Ifeanyi Okowa
Ifeanyichukwu Arthur Okowa CON ListenR (jibinaa ko 8 lewru juko hitaande 1959) ko doktoor e dawrugol leydi Najeriya, o woniino guwerneer diiwaan Delta gila lewru mee 2015 haa lewru mee 2023 .[1]O jeyaa ko e lannda Demokaraasi Yimɓe, ko kanko woni cukko kanndidaa lannda ka e woote gardagol leydi 2023 tawi ina wondi e Atiku Abubakar mo wonnoo kanndidaa hooreejo leydi.[2][3]
Okowa jibinaa ko Owa-Alero e hitaande 1959, o heɓi bak makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ibadan e hitaande 1981.[4] Caggal jaŋde makko leslesre, o golliima e safaara duuɓi keewɗi hade makko naatde e politik. Okowa adii tabitinki hoore maako nder siyaasaaku lesdi ko adii nastugo nder kabine lesdi ndi'i, mo guwerneer James Ibori waɗi nder hitaande 1999.
Caggal nde o wurti nder kabine man nder hitaande 2006, Okowa waɗi limngal arandewal ngam suɓugo guwerneer, ko adi o warti haa kabine lesdi ndi'i, bee lesdi Emmanuel Uduaghan. E hitaande 2011, Okowa naati e politik ngenndi, o dañii nafoore e woote senaateer to Delta North. Caggal duuɓi nay e nder Senaa, o arti e Delta, o suɓaa guwerneer e marge mawɗo e hitaande 2015 o wonti leñol Ika gadano walla neɗɗo ummoriiɗo to fuɗnaange diiwaan oo, wonti guwerneer. Okowa suɓaama caggal mum e marge nannduɗo e oo e hitaande 2019
Ɓawo
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Okowa jibinaa ko Owa-Alero e nder Ika Fuɗnaange-Fuɗnaange nokku laamu leydi Delta.[7] O naati duɗal jaaɓi haaɗtirde Edo, to wuro Benin (1970–1976), caggal ɗuum o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ibadan, ɗo o janngi safaara e seppooji, o heɓi heen seedantaagal MBBS e hitaande 1981. Caggal nde o yalti e Korse Ngenndiijo Sukaaɓe, o gollodii e Yiilirde toppitiinde opitaaluuji dowri Bendel, o woni ofisee safrooɓe. O naati e golle keertiiɗe ko gardiiɗo, nokku cafrirɗo Victory, Igbanke, e hitaande 1986.
Golle politik
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Okowa wonti Sekereteer laamu nokku Ika, caggal ɗuum hooreejo Diiso laamu nokku Ika Fuɗnaange-rewo (1991–1993). Ko kanko wonnoo gardiiɗo Delta North e nder fedde demokaraasi leslesre (GDM). O naati PDP e hitaande 1998, o walli e kampaañ guwerneer James Ibori e hitaande 1998/1999. O woniino komisariyaajo e nder laamu diiwaan Delta ngam ndema e jawdi (juko 1999 – abriil 2001), ƴellitaare jawdi ndiyam (abriil 2001 – mee 2003) e cellal (settaambar 2003 – oktoobar 2006).
