John Hawley Glover
| Jinsu | gorko |
|---|---|
| Ɓii-leydiyankaaku | Naajeeriya |
| Innde | John |
| Innde ɓesngu | Glover |
| Ɗuubi daygo | 24 Colte 1829 |
| Date of death | 30 Siilto 1885 |
| Place of death | London |
| Place of burial | Kensal Green Cemetery |
| Wolde | Inngilisjo |
| Sana'aji | ngaɗoowo siyaasaje, colonial administrator, naval officer, governor |
| Position held | Governor of Newfoundland, Governor of Newfoundland, Governor of Lagos Colony, Governor of the Leeward Islands |
| Military branch | Royal Navy |
| Award received | Knight Grand Cross of the Order of St Michael and St George |
Sir John Hawley Glover GCMG (24 feebariyee 1829 – 30 suwee 1885) ko ofisee laana ndiwoowa laamɗo, gonnooɗo guwerneer koloñaal Lagos, guwerneer Newfoundland, e guwerneer duuɗe Leeward Biritaan .
Golle laana ndiwoowa
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]O naati e golle ɗee ko e hitaande 1841, o heɓi ƴeewndo makko e hitaande 1849, kono o heɓaani yamiroore haa lewru mee 1851.
O golliima e dingiral ceertungal, o gaañii no feewi e nder hare hakkunde makko e Birmaani to Donabew (4 feebariyee 1853). E nder duuɓi makko e golle lietnaa e nder laana ndiwoowa o dañii humpito mawngo e nder geec Afrik, o tawtoraama e yah-ngartaa Dr WB Baikie dow Niiseer . [1] Glover kadi yamiri laana ndiwoowa gonka e dogde e maayo Lagos e hitaande 1861.
Guwerneer leydi Lagos
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Ñalnde 21 abriil 1863, o toɗɗaa gardiiɗo laamu Koloni Lagos, e nder oon fannu, walla ko o gardiiɗo koloñaal, o woni ɗoon haa hitaande 1872. [1] No o laamirta Lagos nii, ina luurdi e ardiiɓe birooji Koloni Angalteer, ɓe ngulliima e "disre" makko. Kono e Lagosnaaɓe, Glover ina yiɗaa, ina wiyee Oba Globar e giɗli sabu ƴettugol makko paandaale gonɗe e pinal nokku oo. O ardii luure keewɗe e nder Lagos, o rewi e ñaawirɗe koloñaal kese. O rewi e hakkille makko jokkondiral e Lagosinaaɓe ko wayi no Oshodi Tapa, Kosoko, e Taiwo Olowo wonnooɓe ko adii ɗuum naftortooɓe njulaagu jiyaaɓe hakkunde Atlantik, o hirjini ɓe e laawol njulaagu laawɗungu. Ko ɓuri haawnaade heen, ko ɓeen ngoni añɓe politik Oba Lagos mo jooni leefɗi, Dosunmu mo rokki Lagos e juuɗe Angalteer e lewru ut 1861 e les nanondiral Lagos . E nder heen, lowre nde Glover remnoo e lollirɓe Lagos, rokki mo hakkille e humpitooji baawɗi addande mo laamaade no moƴƴi. [2]
Sosde ardiiɗo konu e polis leydi Naajeeriya
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Glover sosi nukkuur konu e polis leydi Nijeer hannde oo e jiyaaɓe 10 Hausaaji dognooɓe ñalnde 1 lewru nduu hitaande 1863. Fedde nde ina anndiraa Hausaaji Glover walla ‘Wujjooɓe capanɗe tati Glover’. Glover waɗii golle keewɗe ngam ƴellitde jokkondiral hakkunde mum e Hausaaji Armeeji. Ko kanko e hoore makko o janngini, o yamiri, o suɓi lomtiiɓe mo, o tabitini nuunɗal maɓɓe. E nder ballal maɓɓe, Glover yoɓi konu mum leydi e hoɗorde. O ɓeydi njoɓdi maɓɓe, o rokki ɓe uniformeeji laaɓtuɗi, bayyinɗi darnde maɓɓe e worɓe rimɓe e gollotooɓe e laamu koloñaal Angalteer. [2]
Caggal ndeen yonta Glover gollinaama ngam riiwtude naatgol Ashanti en . Nde wolde tataɓere Angalteer-Ashanti fuɗɗii e hitaande 1873, Kapiteen Glover ƴetti golle yuɓɓinde leñol ngol, ngol njiyaagu mum e Ashanti en ina waawi ɗaminaade ina addana ɗum en weltaade e laamuuji Angalteer – haa ko famɗi fof, ko kulol mum en addanta ɗum en waɗde. Sarwisaaji makko njaɓaa, e lewru suwee 1873, o jippii e wuro wiyeteengo Cape Coast to Gold Coast, caggal nde o sosi doole tokoose koolniiɗe Hausa, o yahi haa Accra. Semmbe makko ina heddinoo ngam mooftude doole ngenndiije keewɗe. [1]
E lewru Yarkomaa 1874, Kapiteen Glover waawii waɗde heen ballal e ƴettugol Kumasi, kono ko e hoore konu Hausa. Golle makko njaɓaama e Parlemaa e toɗɗagol makko e Knight Grand Cross e nder Ordre St Michael e St George e hitaande 1874 . [1]
Guwerneer leydi Newfoundland, e duuɗe Leeward
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]E hitaande 1875, o toɗɗaa guwerneer Newfoundland, o woni e golle ɗee haa hitaande 1881, nde o artiraa e duuɗe Leeward . O arti e leydi Newfoundland e hitaande 1883, o woni guwerneer kadi. [1]
Maayde e ndonu
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Glover maayi ko to Londres ñalnde 30 lewru Seeɗto hitaande 1885. Nguurndam jom suudu mum Lady Glover feeñii e hitaande 1897. [1] Lagosnaaɓe moofti kaalis e hitaande 1885 ngam mahde galle jamaa [1] [2] siftorde mo - Galle ciftorgol Glover, tawaaɗo e leydi ndi won e gollodiiɓe Madam Glover. Ina woodi kadi siftorde makko e nder galle laamorɗo St Paul to Londres. [3] Renndo belngo, ɓuuɓngo, wiyeteengo Glovertown, to leydi Terre-Neuve, ɗo winndiyanke biyeteeɗo Stanley Sparkes jibinaa, ina inniri mo. Renndo Glovers Harbor to Newfoundland ngo alaa ko woni e mum so wonaa innde makko. [4]
Ƴeew kadi
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]- Guwerneeruuji leydi Newfoundland
- Doggol yimɓe ummoriiɓe leydi Nuwel e Labrador
- Selim Aga