Lefe

valiseeji Lefe ko aadaaji dewgal Hausa’en ummoriiɗi e leydi Hausa’en, to woyla Naajeeriya (Arewa). Aada oo ina ɗaɓɓi e gorko oo yo sood geɗe belɗe, caɗtuɗe, ngam waɗde dokkal mawngal wonande jom suudu mum. Banndiraaɓe jommbaajo oo rewɓe, haa arti noon e taaniraaɓe mum, ina njaltina dokke ɗee (kayan lefe) to galle jommbaajo oo hade dewgal ngal. So ɓe ngarii, jibnaaɓe jommbaajo oo njaɓɓoto ɓe, ɓe ndokka ɓe ñamri, wondude e njoɓdi seeɗa.[1][2]

Lefe ina jogii nafoore mawnde e nder dewgal Hausa hannde. E goonga, e nder teemedere dewgal baɗaangal e pinal Hausa, ina teskaa wonde 99,99% e Hausa ina njokki e aadaaji addude lefe ko adii dewgal ngal walla e ñalawma dewgal ngal.[citation needed] Aada oo, mo leƴƴi goɗɗi ɗii njaɓɓotoo pelle nder Fuɗnaange Naajeeriya.[3] Yanti heen, e nder won e pelle ina ɗaminaa wonde lefe ina rokketee wonaa tan jommbaajo debbo oo, kono kadi banndiraaɓe mum rewɓe.[3]

Tariya Lefe, firti ko "basket",[4] ko saak ɓuuɓɗo waɗaaɗo e kaba. Ooɗoo sifaa saak ina huutoree e nder renndooji Hausa ngam mooftude geɗe dewgal neldaaɗe to galle jibnaaɓe jommbaajo debbo, caggal ɗuum panteka. Caggal ɗuum, keesuuji juutɗi biyeteeɗi kwalla ɓeydii heewde. Ɗeeɗoo noon lomtinaama e keesuuji leɗɗe biyeteeɗi pantimoti, caggal ɗuum e sifaa mbaydi goɗɗo biyeteeɗo kumbo.[4][5] E jooni jooni valiseeji.

Lefe Sabaabuuji gadani ɗi lefe waɗata ko ngam teddinde jommbaajo oo e hollirde mbaawka jommbaajo oo e rokkude ɗum ko ina wona.[3] Worɓe ina mbaawi soodde geɗe e koye mum en, walla rokkude jom suudu mum en kaalis keewɗo ngam huutoraade no yiɗiri, ngam humpitaade no lefe ɗee ngoniri e jommbaajo oo.[3] Nde tawnoo ina wiyee jombaajo oo ko keso, ndeen noon lefe dokkaaɗe jombaajo oo kadi ina poti wonde keso.

Dokke aadaaji ina mbaɗi kaŋŋe, ɓuuɓri hoore, lace, e brocade.[3] Kosmetik, jeewte, koltu, saakuuji juuɗe e paɗe ina mbaawi kadi rokkeede.[3] Dokke jamaanu, ko wayi no otooji, ina mbaawi kadi naatde e lefe