Lateef Jakande
Lateef Kayode Jakande haala yoruba (23 lewru juko hitaande 1929 – 11 lewru feebariyee hitaande 2021) ko jaayndiyanke e siyaasaajo leydi Najeriya, o wonnoo ko guwerneer diiwaan Lagos tuggi 1979 haa 1983, caggal ɗuum o woni jaagorgal golle e les njiimaandi konu Sani Abagi.[1][2]
Ɓawo
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Lateef Kayode Jakande jibinaa ko e nokku biyeteeɗo Epetedo, to duunde Lagos, to diiwaan Lagos, ñalnde 29 lewru juko hitaande 1929. O heɓi jaŋde makko leslesre to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lagos to Enu-Owa, to duunde Lagos, caggal ɗuum to duɗal jaaɓi haaɗtirde Bunham, to Port Harcourt (1934-43). O janngi to duɗal jaaɓi haaɗtirde King’s College, to Lagos e hitaande 1943, caggal ɗuum o winnditii to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ilesha e hitaande 1945, ɗo o winndi deftere binndol wiyeteende The Quarterly Mirror.[3]
E hitaande 1949, Jakande fuɗɗii golle jaayndeyaagal ko adii fof e jaaynde Daily Service, caggal ɗuum e hitaande 1953 o naati e jaaynde wiyeteende Tribune Nigeria. E hitaande 1956 o toɗɗaa hooreejo jaaynde wiyeteende Tribune, ko joom mum mawɗo Obafemi Awolowo.
Caggal nde o yalti e jaaynde Tribune e hitaande 1975, Jakande sosi jaaynde wiyeteende John West, o fuɗɗii yaltinde jaaynde wiyeteende The Lagos News. O wonii hooreejo gadano fedde jom en jaayɗe leydi Najeriya (NPAN).[4][5][6][5]
Gomnaajo lesdi Lagos
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Awolowo semmbiɗini mo, o suɓaama ngam o laatoo guwerneer hukuumaaji lesdi Lagos nder hitaande 1979, dow platform Unity Party of Nigeria. O fooli luutndiiɓe maako, Adeniran Ogunsanya mo lanyol yimɓe lesdi Naajeeriya (NPP) e Ladega Adeniji Adele mo lanyol lesdi Naajeeriya bee suɓol 559,070, ɓaawo man o hunni laamu Gomnaajo. Njuɓɓudi makko ina moƴƴi, ina udditii, ina huutoroo politikaaji kardinal lannda makko. O naatini eɓɓooji koɗki e jaŋde jowitiiɗi e miskineeɓe, o mahi duɗe kese e nder hoɗdiiɓe leslese e hakkundeeje e rokkude jaŋde leslesre e hakkundeere tawa ko e njoɓdi. O sosi duɗal jaaɓi haaɗtirde laamu Lagos e duɗal jaaɓi haaɗtirde jaayndeeji leydi Najeriya, Lagos House, ina inniri ɗum. Laamu Jakande mahii ko ina tolnoo e 30 000 galle. Won e cuuɗi ɗii ko estaaduuji ɗi ngalaa njoɓdi to Amuwo-Odofin, Ijaiye, Dolfin, Oke-Afa, Ije, Abesan, Iponri, Ipaja, Abule Nla, Epe, Anikantamo, Surulere, Iba, Ikorodu, Badagry. Ngam yoɓde yoga e eɓɓaaɗe ɗee, Jakande ɓeydii njoɓdi tenement e coggu nokkuuji e nder nokkuuji alɗuɗi e nder duunde Victoria e Peninsula Lekki e njoɓdi gollorde loteriiji, poolguuji e laylayti pijirlooji. O timmini kadi nyiɓugo suudu nyawndiigu mawndu haa Gbagada e Ikorodu nden o mahi fodde nokkuuje njamu 20 nder jiha kan. Ko o guwerneer, o sosi 23 diisnondiral laamu nokkuuji ɗi militeer en ndartini caggal ɗuum. O fuɗɗii kadi eɓɓaande metroline ngam weeɓtinde yah-ngartaa yimɓe. Eɓɓaande ndee dartinaama nde militeer en keɓti laamu ñalnde 31 desaambar 1983.[7][8].[9] .[10]
Caggal golle
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Caggal nde konu heɓti laamu e hitaande 1983, Jakande ñaawaa, ñaawaa, ñaawaa warhoore, hay so tawii noon caggal ɗuum o yaafaa. Caggal nde o woppitaa, o jaɓi wonde jaagorde golle e nder laamu konu Sani Abacha, ɗum addani mo won e ñiŋooje. O wiyi o jaɓii golle ɗee e dow ballal M. K. O. Abiola e ardiiɓe woɗɓe yahruɓe yeeso. E yeewtere caggal ɗuum, o wiyi o nimsaani e pellital golloraade. Kono, jokkondiral makko e Abacha haɗi mo golle politik caggal nde demokaraasi artiraa e hitaande 1999.
