Ibikunle Amosun
Ibikunle Amosun; jibinaa ko 25 lewru Yarkomaa 1958) ko siyaas Naajeeriya,[2] gonnooɗo guwerneer diiwaan Ogun, kadi ko senaateer leydi Naajeeriya duuɓi ɗiɗi. O fuɗɗii wonde senator cuɓaaɗo ngam diiwaan Ogun Central e nder diiwaan Ogun, leydi Naajeeriya gila lewru juko 2003 haa lewru juko 2007, o suɓaama kadi e hitaande 2019. Caggal nde o heɓaani ƴamde guwerneer diiwaan Ogun e lewru abriil 2007, o suɓaama guwerneer diiwaan oo e dow... Kuugal kawtal lesdi Naajeeriya (ACN) nder hitaande 2011.[3][4] O ƴami kadi manndaa ɗiɗmo ngam wonde guwerneer e les njiimaandi All Progressives Congress e caggal nde o dañi woote, o huniima ñalnde 29 lewru nduu 2015.[5]
Ɓawo
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Amosun jibinaa ko ñalnde 25 lewru bowte hitaande 1958[6] e nder galle juulɓe. O janngii duɗal leslesal to duɗal leslesal Eklesiya Afrik to Abeokuta (1965-1970), caggal ɗuum to duɗal Grammar Eklesiya Afrik to Abeokuta (1971-1977). Ndeen o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ogun, o heɓi dipolomaaji toowɗi (HND) e hitaande 1983.[2][7]
Amosun heɓi tergal Associate e nder Duɗal Hiisawal (ICAN) e hitaande 1990. O wonti tergal e nder Duɗal ngal e hitaande 1996. O wonti kadi tergal Associate e nder Duɗal Limlebbi (1998).[8]
Amosun fuɗɗii golle mum ko e jannginoowo ƴeewndo to Lanre Aremu & Co. Gila 1990, o woniino gollodiiɗo mawɗo e nder fedde Ibikunle Amosun & Co.
Amosun yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Westminster to Londres, ɗo o heɓi Master to bannge kaalis hakkunde leyɗeele e hitaande 2000.[8]
Golle politik
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]E lewru abriil 2003, Amosun suɓaama e jooɗorde senaateeruuji diiwaan Ogun hakkundeejo.[8] O laati kanndidaajo mo heɓaayi ngam laataago guwerneer lesdi Ogun nder lewru Abriil 2007, o ɗonno ƴama hoore maako dow laynde lesdi Naajeeriya (ANPP), ammaa Gbenga Daniel fooli mo. O luulndii njeñtudi ndii, kono e lewru ut 2009, Ñaawirde Toownde Ogun jaɓaani ɗaɓɓaande ndee.[9]
Amosun woni kanndidaajo mo kawtal hoore lesdi Naajeeriya (ACN) ngam suɓol guwerneer lesdi Ogun nder lewru Abriil 2011. Ciimtol yaltungol e jaaynde Nigerian Tribune ñalnde 12 lewru feebariyee 2011 hollitii wonde balloowo makko e nder jaayndeeji ɗii wiyi o wayliima to Kongres ngam waylude (CPC), kono ɗum ko ardiiɓe ACN njaɓaani.[10] Amosun dañii woote 26 abriil toɗɗaaɗe e lowre ACN e 377 489 woote. Adetunji Olurin mo lannda demokaraasi (PDP) heɓi 188 698 woote, Gboyega Isiaka mo PPN woni tataɓo e 137 051 woote.[4]
E hitaande 2015, Amosun ƴaañii manndaa ɗiɗaɓo ngam wonde guwerneer. O suɓii, Yetunde Onanuga, ngam wonde cukko guwerneer makko e nder diiwaan oo. O fotnoo ko yiytude kanndidaa keso nde tawnoo cukko guwerneer makko ɓennuɗo oo, o woppii lannda luulndo. Amosun suɓii Onanuga mo gollinoo e ministeer taariindi leydi Lagos dow kanndidaaji tato goɗɗi potɗi wonde.[11] Ñalnde 29 lewru Mbooy 2019 Amosun rokki tergal goɗngal e nder lannda mum politik mo nganndu-ɗaa ko kañum woni lomto makko, hono Dapo Abiodun caggal nde o timmini manndaaji ɗiɗi ɓurɗi heewde e doosɗe leydi, duuɓi jeetati e nder guwerneer. Kono o suɓaama ngam wonde senaateer ngam diiwaan senaateeruuji hakkundeeji Ogun to Asaambele ngenndi.[12]
Luural