Okowa woppi laamu ngam tawtoreede woote gardagol leydi Delta State PDP e hitaande 2007, kono o heɓaani woote gardagol leydi.[8] E lewru Juko hitaande 2007, Ifeanyi toɗɗaama yo o won hooreejo laamu diiwaan Delta.[8]
Ifeanyi suɓaama kanndidaajo senateer Delta North nder wooteeji arandeeji PDP nder lewru January 2011 bee woote 942, ammaa ardiiɓe lanyol man ɗon mari haaje Marian Amaka Alli ngam kanndidaajo.[9] O suɓaama kadi e woote gardagol leydi ɗo o heɓi 1 446 woote, tawi ko Marian Alli heɓi 108 woote.[10] E nder wooteeji lewru abriil 2011 ngam suɓaade jooɗorde senateer Delta North, Ifeanyi heɓi 98 140 woote, o ardii laamɗo ɗiɗaɓo biyeteeɗo Ned Munir Nwoko mo lannda yimɓe Demokaraasi, o heɓi 67 985 woote.[11] Ina wiyee wonde haa jooni ina woodi luural ko fayti e wooteeji baɗnooɗi e lewru Yarkomaa 2013.[12] Ifeanyi haa ragare heɓi tikket ngam suɓol guwerneer nder hitaande 2015 les PDP bee 406 woote nyande 8 Duujal 2014. [13] O heɓi woote guwerneer dowla Delta 2015 nder lewru Abriil 2015 bee 724,680 woote[14] nden o fuɗɗaama dow In2015 9 mars 2019 Suɓol guwerneer, Okowa, tergal lannda Demokaraasi Leƴƴi, heɓi 925 274 woote ngam foolde luulndo makko, kanndidaa Kongres All Progressives, Great Ogboru, mo heɓi, 215 938 woote.[15]
Ko o guwerneer jooɗiiɗo e diiwaan Delta e hitaande 2020, o sosi duɗal jaaɓi haaɗtirde Delta to wuro makko Agbor. O sosi kadi duɗal jaaɓi haaɗtirde ganndal e karallaagal to Ozoro e duɗal jaaɓi haaɗtirde Dennis Osadebe to Anwai fof e nder diiwaan Delta.[16]
Tuumeede fenaande
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Ko jeyi leydi Delta
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]E manndaa gadano Okowa, laamu makko hollitii feccere e sosiyetee otooji biyeteeɗo Delta Line jeyaaɗo e laamu nguu.[17] E joofnirde golle privatisation, 60% e Delta Line soodi ɗum ko Alla ko Sosiyetee ƴellitaare yah-ngartaa moƴƴo (GTDC) e ₦160 miliyoŋ tawi 40% heddii ko e jeyi laamu diiwaan Delta.[18] Ɗoon e ɗoon, noddaali fenaande ummiima nde tawnoo joom GTDC, Chidi Ajaere, ina wallitnoo kampaañ Okowa 2015 e banndiiko bidsee, Diiso Dowla Delta mo Dental Sosiyeteeji Amalgamated, Gollotooɓe e Sarwisaaji Karallaagal e Sarwisaaji Fijooji, wiyi wonde ɓe njogii ko miliyaaruuji sa⦂ke. AUPCTRE e fedde mum, hono Nigeria Labour Congress, mbiyi wonde GTDC e fuɗɗoode rokkii goomu konsiyoŋ tan ko ₦80 miliyoŋ so yerondiraama e ₦2 miliyaar maɓɓe, kono GTDC suɓaama nde ɓe ndartini dokkal maɓɓe ngal laabi ɗiɗi haa ₦160 miliyoŋ yoɓaa e pecce ɗiɗi tawi AUPCTRE ko never the committeed; AUPCTRE kadi hollitii wonde GTDC meeɗaa timminde yoɓde mum ɗiɗmere ₦80 miliyoŋ.[19] Komisariyaaji Okowa etinooma daranaade yeeyde ɗum, ɓe mbiyi wonde Delta Line ina jogii ñamaale, kono gonnooɗo hooreejo konte Delta Line, hono David Akpemegin, wiyi wonde sosiyetee oo ina jogii nko yaawi timminii yovde ñamaale mum e sahaa yeeyirde ndee e binndanze kaalis ina kollita wonde Line oo ina joginoo nafoore e wiyde AUPCTRE, luulndiiɗo privatisation. Rajooji kollitii kadi wonde toɗɗaaɓe Okowa ko wayi no Komisariyaa Kaalis e Hooreejo Goomu Konseye David Edevbie ina mballita GTDC e nder golle ɗee kala hay so tawii ko seeɗa e bidsee maɓɓe. Yanti heen, annduɓe ɓee mbiyi wonde keɓgol GTDC ngol ko e feccere ngam ittude ƴaañoowo e ciimtol ngol hollitii ŋakkeende to bannge golle Delta Line caggal nde yeeyi. Olisa Ifeajika, hooreejo jaayndeeji Okowa, fawii ko e yeeyde njuɓɓudi ndii, sibu ko ɗum tuugii e nafoore, o siftinii wonde GTDC ina jogii "anndal mawngal e nder sekteer yah-ngartaa."[20] GTDC kadi fawii hoore mum e wiyde wonde Ajaere alaa "jokkondiral keeringal" e Okowa, kadi ko sosiyetee oo ɓuri waawde bidsee oo]3.