Alhaji Lateef Kayode Jakande laati tergal mawngal nder lanyol yimɓe Naajeeriya fuu (ANPP) wakkati UNPP e lanyol yimɓe fuu (APP) hawti. E lewru suwee 2002, fedde ANPP lollunde hooreejo Lanre Razaq « dartinaa mo ». Jakande woni hooreejo gadano lannda Action of Nigeria (APN) nde sosaa e lewru noowammbar 2006. E lewru mee 2009, o hollitaama o woniino e hare ngam heɓtude lannda ka e gonnooɗo sehil makko, Dr. Adegbola Dominic.[
Yimɓe mawɓe heewɓe tawtoraama ñalngu mawningol duuɓi 75 makko. E nder ndee hiirde, gonnooɗo guwerneer diiwaan Lagos, Bola Ahmed Tinubu, wiyi Jakande ina foti mawninde nguurndam mum e nder golle laamu. Gonnooɗo guwerneer diiwaan Imo, Achike Udenwa wiyi nguurndam Jakande e sahaaji mum ina kollita "muñal, cuusal moƴƴal, jaambaraagal e cuusal, e waawde waɗde ko ɓuri moƴƴude."
Caggal nguurndam e maayde
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]L. Jakande maayi to Lagos ñalnde 11 lewru feebariyee 2021. Ɓanndu makko wirnaama to yanaande Vaults e Gardens, Ikoyi, diiwaan Lagos ñalnde aset 12 lewru feebariyee 2021. O jeyaa ko e Yoruba'en nayo Lagos teddinaaɓe e FESTIVAL EYO yuɓɓinaande 27th dec. 2025 ngam nastugo nder Lagos Development bana guwerneer. O woni ko e yaasi e nder celebrities tedduɓe ɓennuɓe ngam ɓesngu makko wonaano asli Lagos Island kono ko diiwaan Kwara. Kono kadi ko ngol woni go’o ko ɓiɗɗo leydi mo wonaa EKO ina teddinee e Sir Michael Otedola ɓiɗɗo leydi EPE yoruba. Ko Mrs Tinubu tan, mawɗo Abibatu Mogaji, ummorii ko e galle Eko ummoriiɗo e nder cakaare duunde Lagos. Jimoowo Yoruba biyeteeɗo K1 De Ultimate waɗii jimɗi ngam teddinde mo e hitaande 2013. Neɗɗo nayaɓo mawɗo biyeteeɗo Brigadier-Seneraal Mobolaji Olufunsho Johnson kadi ko Lagosiyanke goonga. kono iwdi Saro ummorii ko e nokku Saro to Lagos sara Marina. Ko o ɓiy Josuwa Motola Jonson e debbo mum Gbemisola Jonson (jibinaa ko Dudley-Koker). Ko fartaŋŋe keso caggal duuɓi 8 tawa Eyo Festival alaa, caggal nde ardiiɓe tedduɓe ɓennuɓe ngonnoo tan ko e Eko-Lagos, ngam guwerneer ACN ina addana Lagosinaaɓe fof hawrude e mahngo mbaydi Lagostatism, ɓurndi yaajde e mbaydi eko-yoruba, kono ina jogii nafoore politik wonande denndaangal Dowlaaji Badrykorst haa Ilagos () ; ina haani wonde mbaydi Yoruba pan-Lagos kesiri mahndi ummoraade e kala fannu politik ko wonaa AG/ACN. Nde fuɗɗii ko e Eyo ngam NCNC TOS Benson e jooni ko e gonnooɗo guwerneer gadano (militeer) diiwaan Lagos, hono Mobolaji Olufunsho Johnson.
Ƴeew kadi
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Waktuuji Lagos, kitaale 1980
Latiif Raji
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Tuugnorgal
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]- ↑ Lai Olurode (21 July 2009). "Lateef Jakande at 80". The Guardian. UK. Archived from the original on 15 February 2022. Retrieved 23 December 2009.
- ↑ "His Excellency Alhaji Lateef Kayaode Jakande, Governor of Lagos State". Library of Congress Pamphlet Collection - Flickr. 2 May 2014. Retrieved 11 May 2014.
- ↑ "10 Quick Facts About Former Lagos Governor Lateef Jakande". The Guardian (in Engeleere). Lagos, Nigeria. 2021-02-11. Retrieved 2022-03-07.
- ↑ "Lagos State Cabinet". Library of Congress Africa Pamphlet Collection - Flickr. 2 May 2014. Retrieved 12 May 2014.
- 1 2 Cite error: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "bio2". - ↑ "27 Years After, Lagos Honours Jakande". This Day. Retrieved 15 August 2015.Template:Dead link
- ↑ Cite error: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "bio3". - ↑ OLUWOLE FAROTIMI (23 July 2009). "I have no regret serving under Abacha – Jakande". The Sun. Lagos, Nigeria. Retrieved 23 December 2009.Template:Dead link
- ↑ Soyombo Opeyemi (28 August 2009). "The 'No Regrets' Comments of Alhaji Lateef Jakande". Daily Independent (Lagos). Retrieved 23 December 2009.
- ↑ Diran Odeyemi (16 February 2004). "COMPARING NOTES: BETWEEN LATEEF KAYODE JAKANDE AND OLABODE IBIYINKA GEORGE". NigeriaWorld. Retrieved 23 December 2009.