Jump to content

Lamidi Olayiwola Adeyemi III

Iwde to Wikipedia

Lamidi Olayiwola Adeyemi III (15 oktoobar 1938 - 22 lewru abriil 2022) ko Alaafin, walla laamɗo aada, wuro Yorubaajo Oyo, ronooɓe jooɗorde laamu mum taariindi.[1][2]

Nguurndam adanɗam e iwdi

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Alaafin Adeyemi III jibinaa ko Lamidi Olayiwola Atanda Adeyemi ñalnde 15 oktoobar 1938[3] e nder galle laamɗo Alowolodu, kadi ko tergal galle Oranmiyan to alhaji kareem Adeniran Adeyemi (jibinaa ko 1871–1960), caggal ɗuum wonti Alaafin e hitaande 1945, e Ibironke mo Epo-Gingin, maayi nde o woni suka. Ina wiyee baaba makko ina joginoo ko ina tolnoo e 200 debbo. Mawniiko baaba[4] ko Alaafin Adeyemi I Alowolodu, laaminooɗo e wolde Kiriji, kadi ko kanko woni laamɗo keeriiɗo cakkitiiɗo e laamu Oyo hade koloñaal Angalteer. Baaba Alaafin Adeyemi I, e mawniiko Adeyemi III ko Oba Atiba Atobatele, sosɗo New Oyo.[5] Baaba Atiba, mawniiko gorko, ko Alaafin Abiodun,[6] , ko iwdi Oranmiyan, sosɗo laamu Oyo.

Baaba Lamidi, mo Alaafin mo Oyo Oba Adeyemi II Adeniran, ittaama e laamu, o riiwaa e hitaande 1954 sabu makko yurminoo e Kawtal ngenndiwal ɓiɓɓe leydi Nijeer (NCNC). O ariino e luural e Bode Thomas, cukko hooreejo fedde nde.[7]

E wiyde jeewte, Bode Thomas wullii mo sabu mum daraade ngam salminde mo hono hooreejo NCNC e nder mooɓondiral politik to lannda. Oba Adeyemi II Adeniran, huynaama, darii, caggal ɗuum wiyi Bode Tomaas yo yah galle mum, barka no puccu nii. Caggal ɗuum, o fuɗɗii ɓuuɓde ƴiiƴam, o maayi omo hoota galle makko omo woppa sehil makko. Ɓooytaani, Herbert Macaulay nani musiiba oo, kanko e Obafemi Awolowo o tuumi Oba Adeyemi II tooke Tomaa, caggal ɗuum o riiwi ɗum e laamu makko. O wuuri balɗe makko heddiiɗe ɗee ko to Lagos ɗo yimɓe makko njillotoo mo haa o sankii e hitaande 1960.

Lamidi Adeyemi lomtii Alaafin Gbadegesin Ladigbolu II e hitaande 1970, e laamu Kolonel Robeer Adeyinka Adebayo, caggal nde wolde hakkunde leydi Niiseer joofi. E hitaande 1975, mawɗo leydi Seneraal Murtala Ramat Muhammed naatnii Obaa Adeyemi e nder dingiral mum ngam yahde hajju. O woniino hooreejo duɗal jaaɓi haaɗtirde Uthman dan Fodiyo to Sokoto gila 1980 haa 1992. E hitaande 1990, hooreejo leydi Ibraahiima Babangida toɗɗii mo Amir-ul-Hajj ngam anndinde darnde makko e tiiɗtinde lislaam e nder leydi Najeriya.[7] Hitaande 2021, hooreejo leydi Muhammadu Buhari toɗɗii mo hooreejo duɗal jaaɓi haaɗtirde Maiduguri[8].

Jokkondiral politik

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Ñalnde 3 lewru bowte hitaande 2011, guwerneer diiwaan Oyo gonɗo e laamu, hono Adebayo Alao-Akala, hollitii wonde Alaafin mo Oyo, hono Oba Lamidi Adeyemi III nattii wonde Hooreejo Duumotooɗo e Diiso Obas e Hooreejo e nder Diiwaan Oyo. Laamu leydi ndi waɗii ko ɓooyaani koo sariya jowitiiɗo e rogere laamu hakkunde Alaafin e luulndiiɓe mum ɗiɗo, Olubadan mo Ibadanland e Soun mo Ogbomoso. Wi'aama dow kuugal ngal, ngal asamblee diiwal ngal waɗi bee ɗuuɗal lannda Demokaraasi (PDP), ngam jaabaago ballal Oba ngam Action Congress (ACN) nder cuɓi lesdi Naajeeriya (ACN) wakkati wooteeji lewru Abriil 2011. ACN fiyi PDP no feewi e oon woote.[9]

E nder haala makko e lewru suwee 1984 o wiyi: "Laamɓe aadaaji ina poti yiyeede ko no mbaydi timmundi pinal nokku oo, kam e sintesis yiɗdeeji e paandaale ngenndi ndii. Ɗuum wonaa tan e nafooje renndoyankooje goonga, potal, nuunɗal e demokaraasi;

Nguurndam neɗɗo

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

O resii ko Ayaba Abibat Adeyemi, debbo makko mawɗo.[11] O tawtoraama ko ɓuri heewde e kewuuji e makko walla e gooto e rewɓe sappo e ɗiɗo tokosɓe ɓe o resndi kadi.

Rewbe makko wonnoo ko Ayaba Rahmat Adedayo Adeyemi,ayaba suliat motunrayo adeyemi Ayaba Mujidat Adeyemi, Ayaba Rukayat Adeyemi, Ayaba Folashade Adeyemi, Ayaba Badirat Ajoke Adeyemi, Ayaba Memunat Omowunmi Adeyemi, Ayabade Amoboyelan, Ayabade Omoboyelan, Ayaba Damilola Adeyemi.

