Mudi Sipikin
| Jinsu | gorko |
|---|---|
| Ɗuubi daygo | 1930 |
| Ɗoforde | Kano |
| Date of death | 19 Colte 2013 |
| Sana'aji | poet, writer |
Alhaji Mudi Sipikin (1930–19 feebariyee 2013) ko yimoowo Naajeeriya, kadi ko tergal sosngal Dental Jaɓɓungal Leyɗeele Fuɗnaange (NEPU), lannda politik radikal laatinooɗo luulndo mawngo e nder diiwaan Fuɗnaange e jamaanu Republique gadano Naajeeriya. O heɓi innde makko 'Sipikin' gila nde o woni binndoowo NEPU, sabu aada makko wiyde "Ɗum ko Mudi haaloowo" e nokku jaabtaade "Ɗum ko Mudi sipikin". So tawii ko ɓuri heewde e golle makko mbinndaa ko e ɗemngal Hausa, e les njiimaandi Richard Ali, eɓɓooje ina mbaɗee e nokku firo yimre ngam hisnude e firtude ɗeen golle binndol e ɗemngal Engele.[1]
Ngendam
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Mudi Sipikin jibinaa ko e nokkuuji Darma to wuro Kano e hitaande 1930. E nder teeminannde 19ɓiire, mawniiko gorko ummiima Auyo to Hadejia (e nder diiwaan Jigawa hannde) fayde Kano. Ina jeyaa e jannginooɓe makko adanɓe ko baaba makko, hono Muhammadu Buwa, janngini mo ɗemngal Arab e binndol Islaam gila omo famɗi. Ngam ɓeydude jaŋde makko e diine Lislaam, o naati duɗal Qur’aana ngal Mallam Umaru Badamagare mo Damagaram toppitii. Sipikin meeɗaa yahde duɗal jaaɓi haaɗtirde hirnaange kono, caggal nguurndam makko, o janngi e les sehilaaɓe makko ɓurɓe janngude hono Sa’adu Zungur e Maitama Sule e Aminu Kano. E kitaale 1960, o janngi ko e nder duɗal jaaɓi haaɗtirde Angalteer, caggal ɗuum o naati e duɗe janngirɗe mawɓe e binndol to Kano.[2]: 246–247 [3]
Hedde duuɓi 18, Spikin yaltini jimɗi mum gadani, ɗi « hollirii mettere mum e wellitaare miskineeɓe ». E nder kitaale 1950, o dañii darnde e jimɗi makko ɗi o yaltini e Gaskiya Ta Fi Kwabo.[4] Yimre makko ɓurnde anndeede gila e balɗe makko hade jeytaare makko ko Arewa Jumhuriya Kawai (« Fuɗnaange, Republiik laaɓɗo e hoyre mum »), jaabawol Sa'adu Zungur Arewa Jumhuniya ko Mulkiya (« Fuɗnaange: Republique walla Laamu ? »). Yimre Zungur ɗon ƴama Emir'en lesdi Naajeeriya ngam ɓe ɗon jokki bee lesdi Naajeeriya ngam ɓe ɗon resa limngal Islaamiyanko'en. Sipikin salii ndee ɗoo darnde no hollirnoo e jaabawol mum, o wiyi yo njuɓɓudi emiraaji ndii woppe ngam jaɓde miijooji repibilik en to Fuɗnaange.[5][6][7] O yaltinii fotde 300 yimre, tawi ko toɓɓe keewɗe ko wayi no diine, politik, nguurndam faggudu, ganndal e "sarɗiiji nguurndam ɓesngu". E hitaande 1964, o sosi fedde wiyeteende Hikima Kulob (‘Fedde hakkille’), fedde yimooɓe, jooɗnde to Kano e Kaduna. Kippu oo ɓuri tiiɗnaade ko e sosde, declamation, e saaktude jimɗi e kewuuji jooni ɗii. Yimre fedde ndee ina yaltinee e rajooji ngam humpitaade yimɓe fof. Hay so tawii ko ɓuri heewde e terɗe mayre ko worɓe, yoga e yimooɓe rewɓe Hawsa en ɓurɓe lollude e oo sahaa ko terɗe fedde nde, hono Hauwa Gwaram e Hajiya 'Yar Shehu.[8][9]
