Jump to content

Kitoye Ajasa

Iwde to Wikipedia
Kitoye Ajasa
ɓii aadama
Jinsugorko Taƴto
Ɓii-leydiyankaakuNaajeeriya Taƴto
Ɗuubi daygo10 Juko 1866 Taƴto
ƊofordeLagos Taƴto
Date of death1937 Taƴto
MarudeOyinkansola Abayomi Taƴto
Sana'ajilawyer Taƴto
Janngi toDulwich College, Sa'aré djanguirdé tchoudi tchakaadi CMS Taƴto
Member of political partyPeople's Union Taƴto
Award receivedOBE, Knight Bachelor Taƴto

Sir Kitoye Ajasa Listen c OBE (ina winndaa kadi e Kitoyi ; 10 ut 1866 – 1937) ko awokaa e depiteeji leydi Najeriya e jamaanu koloñaal. Ko o neɗɗo cemmbinɗo, omo gollodii e laamuuji koloñaal. O miijii wonde yahrude yeeso ina waawi waɗeede tan so Afriknaaɓe njaɓii miijooji e juɓɓule Orop. Ajasa jeyaa ko e ardiiɓe Dental Yimɓe, kadi ko kanko woni sosɗo jaaynde konservatiif wiyeteende Pioneer Nigerian . Ko kanko woni Nijeernaajo gadano heɓde njeenaari konuyaŋke.

Duuɓi gadani

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Kitoye Ajasa ummorii ko e caltal renndo Saro ummoriiɗo Ajase to Dahomey fayde Lagos. [1]

O jibinaa ko to Lagos ñalnde 10 lewru nduu hitaande 1866. [2] O janngi to duɗal jaaɓi haaɗtirde CMS, Lagos . [3] Ndeen o ummiima Angalteer ɗo o janngi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Dulwich, duɗal laamu, caggal ɗuum o janngi sariya to duɗal jaaɓi haaɗtirde Inner Temple Inn of Court. O noddiraa ko bar e hitaande 1893. [4] O wayli innde makko o waɗti ɗum Kitoye Ajasa caggal nde o waɗi duuɓi sappo e ɗiɗi to Londres. [1] O arti Lagos, o fuɗɗii golle makko to bannge sariya. [3] O resi Lukresiya Olayinka Moore, laamɗo debbo Egba . [1]

Politiyanke e bayyinoowo

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

E hitaande 1906, Ajasa wonti tergal ngal wonaa laawɗungal e nder Diiso sarɗiiji, e hitaande 1914, o waɗtaa tergal e Diiso doosɗe leydi Najeriya , hono Frederick Lugard, Baron Lugard gadano (1858–1945). [2] Ajasa e woɗɓe ko wayi no John K. Randle, Christopher Sapara Williams e Henry Rawlingson Carr cikkatnoo ko haɗde laamu Angalteer ko huunde nde fotaani, sibu ko e Angalteer tan ƴellitaare waawi waɗde. [5]

Ajasa inniri radikal en "agitatoruuji njuuteendi ndiyam." [6] O wiyi jaɓde miijooji e juɓɓule Orop timmuɗe, ko ɗum woni laawol ɓurngol yaawde ngam yahrude yeeso. Yimɓe jamaanu makko njani e makko sabu ngool jikku, mbiyi jaaynde makko ko « maleyka gardinooɗo oligarki reactionnaires », e naamnaade hol ko waɗi « kala neɗɗo e nder Lagos, Afriknaajo e jibinannde mum, e leñol mum e iwdi mum ... ina foti wonde ko aldaa e hakkille leñol, e yejjiteede e golle mum ». [7]

Ajasa jeyaa ko e terɗe mawɗe Dental yimɓe, ngal John Randle (1855–1928) sosi e hitaande 1908. Woɗɓe ɓee ko Orisadipe Obasa (1863-1940), Richard Akinwande Savage (1874-1935) e Adeyemo Alakija (1884-1952). Hay so tawii Dental Yimɓe ina joginoo worɓe jogiiɓe miijooji cemmbinɗi, ngal dañii won e annduɓe jogiiɓe miijooji yahruɗi yeeso ko wayi no Ernest Ikoli (1893–1960), jaayndiyanke e sosɗo Diɗɗal Sukaaɓe Naajeeriya. [1] Fedde Yimɓe, nde yiɗnoo naatde e mbayliigu seeɗa-seeɗa, salii lannda Demokaraasi Ngenndiijo Nijeer (NNDP) ɓurɗo radikal e ngenndiyaŋkaagal, mo Herbert Macaulay sosi e hitaande 1922 . [1] Dental yimɓe fusi ko e hitaande 1928 caggal nde Randle maayi. [1]

Ajasa sosi Pioneer Naajeeriya e hitaande 1914 ngam waylude deftere nde John Payne Jackson (1848-1915) winndi e yontere kala. [8]

Nde tawnoo omo anndaa ko o hoolaare Lugard, ina sikkaa ko laamu nguu rokkata kaayitaaji ɗii kaalis. [9] Jaaynde ndee ina heewi wallitde peeje laamu nguu, ina luulndii yimɓe e pelle ɗe laamu nguu yiɗaa. [10]

Nde naatnaaki e luural luulndiingal laamu no binndanɗe goɗɗe ɗee mbaɗiri e oon sahaa nii, nde heewɓe e yimɓe Lagos ngoongɗinaani nde. [9]

Ajasa winndi e hitaande 1923 wonde ɓataake makko "ina woodi ngam firtude laamu nguu e laaɓal e laaɓal e yimɓe ɓee e laamu nguu". [11]

 

  1. 1 2 3 Whiteman 2013.
  2. 1 2 Sir Kitoye Ajasa, Nigeria Book of Records.
  3. 1 2 Macmillan 1920.
  4. Teniola 2013.
  5. July 2004.
  6. Wyse 2003.
  7. Falola 2004.
  8. Sklar 2004.
  9. 1 2 Ezera 1960.
  10. Oyebade & Falola 2003.
  11. Coleman & Coleman 1971.