Kanuri hakkundeejo
| Subclass of | Kooleere |
|---|---|
| Lesdi | Kamerun, Caadi, Niiser, Naajeeriya |
| Linguistic typology | subject–object–verb |
| Ethnologue language status | 3 Wider Communication |
ko ɗemngal Kanuri ceertungal kaaleteengal ko ɓuri heewde e nokkuuji koɗdiiɗi e leydi Nijeer, Niiseer, Kameruun, e Caad, kam e renndo diaspora hoɗɓe e Sudaan . Ko Yerwa Kanuri en kaaldata, ko kamɓe ngoni leñol ɓurngol mawnude e leñol Kanuri en e nder Afrik hirnaange e hakkundeejo . Yerwa kanuri ko kañum ɓuri mawnude e leƴƴi kanuri. Ina huutoree kadi ngam jokkondirde e haala e binndol e nder leydi Kameruun, ina renndini e nder caltal Saharaa e nder galle ɗemɗe Nilo-Saharaa . Yerwa Kanuri feere-feere ɗemngal Kanuri nder Naajeeriya ɗon winndaa bee binndi Ajami ɗi alkule Arab . to
Peccitagol nokkuuji
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki].Yerwa Kanuri ko ɗemngal jokkirgal ɓurngal yaajde (LWC) e ɗemngal de facto e nder diiwanuuji Borno, Yobe, e Gombe e nder leydi Najeriya . Ina huutoree e jaŋde, ina yaaji e kuuɓal. Ɗemngal Kanuri, woni ɗemngal de facto ngal anndinde diiwaanuuji e nder diiwanuuji Borno, Yobe, e Gombe, ina huutoree e jaŋde, ina haalee no feewi e nder ɗeen diiwanuuji
Ummiiɗi e nokku caka-fuɗnaange Saharaa, leñol Kanuri en njaajnii e saraaji maayo Caad e darorɗe teeminannde 7ɓiire. Ko kamɓe ngoni leñol ɓurngol mawnude e nder Dowla Borno, ɗemngal maɓɓe ɓeydii heewde e cakkital teeminannde 19ɓiire. Ina huutoree e njulaagu, nguurndam ñalnde kala, diine e binndol e nder ɗeen dowlaaji kono kadi e nder Afrik hakkundeejo.
Ɗemɗiyankaagal
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Morfolooji
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]To bannge morfolooji, ina hollita mbaydi affikasiyoŋ, tawa ina waɗi heen jokkere enɗam, jokkere enɗam e jokkere enɗam ngam saaktude geɗe ceertuɗe e mbaydiiji grammaire e semantik. To bannge fonoloji, Kanuri hakkundeejo ina sikkaa ko alkule ceertuɗe e alkule, ina heen alkule nofru . Ɗemngal ngal ina jogii ceertugol toŋngoode, ko ɗum addanta maanaa lexical e grammaire.
Natal
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]To bannge grammaire, Kanuri hakkundeejo ina rewi e doggol kelme (SOV), tawa ko huunde nde ɓuri arde, huunde nde rewata ko e gollal. Ɗemngal ngal ina waɗi sifaaji grammar keewɗi ko wayi no nanondiral jinnaaɓe ; kalasuuji inɗe ; e mbaydi kuuɓtodinndi mbayliigu konnguɗi ngam maande sahaa, fannu, e jikku. Kalaasuuji inɗe ina njogii darnde tiiɗnde e nder Kanuri hakkundeejo e batte jokkondire e sifaaji, inɗe, e gollal.
Postooji e nder Kanuri hakkundeejo ina kuutoree ngam hollirde jokkondire hakkunde entiteeji, ina poti hollirde jokkondire nokkuuje e sahaaji. Waɗde, gollal ina ɓuuɓna no feewi, ina hollira cate grammaire ceertuɗe, ina rokka faamde golle e kewuuji laaɓtuɗi. Ɗemngal ngal ina waɗi mbaydi ƴellitgol konnguɗi ngam sosde kelme kese e saaktude mbaydiiji maanaa.
Ɗemɗe
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Yerwa Kanuri inniraa ko e ɗemngal hakkundeewal Yerwa, ngal ɓuri haaleede e nder leydi Najeriya. Ɗemngal ngal ina waɗi ɗemɗe keewɗe, ko heen tan haalooɓe Kanuri hakkundeejo woɗɓe ɓee mbaawi faamde. Ɗemngal Kwayam ngal haalooɓe ɗemɗe goɗɗe paamataa, kadi ɗemngal Maiduguri, inniraangal wuro Maiduguri, ina nanndi e ɗemɗe goɗɗe Yerwa Kanuri.[1]