Kitoye Ajasa
| Jinsu | gorko |
|---|---|
| Ɓii-leydiyankaaku | Naajeeriya |
| Ɗuubi daygo | 10 Juko 1866 |
| Ɗoforde | Lagos |
| Date of death | 1937 |
| Marude | Oyinkansola Abayomi |
| Sana'aji | lawyer |
| Janngi to | Dulwich College, Sa'aré djanguirdé tchoudi tchakaadi CMS |
| Member of political party | People's Union |
| Award received | OBE, Knight Bachelor |
Sir Kitoye Ajasa Listen c OBE (ina winndaa kadi e Kitoyi ; 10 ut 1866 – 1937) ko awokaa e depiteeji leydi Najeriya e jamaanu koloñaal. Ko o neɗɗo cemmbinɗo, omo gollodii e laamuuji koloñaal. O miijii wonde yahrude yeeso ina waawi waɗeede tan so Afriknaaɓe njaɓii miijooji e juɓɓule Orop. Ajasa jeyaa ko e ardiiɓe Dental Yimɓe, kadi ko kanko woni sosɗo jaaynde konservatiif wiyeteende Pioneer Nigerian . Ko kanko woni Nijeernaajo gadano heɓde njeenaari konuyaŋke.
Duuɓi gadani
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Kitoye Ajasa ummorii ko e caltal renndo Saro ummoriiɗo Ajase to Dahomey fayde Lagos. [1]
O jibinaa ko to Lagos ñalnde 10 lewru nduu hitaande 1866. [2] O janngi to duɗal jaaɓi haaɗtirde CMS, Lagos . [3] Ndeen o ummiima Angalteer ɗo o janngi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Dulwich, duɗal laamu, caggal ɗuum o janngi sariya to duɗal jaaɓi haaɗtirde Inner Temple Inn of Court. O noddiraa ko bar e hitaande 1893. [4] O wayli innde makko o waɗti ɗum Kitoye Ajasa caggal nde o waɗi duuɓi sappo e ɗiɗi to Londres. [1] O arti Lagos, o fuɗɗii golle makko to bannge sariya. [3] O resi Lukresiya Olayinka Moore, laamɗo debbo Egba . [1]
Politiyanke e bayyinoowo
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]E hitaande 1906, Ajasa wonti tergal ngal wonaa laawɗungal e nder Diiso sarɗiiji, e hitaande 1914, o waɗtaa tergal e Diiso doosɗe leydi Najeriya , hono Frederick Lugard, Baron Lugard gadano (1858–1945). [2] Ajasa e woɗɓe ko wayi no John K. Randle, Christopher Sapara Williams e Henry Rawlingson Carr cikkatnoo ko haɗde laamu Angalteer ko huunde nde fotaani, sibu ko e Angalteer tan ƴellitaare waawi waɗde. [5]
Ajasa inniri radikal en "agitatoruuji njuuteendi ndiyam." [6] O wiyi jaɓde miijooji e juɓɓule Orop timmuɗe, ko ɗum woni laawol ɓurngol yaawde ngam yahrude yeeso. Yimɓe jamaanu makko njani e makko sabu ngool jikku, mbiyi jaaynde makko ko « maleyka gardinooɗo oligarki reactionnaires », e naamnaade hol ko waɗi « kala neɗɗo e nder Lagos, Afriknaajo e jibinannde mum, e leñol mum e iwdi mum ... ina foti wonde ko aldaa e hakkille leñol, e yejjiteede e golle mum ». [7]
Ajasa jeyaa ko e terɗe mawɗe Dental yimɓe, ngal John Randle (1855–1928) sosi e hitaande 1908. Woɗɓe ɓee ko Orisadipe Obasa (1863-1940), Richard Akinwande Savage (1874-1935) e Adeyemo Alakija (1884-1952). Hay so tawii Dental Yimɓe ina joginoo worɓe jogiiɓe miijooji cemmbinɗi, ngal dañii won e annduɓe jogiiɓe miijooji yahruɗi yeeso ko wayi no Ernest Ikoli (1893–1960), jaayndiyanke e sosɗo Diɗɗal Sukaaɓe Naajeeriya. [1] Fedde Yimɓe, nde yiɗnoo naatde e mbayliigu seeɗa-seeɗa, salii lannda Demokaraasi Ngenndiijo Nijeer (NNDP) ɓurɗo radikal e ngenndiyaŋkaagal, mo Herbert Macaulay sosi e hitaande 1922 . [1] Dental yimɓe fusi ko e hitaande 1928 caggal nde Randle maayi. [1]
Ajasa sosi Pioneer Naajeeriya e hitaande 1914 ngam waylude deftere nde John Payne Jackson (1848-1915) winndi e yontere kala. [8]
Nde tawnoo omo anndaa ko o hoolaare Lugard, ina sikkaa ko laamu nguu rokkata kaayitaaji ɗii kaalis. [9] Jaaynde ndee ina heewi wallitde peeje laamu nguu, ina luulndii yimɓe e pelle ɗe laamu nguu yiɗaa. [10]
Nde naatnaaki e luural luulndiingal laamu no binndanɗe goɗɗe ɗee mbaɗiri e oon sahaa nii, nde heewɓe e yimɓe Lagos ngoongɗinaani nde. [9]
Ajasa winndi e hitaande 1923 wonde ɓataake makko "ina woodi ngam firtude laamu nguu e laaɓal e laaɓal e yimɓe ɓee e laamu nguu". [11]
Iwdiiji
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]