Julde suumayee

Julde Suumayee, ko nyalannde hiwrondi- ral e welowelo Mawngo wonani julɓe hooruɓe ɓen. Nden juldeere no humii e sunna Nulaaɗo o Muhammadu. E haala aarabu, ko nden juldeere wi'etee "Iidul Fi- tri", e ma'anaa juldeere taƴirde korka. Ko ñannde go'o Juldaandu juuletee. Ɗum hawra ka ɓaawo balde noogay e jeenay maa cappanɗe tati Suumayee. Juulugol ngol.

Ñannde weetay juulee , ka futuroo, julɓe ɓen fow ndaaray kammu ngun ka hir- naange. Si lewru ndun yi'aama, tabalde tappee fii no jamaa on fow humpitora. Ɗum, laaɓanay fow wonnde bimmbi mu'un ko julde. Haray anndaama kadi- wonnde naafetaake e nden jemmaare ɗon. Suddiiɓe ɓen fuɗɗoo kisan hebula- naade fii "tayrudi“. Bimmbi, no subaka juuliraa, julɓe ɓen fottanii ka ɓe woowunoo huntaade ɗon, ɓe ñaama haa ɓe haara. Ɓe weltanoo Allaahu, ɓe yetta Nulaado makko Muhammadu, ɓe du'ondirana si ɓe seeda. Mobee yiltoo ka mu'un eɓɓa no yaara iidi. Conci kesi ɗin, e paɗe e anngiri ɗaɓɓitee. Mobee lootoo, wattoo, urnoo hara no hawji, tentinii rewɓe ɓen e pakoy koy; hara welowelo fii julde nden no yi'oo ka yeeso mokala. Ko ontuma ñeeñuɓe (awluɓe, jeli, lawɓe, ekw..) yaata askugol lamɓe maa hooloraaɓe hoɗo ngon ka dammbuɗe cuudi maɓɓe, tamawu heɓugol goɗɗun juuɗe maɓɓe. Ka ƴoƴugol walluhaa, tabalde nden tappee, fokkitee ka iidi. Hawra fow gaynii lootaade, wattike kesi mu'un ɗin. Tabalde nden otta kadi nde tappee yawnuɗe fii yo julɓe ɓen yaccin yahugol ka iidi, e ma'anaa e nokkuure ka juuletee ɗon, maa ka jaamiwu si ndiyam no arde. Ko Julnoowo arano on julnata. Duhiiɓe ɓen saffinoo yeeso, suddiiɓe ɓen saffinoo ɓaawo maɓɓe. Saffaaji ɗin sukka, ɗi fewnee, walbo juggoo e walbo. Julde nden ko nde darɗe ɗiɗi. Darnde aranere nden ko nde kabbiraali jeeɗiɗi. Ɗimmere nden ko nde kabbiraali jowi, ɗi julɓe ɓen fillitotoo ɓaawo Imaamu on ado sujjeede. Tuma salminaa, julɓe ɓen lutta toolaade. Julnoowo on waɗa kutuba. Julɓe ɓen jentoo kutuba on e hoore needi, nde wonnoo ko waaju fii peewal. Lamɗo on maa yeesoojo on ka dawla, ƴetta konngol kanko kadi, fii humpitugol jamaa on piiji ko nafata ɓe, o jarna mbatu julɓe benu. Ontuma jamaa on sennditoo pecce ɗiɗi. Feccere aranere nden ka tawata julɓe no ukkondiri e ñeeñuɓe natta lamɗo on haa ka makko. Tuma fijaa ka galle makko haa juuti, tawaaɓe ɓen okkoree ñaametee, ɓe nafoo. Seedaama wo tuma juulugol fanaa fewndii. Feccere jamaa ɗimmere nden natta imaamu on haa ka makko. E fii yahugol iidi arta ka mu'un, jamaa on no jikkinori rewugol e laawo ka yahugol, artira e laawol go'o. Ka yahugol, ootigi jokkita imaamu on e jantagol: "Laa ilaaha illallaahu, Allaahu Akbar!" Sakkitoree gimi e fami. Digidolloore juldeere nden yahay haa wa jonte tati. Goreeɓe ɓen wadya kawtite. Mo kala defa nelda weldiɓɓe mu'un. Kirle waɗee e nokkeeli fotuɗi woɗɗitiiɗi koɗooli e binnde caangol maa ka luumo watta maa ko wa'i wa ɗum. Ko ɗen kawtite wi'etee "lannjo", ka fijindaaruuji waɗetee, ka ñi'e defetee, yimee, amee, ƴaanere e keekooji mu'un weeɓitee, e ko wa' i wa ɗum. Hiiree haa weeta. E nder ɗen jonte ɗiɗi haa tati, Qur'aana janngetaake. Karannden e almuɓɓe yaha "ngurte" (maa "gurte").