Ciimtol hooreejo leydi 2019
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]E lewru Duujal 2021, wiɗto pecce ɗiɗi waɗaango e nokku winndereyankeewo ngam humpitaade humpitooji, tawi ko njaruuji ɗi ngonaa no haanirta nii, ŋakkeende toɗɗagol kuule kaalis, e seedeeji ŋakkeende kaalis e nder ciimtol hitaandewol Auditeur-Général de l’Etat Delta wonande hitaande 2019. Ministeeruuji keewɗi, departemaaji (departemaaji) Dowla Assemb e Assembly of State a) limtaaɗe e ŋakkeende to bannge wiɗto ciimtol ngol. Won e ko teskini heen ko wayi no: Biro Sekereteer laamu leydi ndii waawaano hiisaade ₦278,5 miliyoŋ e kaalis laamu, terɗe njuɓɓudi Okowa ina njejjita ɗaɓɓaande ndimaagu humpito e nder laawol, kuutoragol Dowlaaji Dentuɗi toppitiiɗi njeeygu nder leydi ina naamnii ₦107,74 miliyoŋ e kaalis ɓeydaaɗo e Cellal e Demal wondude e njoɓdi inflated ngam otooji terɗe suudu sarɗiiji. Jaagorgal ko ɓuri heewde ko yejjiteede e ɗaɓɓaande ngam ƴeewtaade walla neldude haala kaa to Auditeur-Général Paul Aghanenu, mo darii e ciimtol ngol kono o wiyi o waawaa jaabaade naamne goɗɗe tawa o jaɓaani Sekreteruuji laamu leydi ndii.[21]
Tuumaaɗo waylude kaalis derivation
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]E lewru Noowammbar 2024, Okowa noddaama e biro Port Harcourt mo Komisiyoŋ toppitiiɗo ko fayti e bonanndeeji faggudu e kaalis (EFCC) ngam naamnaade ko fayti e tuumeede njuɓɓudi bonndi e mbayliigu 13% derivation fotnoo wonde e dowla Delta hakkunde 2015 e 2023, ko ina tolnoo e N1.3trillion. O nanngaa ko e fedde haɓantoonde fenaande.[22][23][24]
Njeenaari e teddungal
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]O teddinaama no neɗɗo ɓurɗo waawde hitaande 2017 e nder jaaynde wiyeteende Eko Hotel and Suites to Lagos. Hokki njeenaari ndii ko Alhaji Ismaalis Isaa Funtu.[25]
E hitaande 2017, o heɓi njeenaari ɓurndi toowde e Duɗal Jaaɓi-haaɗtirde Ibadan, Ibadan-Nigeria hono Alumni hitaande 2016, ɗo o waɗi yeewtere tiiɗnde e tiitoonde "Laamu moƴƴu ngam sosde jawdi e ƴellitaare duumotoonde: humpito e janngirɗe edition of Ibadan University of I71 Fedde janngooɓe Ibadan (UIAA)
E lewru Oktoobar 2022, teddungal lesdi Naajeeriya, hooreejo leydi Naajeeriya, Muhammadu Buhari hokki mo.[26]
Ƴeew kadi
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Lannda demokaraasi yimɓe leydi Delta
Doggol guwerneeruuji diiwaan Delta
| Jinsu | gorko |
|---|---|
| Ɓii-leydiyankaaku | Naajeeriya |
| Inditirde | Ifeanyi Arthur Okowa |
| Sooma | Ifeanyi Arthur Okowa |
| Innde | Arthur |
| Ɗuubi daygo | 8 Morso 1959 |
| Ɗoforde | Delta State |
| Ɗemngal | Igbo |
| Wolde | Inngilisjo, Nigerian Pidgin |
| Writing language | Inngilisjo |
| Sana'aji | ngaɗoowo siyaasaje |
| Position held | member of the Senate of Nigeria, Governor of Delta State |
| Janngi to | University of Ibadan, Edo College |
| Member of political party | Peoples Democratic Party |
| Lenyol | Igbo people |
| Hair color | black hair |
| Eye color | brown |
| Personal pronoun | L485 |
Tuugnorgal
- ↑ "Just Like In 2015, Okowa Mauls Great Ogboru To Win Delta Governorship Election". Sahara Reporters. New York City, United States. 2019-03-11. Retrieved 2023-06-08.
- ↑ Times, Premium (2022-06-16). "2023: Why I picked Okowa as my running mate - Atiku". Premium Times (in Engeleere). Retrieved 2022-11-10.
