King Abipa

Laamɗo Abipa, lollirɗo Ogbolu walla Oba M’oro,[1] ko Alaafinnaajo laamu Oyo. Ina sikkaa o laamii ko e darorɗe teeminannde sappo e jeegom e puɗal teeminannde sappo e jeeɗiɗaɓiire.[2]

Nguurndam adanɗam

Abipa ko ɓiy Egunoju e gooto e laamɓe makko. O wiyetee ko nde lannda laamɗo oo woni e laawol ɓadtaade Igboho (innde makko ina ƴettee e bi si ipa - ‘jibinaaɗo e sara laawol’).[2]

Ko adii laamu makko, laamɓe tato Oyo ina ardinoo Oyo-Igboho e nokku laamorgo Oyo-Ile, sabu kulhuli yaajɗi ummoraade e Nupe en e luural nder leydi. Abipa ko Alaafin mo artiri laamorgo ngoo to Oyo-Ile caggal nde kulhuli ɗiɗi ɗii fof ndartinaa. Gartugol Oyo-Ile waɗi ko e fuɗɗoode teeminannde sappo e jeeɗiɗaɓiire.[3]

E wiyde aadaaji, won tedduɓe yiɗɓe laamorgo ngoo jooɗaade e Oyo-Igboho neldi yimɓe ngam waɗde maslahaa e fannuuji nde lannda Abipa ardiiɗo oo yilli nokku ɗo laamorgo ngoo wonnoo ɗoo.[4] Abipa anndi ko woni, o neldi dogooɓe ngam ronkude fannuuji fenaande ɗii. Ngam ɗuum o anndiraa kadi Oba m'oro, 'laamɗo nannguɗo jinneeji'. Daartol ngol ina rewtinee haa jooni e nder juuldeeji hitaande kala to Oyo e dow udditgol Alaafin keso.[4]

Nde fedde laamɗo naati Oyo-Ile, Abipa hokki ɓiyiiko keso ngam o sakkana. Ngal gollal oriki makko ina noddira mo ‘laamɗo nanngoowo jinneeji mo sakkitii ɓiyiiko ngam jam aduna’.[4]

Lomtii mo ko Obalokun.

Tuugnorgal

1. Sariya, Robin (1984). "Noy taariiha aadaaji men woniri goonga? Haala Samuel Johnson e winndugo aadaaji Yoruba". Daartol e nder Afrik. 11: 195-221. Doi:10.2307/3171634. ISSN 0361-5413. JSTOR 3171634.
2. Smith, Robeer (1965). "Alafin nder eggol: Jannguki wakkati Igboho nder taariiha Oyo". Jaaynde daartol Afrik. 6 (1): 57-77. Doi:10.1017/s002185370005338. ISSN 0021-8537.
3. Ogundayo, 'BioDun J.; Adekunle, Yuliyus (moƴƴinoowo). Nokkuuji ceniiɗi Afrik : pinal, daartol, e waylo. ISBN 9781498567428. OCLC 1077789018.
4. Smith, Robeer (1988). Laamuuji Yoruba. Kuree. ISBN 0852550286. OCLC 813599097.