Jump to content

Kanyabayonga

Iwde to Wikipedia

Kanyabayonga (kanyabayonga kadi Kanyabayonga) ko wuro wonngo e diiwanuuji Lubero e Rutshuru e nder diiwaan Kivu worgo to fuɗnaange leydi Konngo. To bannge njuɓɓudi, feccere nde woni e Lubero ndee ko komin Kanyabayonga e feccere nde woni e Rutshuru ndee jeyaa ko e fedde Kanyabayonga (fedde) nde yaaji no feewi to fuɗnaange laamu Bwito. Diiwaan oo fof yiytii hareeji keewɗi gila 1993.[1]

Kanyabayonga

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Komin Kanyabayonga

MONUSCO ina wallita e golle senngooji e nder kampaañ Kayanbayonga

MONUSCO ina wallita e golle senngooji e nder kampaañ Kayanbayonga

Kanyabayonga woni ko e leydi Konngo Kinsaasa

Koolaaɗo kuuɓal: 0,7020°F 29,1726°F

Ndenndaandi Konngo Demokaraasi

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Yimɓe (2004)

• Fu

000

Waktu

UTC+2 (PUUS)

Ko woni e mum

Wakere

Kanyabayonga woni ko e nokkuuji koɗli to bannge worgo maayo Edward. O woni ko e laawol N2 ummortoongol Goma fayde Butembo. Haa hitaande 2004, yimɓe leydi ndii ina tolnoo e 30 000 neɗɗo.

Hareeji nder leydi[2]

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

E hitaande 1993, konu leydi Zaïre (FAZ) umminii « Operation Mbata », woni konu nguu, ngu waɗi konu nguu, ngu ngulli cuuɗi e opitaal hakkundeejo to Kanyabayonga. E nder wolde hakkunde leyɗeele Ruwannda, ujunnaaje ujunnaaje mooliiɓe Ruwannda ngari e diiwaan hee e hitaande 1994, ina ndoga e konu Front Patriotique Ruwannda ina yahra yeeso. Mooliiɓe ɓee ina mbaɗi soldateeɓe Ruwannda e milisaaji Hutu Interahamwe, won heen haa jooni ina mbaɗa njilluuji e nder Kanyabayonga e renndooji koɗdiiɗi e mum en, ina njuula, ina mbara, ina njuula.

E wolde 1996 nde Laurent-Désiré Kabila ardii, konu AFDL e wonndiiɓe mum ummoriiɓe Ruwanndaa e Uganndaa mbaɗii bonanndeeji keewɗi e ƴaañgol jojjanɗe aadee to Kanyabayonga. E wolde ɗiɗmere Konngo, Kanyabayonga ɓeydii dañde caɗeele e halkaare, haa teeŋti noon caggal nde RCD feccii e pelle ɗiɗi luulndiiɗe, RCD-Goma ina wondi e Ruwanndaa e RCD-K/ML ina wondi e Uganndaa. Laabi hakkunde pelle ɗiɗi ɗee ko to Rwindi, to fuɗnaange Kanyabayonga, tawi Kanyabayonga ina woni e feccere nde RCD-K/ML jogori jogaade.

E lewru abriil 2003, RCD-Goma fuɗɗii hare konu e nokkuuji RCD-K/ML, tawi ina heɓti ko ina ɓura tataɓe ɗiɗi e nder leydi Lubero. Yahrugol yeeso ngol dartinaama caggal nde nanondiral siifaa to Bujumbura ñalnde 19 suwee 2003, ngal RCD-Goma fotnoo yaltude e leydi mum en ɓooyndi. Kono tan, konu leydi Konngo (ANC), woni konu RCD-Goma, jokki e heɓtude Kanyabayonga wondude e milisaaji nokkuuji ɗi ko ɓuri heewde e mum en ko Hutu en, ɗi guwerneer Kivu worgo biyeteeɗo Eugene Serufuli sosi e ardii. Ñalnde 10 e 11 oktoobar 2004, teemedde ujunnaaje sukaaɓe janngooɓe e duɗe leslese e hakkundeeje, njalti e laabi wuro Kanyabayonga ngam salaade ɓeydagol bonanndeeji baɗeteeɗi e siwil en ɗi doole ɗee mbaɗata. Konuuji ANC ndartini seppo ngoo e dow doole, mbaɗi laamu kulɓiniingu.[3]

Fitinaaji jokkiiɗi

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

E lewru oktoobar e noowammbar 2008, hareeji keewɗi mbaɗii to Kivu worgo hakkunde Kongres ngenndiijo ngam haɓaade Ruwanndaa (CNDP) e milisaaji Doole Demokaraasi Ruwanndaa-Hutu ngam Ndimaagu Ruwanndaa (FDLR). CNDP waɗii njanguuji to bannge worgo feewde Goma, to bannge worgo feewde Rutshuru. Konuuji FARDC ndartinii fuɗnaange rewrude e Goma feewde Kivu fuɗnaange, ɓe njalti fuɗnaange rewrude e Kanyabayonga haa e nder leydi Lubero. Ko famɗi fof, brigadeeji joy FARDC njippiima e leydi Lubero. Siwil en heewɓe ndogi e nder ladde ngam daɗndude konu nguu. E nder udditgol ngol rewrude e Kanyabayonga, soldateeɓe ɓee mbari siwil en heewɓe, mbari ko famɗi fof rewɓe capanɗe joyi, mbari cuuɗi ngam heɓde nguura, geɗe galleeji e ndema e telefoŋaaji cinnde. Haa e lewru suwee 2009, heewɓe e toon soldateeɓe keddii e nokku hee.

E lewru noowammbar 2010, Kiristaajo Bakulene, pastoor parroisse Saint-Jean Baptiste to Kanyabayonga, waraa ko worɓe ɗiɗo jogiiɓe kaɓirɗe, ɓoorniiɓe comci konu. Jaayndeeji nokku oo ina cikki wonde warngo ngoo ko ngam hulɓinde almuɓɓe woɗɓe gollotooɓe e nokku hee. E lewru mee 2011, nokkuuji fuɗnaange e fuɗnaange leydi Lubero keewndi yimɓe ɓee fof ngonnoo ko e njiimaandi FDLR e milisaaji Mayi-Mayi. Wuro ngo alaa ko fawii e mum, ngo wonnoo ko e hareeji e loppitgol duumingol e ɗeen doole. Ñalnde 9–10 lewru juko hitaande 2011, murtuɓe FDLR njani e ko ina tolnoo e 100 galle to Kanyabayonga. Hay so tawii konu ONU e konu Konngo ina ngonnoo e nokku hee, ɓe ndewaani siwil en.

  1. https://web.archive.org/web/20090429171525/http://www.inshuti.org/kanyaba2.htm
  2. https://actualite.cd/2024/05/31/rdc-m23-kanyabayonga-se-vide-de-sa-population-apres-des-tirs-de-larmee
  3. https://web.archive.org/web/20180920234927/https://www.ceni.cd/assets/bundles/documents/cadre-legal/cadre-legal_1531157427.pdf#page=34