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Ñalnde 24 lewru juko hitaande 2019, jaaynde wiyeteende Premium Times hollitii e nder daartol mum wonde Ibikunle Amosun soodi, naatni miliyoŋaaji nay balɗe, 1 000 balɗe AK47, balɗe 1 000 balɗe 1000 balɗe ɗe balɗe 1000 e nder leydi Naajeeriya ( GoAPvernor carrier) e nder leydi Naajeeriya Ogun State tawa o heɓaani yamiroore potnde ummoraade e Ofis toppitiiɗo ko fayti e kisal leydi ndii e nder ƴaañde sariyaaji balɗe Naajeeriya.[13][14] Ciimtol ngol waɗii jaabawol tiiɗngol ummoraade e Naajeeriya e pelle renndo siwil, ɓiɓɓe leydi ndii e fedde Ogun State e nder lannda makko politik ina nodda yo o nannge ko yaawi.[15][16][17][18][19][20]
E nder jaabawol makko e ciimtol ngol, Ibikunle Amosun hollitii wonde o heɓii yamiroore haannde ngam kaɓirɗe e balɗe ɗe o naatni ɗee, kam e seedantaagal kuutorgal timmungal ummoraade e biro toppitiiɗo ko fayti e kisal leydi ndii, o hollitii wonde ko ɗum huunde nde Gomnatiiji leydi Naajeeriya mbaɗata ngam jogaade armory[21][22][23] E nder jaabawol jaawngol, Guwerneeruuji diiwanuuji capanɗe ɗiɗi e nder leydi Najeriya njaɓaani jogaade armory e nder Biro laamu walla suudu[24]
E nder jaabawol ngol Ibikunle Amosun wi'i, laamu Naajeeriya rewrude e Biro Bidsee Fedde nde hollitii wonde Amosun heɓii yamiroore tan ngam naatde e laana ndiwoowa, wonaa kadi balɗe AK-47 e balɗe.[25] E nder ciimtol goɗngol keertiingol ngol Premium Times holliti ɗereeji ummoriiɗi e birooji jaagorgal ko feewti e kisal leydi, e nder njuɓɓudi laamu Naajeeriya, e ministeer kaalis leydi ndii e laamu diiwaan Ogun, Premium Times hollitii wonde Ibikunle Amosun heɓaani yamiroore ngam balɗe e kaɓirɗe ɗe o addi e nder leydi Naajeeriya [26]
Njeenaaje e teddungal
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Sifaaaji makko ardaade e golle makko maantiniiɗe ngaddanii mo njeenaari e nder leydi ndii e nder winndere ndee, won heenina heen :
E lewru oktoobar 2012, o heɓi njeenaari « Guwerneer Dowla ɓurɗo waawde kisal e nder Afrik hirnaange » to Security Watch Africa to Accra, Ganaa. Njeenaari ndii ko hooreejo, yiilirde toppitiinde ko fayti e kisal Afrik, hono Dr.
E lewru suwee 2013, o heɓi njeenaari ƴellitaare faggudu ngam hitaande 2013 ummoraade e jaaynde Ardorde Afrik to New York.[29]
E lewru Noowammbar 2013, jaaynde Businessday to Lagos teddini mo njeenaari Governor moƴƴo ngam wonde guwerneer ɓurɗo yaawde mawnude e faggudu leydi ndii.[29]
E lewru suwee 2014, hooreejo leydi ndii, hono Goodluck Ebele Jonathan, rokki mo njeenaari teddungal ngenndiwal, hono gardiiɗo fedde Niiseer (C.O.N).[30]
O heɓi njeenaari Gomnaajo hitaande 2016 ngam golle makko maantiniiɗe e nder ardorde e ƴellitaare gollorɗe. Njeenaari man hokki mo diga hooreejo kawtal jaayndiyankooɓe lesdi Naajeeriya (N.U.J), Abdulwaheed Odusile, haa jamma cemmbiɗinki e Investiture Gomnaajo hitaande nden ngam mawningo N.U.J. e duuɓi capanɗe jeegom e ɗiɗi.[31]
Ƴeew kadi
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Doggol guwerneeruuji leydi Ogun
Tuugnorgal
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]- "Lewru kala laaɓal nokkuure ina darii haa jooni e nder diiwaan Ogun – Amosun". Teleeji ɗi. 25 abriil 2015. Ƴeewtaa ko 31 ut 2015.
- "Nguurndam Ibikunle Amosun; hiisawal; guwerneer ɓooyɗo; siyaasaajo; senateer; mawɗo lesdi Ogun". nguurndam.hi7.co. Heɓtinaama ñalnde 30 mars 2022.
- "Ibikunle Amosun: An enigma @ 60". Jaayɗe Punch. 24 lewru Yarkoma 2018. Ƴeewtaa ko 10 lewru Mars 2022.
- "Ibikunle Amosun mo ACN heɓi lesdi Ogun". InDepth Naajeeriya. 27 abriil 2011. Ƴeewtaa ko ñalnde 29 abriil 2011.
- "No min keɓiri balɗe e Amosun, e yamiroore polis Ogun". The Guardian News Naajeeriya - Habaruuji Naajeeriya e Duniyaaru. 28 lewru juko 2019. Ƴeewtaa ko 21 lewru feebariyee 2022.
- "2023: Mo Ardi Naajeeriya?". NYALNDE HANNDE. 9 lewru bowte 2021. Ƴeewtaa ko 28 lewru feebariyee 2022.