Ko o jiɗɗo boksi, no o wonnoo boksi hade makko naatde e jappeere Baabaaji makko.[12]

Alaafin oo maayi[13] ko e duuɓi 83[14] ñalnde 22 abriil 2022 to duɗal jaaɓi haaɗtirde Afe Babalola, Ado Ekiti to diiwaan Ekiti, caggal nde o heɓi caɗeele jowitiiɗe e ɓeydagol ƴiiƴam.[15][16][17] Laamu makko duuɓi 51 ko laamu ɓurngu juutde e kala Alaafin Oyo e nder daartol winnditaango hannde.[18][16] Maayde makko anndinaama e nder laylayti renndo mawɗi keewɗi e nder leydi Naajeeriya, subaka janngo mum, ɗo heddiiɓe ɓee ngartiraa Oyo ngam waɗde ñalɗi aadaaji puɗɗiiɗi e hirsude ngaari to damal galle laamorɗo, ina wiyee Oju Abata , ngam hollirde maayde laamɗo oo.[15] Maayde makko ko tataɓere laamɗo mawɗo e nder diiwaan Oyo e nder lebbi joy.[19][20][1] Haa jooni lomto mum anndaaka haa jooni.

  1. "Nguurndam e sahaaji Oba Adeyemi - HANNDE". www.ñalngu nguu.com. Keɓtinaama ñalnde 6 sulyee 2023.
  2. Awosika, tomisin (25 abriil 2022). "Alaafin mo Oyo 'Jokkondiri e Maamiraaɓe mum' Duuɓi 83". Ndenndaandi ndii. Keɓtinaama ñalnde 6 sulyee 2023.
  3. "Hakkunde Alaafin Adeniran Adeyemi II e Alaafin Lamidi Adeyemi III". Kabaaru Vanguard. 20 oktoobar 2018. Ƴeewtaa ko ñalnde 8 marse 2022.
  4. Adebayo, Juulɓe (24 Duujal 2017). "Alaafin hokki laamiiɗo Oyo kuɗol ngol duuɓi 37 ɓaawo laamu [FOTO]". Ñalnde kala Post Naajeeriya. Keɓtinaama ñalnde 26 Duujal 2021.
  5. Falola, Toyin (1999). Yoruba Gurus: Peewnugol ganndal e nder Afrik. Jaayndeeji winndereeji Afrik. ISBN 9780865436992.
  6. "#FlashBack: Daartol kulɓiniingol no Alaafin Adeyemi II Adeniran, Obafemi Awolowo riiwtirtee e laamu Oyo". 20 abriil 2017.
  7. "Alaafin de Oyo Oba Lamidi Adeyemi Enté 70". Leñol ngol (Niiseer). 3 noowammbar 2009. Ƴeewtaa ko ñalnde 18 suwee 2011.
  8. "Ooni, Alaafin, Sultan toɗɗiima Kanselor UNN, UNIMAID, UI no FG anndiniri diisooji ngam 42 duɗe jaaɓi-haaɗtirde". 8 sulyee 2021.
  9. YINKA FABOWALE (8 mai 2011). "Dabaaji goongaaji Akala riiwti Alaafin". Naange (Niiseer). Ƴeewtaa ko ñalnde 18 suwee 2011.
  10. Reinwald, Brigite (2001). Kuutoragol Afrik, Netzwerke e Räume : resooji Afrik, mbaylaandi e mbayliigaaji nokkuuji. LIT Jaaynde Münster. p. 271. ISBN 3-8258-5705-0.
  11. "Ƴeewee Alaafin Debbo Oyo Arannde, O Jogi Duuɓi E Gorko Makko". Kabaaru Naajeeriya. Keɓtinaama ñalnde 25 abriil 2020.
  12. "Alaafin de oyo ina haɓa ngam heɓde tiitoonde boksi". 15 oktoobar 2016.
  13. "Maayde Alaafin Adeyemi III e njillu e nder laamu Oyo ɓooyngu". Ko humpitiiɗo247. 29 abriil 2022. Ƴeewtaa ko 23 mee 2022.
  14. "FUƊƊI: Alaafin mo Oyo, laamɗo mawɗo Yoruba maayi e duuɓi 83". Ko humpitiiɗo247. 23 abriil 2022. Ƴeewtaa ko 23 mee 2022.
  15. "No Alaafin mo Oyo yahri, teskaama iwdi maayde". 24 lewru abriil 2022. Ƴeewtaa ko 27 lewru abriil 2022.
  16. "Alaafin mo Oyo, oba lamidi adyemi, maayi". 23 lewru Abriil 2022. Ƴeewtaa ko 23 lewru Abriil 2022.
  17. "Oba Adeyemi ɗon ƴama bana koyɗol, Obasanjo ɗon woya". Jaayɗe Punch. 23 lewru Abriil 2022. Ƴeewtaa ko 23 lewru Abriil 2022.
  18. "Just In: Alaafin mo Oyo, Oba Lamidi Adeyemi, hawritii e maamiraaɓe mum e duuɓi 83". 23 abriil 2022./
  19. "Alaafin mo Oyo maayde: Oba Lamidi Adeyemi maayi ko e duuɓi 83". Pidgin Kabaaru BBC. 23 abriil 2022./
  20. "Alaafin Of Oyo, Oba Lamidi Adeyemi, O Maay". Teleeji ɗi. Keɓtinaama ñalnde 23 abriil 2022.