Jump to content

Koloni Lagos

Iwde to Wikipedia
Koloni Lagos
colony
Golle imaaɗe1862 Taƴto
LesdiNaajeeriya Taƴto
LaamordeLagos Taƴto
Jonde kwa'odineto6°27′11″N 3°23′45″E Taƴto
Dissolved, abolished or demolished16 Colte 1906 Taƴto
Map

Koloni Lagos ko jeyi koloñaal Biritaannaaɓe wonnoo ko e porto Lagos to ko woni hannde fuɗnaange leydi Najeriya . Lagos heɓtaa ko ñalnde 6 ut 1861 e dow kulhuli doole, tawi ko komandaajo Beddingfield mo laana ndiwoowa HMS <i id="mwEg">Prometheus</i> ina wondi e konsul Angalteer gonɗo e golle mum, hono William McCoskry . Oba Dosunmu mo Lagos (ina winndaa heen "Docemo" e binndanɗe Angalteer) saliima balɗe 11 e nder balɗe 11 tawi omo wondi e kulhuli bonɗi e dow Lagos e yimɓe mum, kono o jaɓi, o siifondiri e nanondiral Lagos . Lagos bayyinaama koloni ñalnde 5 marse 1862. [1] E hitaande 1872, Lagos wonnoo ko nokku njulaagu kosmopolitan, tawi yimɓe mum ina tolnoo e 60 000 neɗɗo. [2] Caggal hareeji juutɗi hakkunde leyɗeele Yoruba mawɗe, koloñaal oo sosi laamu dow ko ɓuri heewde e leydi Yoruba hakkunde hitaande 1890 e 1897. [3] Laamu nguu naatnaa e laamu kesu nguu e nder leydi Nijeer, hono Janu, e nder lewru feebariyee 1906, Lagos laati laamorgo leydi Nijeer 1914. [1] Gila ndeen, Lagos mawni haa wonti wuro ɓurngo mawnude e nder Afrik hirnaange, tawi ko ɓuri miliyoŋaaji 21 neɗɗo ina nguuri heen e hitaande 2023

Lagos fuɗɗam laati ummatoore kalluɓe haa fuunaaŋge Lagos Island, ɗo ɗon ha Lagos Lagoon, maral mawɗo ɗo ɗo ɗo ɗo luumo nder maayo Atlantika nder lesdi Afrika nder Gulf of Guinea haa hirnaange . Lagoon ɗon ɗowol diga maayo bee ɓooyɗe cembal ɓadake fuunaaŋge e hirnaange haa naati 100 km (62 ) nder laawol ɗiɗi fuu. [4] Lagos ina woodi safanna tropikal e sahaaji ndiyamji ɗiɗi. Wurooji ɓurɗi ɓurnugo ɗon wara diga lewru abriil haa lewru Yuli e woodi sahaaji ndiyam ɓurɗi boo nder lewru oktoobar e lewru noobambar. Limgal nguurndam nguurndama ko 1,900 milimitir. Fuuɗorde fuɗɗii 25 °C (77 °F) nder lewru Yuli haa 29 °C (84 °F) e nder lewru Maars. [5]    

Haa duuɓi ɗuɗɗi, ko ɗum waɗi nder nokkuure nde'e ko naftoraaki e njamndi. Fuuɗugo leɗɗe palmi'en ɗon laatii ko golle rewɓe. [6] Ɓaawo ɗon ko'e maɓɓe hawti e copra diga coconut palm, grains guinea, gum copal, camwood e sesame (benne).[7]

Fedde fuɗɗam

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]
Ko hooreejo laamiiɗo Yoruba diga Ife, karnijum 13

Ɓurɗo ɓooyde Lagos ko ummatoore wuurɓe Awori Yoruba ɗon haandi dow leɗɗe e peninsulaji ɗi ɗon jeyaa leydi jamanuurɗi. [8] Fedde nden ɗon jooɗorugo bee yimɓe ɓe ɗon wi'a ɓe ɓaŋgi diga goɗɗo bi'eteeɗo Olofin. "Juuɓe jamanuɓe ɓe'e nder ɗoon laamiiɓe ɓe'en ɗon anndiraaɓe "Idejo" walla "koofɓe ɓaleeji" Lagos.

Nder karnijum 16, saare Lagos, ko anndiraa bana Eko, laatii laatii laato e laato e gardagol e gardagal Oba Benin nder wakkati laatoore nden. Ɓe waɗi suudu konu nder gariiri. Nder karnijum 17, ɗum laati gariiri maral mawɗo nder Laamu Benin. Laamuɓe Lagos gila nden wakkati ɓe mbi'i ɓe ɓaawo konu Ashipa mo woɓɓe ɗon wi'a o laamiiɗo Benin, ko bo, e nder aada Lagos, o laamiiɓe Awori mo ɗon jeyaa e laamu Benin. Yimɓe aristocracy Idejo ɗon jooɗi Yoruba. Ɓiɗɗo Ashipa maaki wuro maako nder saare Lagos, ɓiyum boo o dilli laamu nder wuro diga nder leydi Iddo. Nder 1730, Oba Lagos noddi jaaynooɓe maccuɓe Portugal to saare, to ɗon ɓaawo ɗon jaayɗe maɓɓere ɓeydi.[9] 18th century Lagos ɗon haaji ɗo ɗo ɗo laamorde Benin, amma ɗon ɓeyda ɓeydaaki hoore e ɓeydaago ɗiɗaɓere nder laamu e semmbe ngam laamu Benin ɗon ɓeydi.

  1. 1 2 Worldstatesmen.
  2. Higman 1879.
  3. Dupuy.
  4. Adeaga 2005.
  5. Library of Congress.
  6. Mann 2007.
  7. Royal Botanic Gerdens.
  8. Eades 1980.
  9. Williams 2008.