- Admin (11 noowammbar 2016). "AMOSUN, Ibikunle Oyelaja". Fooyre Ɓamtaare e Wiɗtooji. Heɓtinaama ñalnde 30 mars 2022.
- "Nafoore SIA". Ibikunle Amosun. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 4 lewru nduu 2011. Ƴeewtaa ko ñalnde 29 lewru abriil 2011.
- " Ñaawirde ndee kadi ina jokki e suɓaade Gbenga Daniel". Ñalawma njulaagu. 28 lewru bowte 2009. Ƴeewtaa ko ñalnde 7 lewru Duujal 2009.
- Olayinka Olukoya (12 feebariyee 2011). "2011: Seneraal Ibikunle Amosun woppii ACN, naati CPC". Jaaynde Naajeeriya. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 16 lewru feebariyee 2011. Ƴeewtaa ko ñalnde 29 lewru abriil 2011.
- No dognoowo Amosun feeñiri, 19 desaambar 2014, VanguardNGR, ƴettaa ko 17 feebariyee 2016
- admin (25 lewru juko 2020). "GOVERNAAJI ƊI ƊI ƊI ƊI OGUN". Yiylo Naajeeriya. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 10 lewru bowte 2022. Ƴeewtaa ko ñalnde 30 lewru mars 2022.
- Samuwel Ogundipe (24 juin 2019). "Amosun rokkii 1000 balɗe AK47, miliyoŋaaji 4 balɗe keɓtinaaɗe ko adii wooteeji 2019". Waktuuji ɓurɗi moƴƴude.
- Jude Egbas (25 juin 2019). "Ko ɗoo woni ko pot-ɗon anndude e kaɓirɗe warngooji ɗi Amosun wiynoo soodi ko adii wooteeji 2019". Pulse NG.
- Samuwel Ogundipe (25 juin 2019). "Niiseriyanaaɓe kawritii e tikkere ngam Amosun 1 000 AK47, miliyoŋaaji 4 balɗe". Waktuuji ɓurɗi moƴƴude.
- "'Doggol balɗe: Fedde naamndii polis nodda Amosun". Kaɓirgal ngal. 23 lewru juko 2019.
- Samuwel Ogundipe (25 juin 2019). "Scandal balɗe: APC ina ɗaɓɓi nanngude ko yaawi gonnooɗo guwerneer Amosun". Waktuuji ɓurɗi moƴƴude.
- "Heɓtugol balɗe: Poliis salii heɓde balɗe e juuɗe Ibikunle Amosun nde APC noddi nanngugol makko". Jaaynooɓe Sahara. 26 lewru juko 2019.
- "Ogun APC kaalirde ɗon ƴama limngal ex-gov. Amosun 'skandal-doggugo'". Kabaaru oo. 30 lewru juko 2019.
- Tunji bosun (26 juin 2019). "Moftugol kaɓirɗe: APC ina yiɗi Amosun naamneede". Kabaaru Punndi.
- Tunji bosun (27 juin 2019). "Amosun yeddi tuumeede mooftude kaɓirɗe, wiyi Abiodun rokkii APCs, woɗɓe". Kabaaru Punndi.
- Piyeer Muusaa. "Yonatan jaɓi, Abiodun hokki balmi – Amosun". Hoolaare ñalnde kala.
- "Amosun: Sodeede 1000 balɗe AK-47 ko Jonathan jaɓi ɗum". Kaɓirgal ngal. 26 lewru juko 2019.
- Yosiya Oluwole; Keletus Ukpong; Naasiir Ayitogo; Abdulkareem haruna (27 juin 2019). "Armouries e nder cuuɗi laamu: Guwerneeruuji njaabtii ko Amosun wiyi koo". Waktuuji ɓurɗi moƴƴude.
- Samuwel Ogundipe (8 noowammbar 2019). "EXCLUSIVE: Govt. hollitii Amosun naatnii 1 000 balɗe AK-47, miliyoŋaaji ɗiɗi bal". Waktuuji ɓurɗi moƴƴude.
- Samuwel Ogundipe (4 noowammbar 2019). "EXCLUSIVE: Binndanɗe ina kollita ex-Gov. Amosun ina naatna kaɓirɗe, kaɓirɗe ɗe ngonaa sariya". Waktuuji ɓurɗi moƴƴude.
- "Amosun: Teddungal ngal haandi". Leñol ngol (Niiseer). 25 Oktoobar 2012. Ƴeewtaa ko 30 Noowammbar 2019.
- "Ibikunle Amosun: Koolaaɗo kuuɓal". 4 lewru Yarkomaa 2016.
- "Aɗa rewtinee". Oougoiwoye.jaŋde.ng. Heɓtinaama ñalnde 15 Oktoobar 2022.
- "FG yaltinii doggol keɓooɓe njeenaari teddungal ngenndiwal 2013/2014". www.mostaat e nder laylaytol.com. Moƴƴinaama gila e asli mum ñalnde 25 lewru bowte hitaande 2018.
- "NUJ ina teddina gov Amosun, woɗɓe ngam golle maantiniiɗe e nder ardorde". 28 abriil 2017.