- ↑ olufemiajasa (2022-06-16). "Atiku picks Okowa as running mate". Vanguard (in Engeleere). Lagos, Nigeria. Retrieved 2022-11-10.
- ↑ "Sen. Dr. Arthur I. Okowa". DELTA STATE THE BIG HEART (in Engeleere). Retrieved 2025-06-21.
- ↑ Korkus, Stella Dimoko. "Gov Ifeanyi Okowa Re-Elected As Delta State Governor For The Second Time". Retrieved 2026-04-15.
- ↑ "Okowa re-elected Delta State Governor" (in Engeleere). Retrieved 2026-04-15.
- ↑ "Okowa: 60 Garlands for An Indefatigable Performer". This Day (in Engeleere). 2019-07-12. Retrieved 2022-03-04.
- ↑ "REMARKS BY GOV. UDUAGHAN AS OKOWA BECOMES NEW SSG". Office of the governor, Delta State. 4 June 2007. Archived from the original on 3 November 2011. Retrieved 4 May 2011.
- ↑ "HOW OKOWA EMERGED DELTA NORTH SENATORIAL CANDIDATE". Daily Sun. 8 February 2011. Retrieved 4 May 2011.
- ↑ "Arthur Okowa Wins Delta North Senatorial Primaries Again". HuHu Online. Retrieved 4 May 2011.
- ↑ "Collated Senate results". INEC. Archived from the original on 19 April 2011. Retrieved 4 May 2011.
- ↑ "Okowa, Azekwoh Renew Battle for Senate Seat". This Day. 22 January 2013. Archived from the original on 26 January 2013. Retrieved 25 April 2013.
- ↑ "Ifeanyi Okowa wins Delta PDP guber ticket". Vanguard. Lagos, Nigeria. 8 December 2014. Retrieved 8 December 2014.
- ↑ "Ifeanyi Okowa wins Delta Gubernatorial Election". Channels TV. Retrieved 13 April 2015.
- ↑ "Delta Gov Okowa thanks Ibori for supporting his re-election". The Punch. 11 March 2019.
- ↑ "Delta State don establish three new universities add to DELSU Abraka". BBC News Pidgin. Retrieved 2021-12-15.
- ↑ OME (2026-01-07). "Special Report: Concession of Delta Line: Gains, Losses and the Roadmap to Restoring Delta State's Transport Identity". Ome Africa (in Engeleere). Retrieved 2026-04-15.
- ↑ Capital, The (2017-08-28). "Gov. Okowa Sells Delta Line Company to God Is Good Motors for N161m, Rejects NLC's N2b Bid". The Capital NG (in Engeleere). Retrieved 2026-04-15.
- ↑ Editorial (2021-05-22). "Shady deal that marred sale of Delta Line". The ICIR- Latest News, Politics, Governance, Elections, Investigation, Factcheck, Covid-19 (in Engeleere). Retrieved 2026-04-15.
- ↑ Markson, Isaac (22 May 2021). "Shady deal that marred sale of Delta Line". International Centre for Investigative Reporting. Retrieved 15 July 2021.
- ↑ Markson, Isaac (8 June 2021). "Sale of Delta Line: We were most qualified among bidders, says GTDC". International Centre for Investigative Reporting. Retrieved 15 July 2021.
- ↑ "EFCC arrests Okowa, Ex-Delta gov, over 'diversion of N1.3trn'". Daily Trust (in Engeleere). 2024-11-04. Retrieved 2024-11-04.
- ↑ Shibayan, Dyepkazah (2024-11-04). "EFCC arrests Ifeanyi Okowa over alleged diversion of N1.3trn". TheCable (in Engeleere). Retrieved 2024-11-04.
- ↑ Samuel-Ugwuezi, Ozioma (2024-11-04). "Former Delta Governor Ifeanyi Okowa Arrested By EFCC For Alleged N1.3 Trillion Diversion". Arise News (in Engeleere). Retrieved 2024-11-04.
- ↑ m.thenigerianvoice.com/news/263982/garlands-for-governor-okowa.html
- ↑ "FULL LIST: 2022 National Honours Award Recipients The Nation Newspaper". The Nation (in Engeleere). Lagos, Nigeria. 2022-10-09. Retrieved 2022-10-31.