynoo soodi ko adii wooteeji 2019". Pulse NG.
  15. Samuwel Ogundipe (25 juin 2019). "Niiseriyanaaɓe kawritii e tikkere ngam Amosun 1 000 AK47, miliyoŋaaji 4 balɗe". Waktuuji ɓurɗi moƴƴude.
  16. "'Doggol balɗe: Fedde naamndii polis nodda Amosun". Kaɓirgal ngal. 23 lewru juko 2019.
  17. Samuwel Ogundipe (25 juin 2019). "Scandal balɗe: APC ina ɗaɓɓi nanngude ko yaawi gonnooɗo guwerneer Amosun". Waktuuji ɓurɗi moƴƴude.
  18. "Heɓtugol balɗe: Poliis salii heɓde balɗe e juuɗe Ibikunle Amosun nde APC noddi nanngugol makko". Jaaynooɓe Sahara. 26 lewru juko 2019.
  19. "Ogun APC kaalirde ɗon ƴama limngal ex-gov. Amosun 'skandal-doggugo'". Kabaaru oo. 30 lewru juko 2019.
  20. Tunji bosun (26 juin 2019). "Moftugol kaɓirɗe: APC ina yiɗi Amosun naamneede". Kabaaru Punndi.
  21. Tunji bosun (27 juin 2019). "Amosun yeddi tuumeede mooftude kaɓirɗe, wiyi Abiodun rokkii APCs, woɗɓe". Kabaaru Punndi.
  22. Piyeer Muusaa. "Yonatan jaɓi, Abiodun hokki balmi – Amosun". Hoolaare ñalnde kala.
  23. "Amosun: Sodeede 1000 balɗe AK-47 ko Jonathan jaɓi ɗum". Kaɓirgal ngal. 26 lewru juko 2019.
  24. Yosiya Oluwole; Keletus Ukpong; Naasiir Ayitogo; Abdulkareem haruna (27 juin 2019). "Armouries e nder cuuɗi laamu: Guwerneeruuji njaabtii ko Amosun wiyi koo". Waktuuji ɓurɗi moƴƴude.
  25. Samuwel Ogundipe (8 noowammbar 2019). "EXCLUSIVE: Govt. hollitii Amosun naatnii 1 000 balɗe AK-47, miliyoŋaaji ɗiɗi bal". Waktuuji ɓurɗi moƴƴude.
  26. Samuwel Ogundipe (4 noowammbar 2019). "EXCLUSIVE: Binndanɗe ina kollita ex-Gov. Amosun ina naatna kaɓirɗe, kaɓirɗe ɗe ngonaa sariya". Waktuuji ɓurɗi moƴƴude.
  27. "Amosun: Teddungal ngal haandi". Leñol ngol (Niiseer). 25 Oktoobar 2012. Ƴeewtaa ko 30 Noowammbar 2019.
  28. "Ibikunle Amosun: Koolaaɗo kuuɓal". 4 lewru Yarkomaa 2016.
  29. "Aɗa rewtinee". Oougoiwoye.jaŋde.ng. Heɓtinaama ñalnde 15 Oktoobar 2022.
  30. "FG yaltinii doggol keɓooɓe njeenaari teddungal ngenndiwal 2013/2014". www.mostaat e nder laylaytol.com. Moƴƴinaama gila e asli mum ñalnde 25 lewru bowte hitaande 2018.
  31. "NUJ ina teddina gov Amosun, woɗɓe ngam golle maantiniiɗe e nder ardorde". 28 abriil 2017.