E nder darorɗe kitaale 1940 e puɗal kitaale 1950, Sipikin wallitii sosde Dental Dowlaaji Dentuɗi (NEPU). E lewru marse 1951, o sosi Diɗɗal Askianist ngal, haa ngal yani e hitaande 1955 sabu ŋakkeende kaalis, ngal woni ko e NEPU. Innde mayre ummorii ko e Muhammad Askia, ƴettuɗo jappeere laamu Songhai e yontaaji hakkundeeji, o artiri ko ɓuri heewde e yimɓe ina cikka ko yonta kaŋŋe laamu nguu. Rewɓe dillere ndee njaɓɓiima Aminu Kano, hooreejo NEPU, hono Askia hannde oo ; mo ardinoo lannda kaa ngam lomtaade laamu nguu–Native Authority, koloñaal en Angalteer, e Kongres yimɓe worgo laamu nguu–e, hono Muhammadu Askia, udditde yonta kaŋŋe. E hitaande 1954, terɗe fedde ndee kawri kaalis ngam mahde duɗal kono caggal ɗuum ɓe njiyti ŋakkeende e hiisaaji kaalis oo. Ɗum noon, Sipikin ittaa e jappeere laamu, riiwaa e dillere ndee. Diisnondiral hakkunde terɗe ngal sabu ndeeɗoo feere addani lannda kaa fusde hitaande caggal ɗuum.[10][11]
Ko adii nde o sosata Diɗɗal Askianist, o tawtoraama batu doosgal leydi Londres e hitaande 1953, o woni nulaaɗo fedde Action Group.[12] Hakkunde 1980 e 1983, o woni hooreejo fedde hesere sosaande e nder leydi Kano ngam moƴƴinde jaŋde e ittude majjere e nder diiwaan hee. E hitaande 1981, fedde nde heɓi njeenaari UNESCO ngam heɓde golle mum.[13]
Tuugnorgal
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]- ↑ "PTC Online Workshops: Nigerian Hausa poet Mudi Sipikin". Poetry Translation Centre. 2021-04-20. Retrieved 2024-02-04.
- ↑ Literatures in African languages : theoretical issues and sample surveys. Cambridge; New York: Cambridge University Press. 1985. ISBN 978-0-521-25646-9.
- ↑ Garba, Ismail Bala (2006), "Complexly Intertwined': Poetry and Politics", IFRA Special Research Issue Vol. 2, African Dynamics (in Engeleere), Ibadan: IFRA-Nigeria, pp. 103–113, ISBN 979-10-92312-21-8, retrieved 2024-02-04
- ↑ Klíma, Vladimír (1976). Black Africa : literature and language. Dordrecht, Holland; Boston: D. Reidel Pub. Co. pp. 173–174. ISBN 978-90-277-0531-0.
- ↑ Irele, Abiola (2004). The Cambridge history of African and Caribbean literature. Cambridge; New York: Cambridge University Press. p. 354. ISBN 978-0-521-59434-9.
- ↑ Kane, Ousmane Oumar, ed. (2016). Beyond Timbuktu An Intellectual History Of Muslim West Africa (in English). Harvard University Press. p. 36.CS1 maint: unrecognized language (link)
- ↑ Sullivan, Joanna (2009). "From Poetry to Prose: The Modern Hausa Novel". Comparative Literature Studies. 46 (2): 311–337. doi:10.2307/25659718. ISSN 0010-4132. JSTOR 25659718.
- ↑ Mack, Beverly B. (2022-12-21), "Women in Muslim Northern Nigeria", Oxford Research Encyclopedia of African History (in Engeleere), doi:10.1093/acrefore/9780190277734.013.1353, ISBN 978-0-19-027773-4, retrieved 2024-02-04
- ↑ Mack, Beverly (2023-07-11). Equals in Learning and Piety: Muslim Women Scholars in Nigeria and North America (in Engeleere). University of Wisconsin Pres. p. 89. ISBN 978-0-299-34260-9.
- ↑ Whitaker, C. S. (C Sylvester) (1970). The politics of tradition continuity and change in Northern Nigeria, 1946-1966. Princeton, N.J.: Princeton University Press. p. 394. ISBN 978-0-691-03079-1.
- ↑ Richard L Sklar (1963-01-01). Nigerian political parties;: Power in an emergent African nation. Princeton University Press. p. 420.
- ↑ Dambatta, Salisu Na'inna (28 February 2013). "Mudi Sipikin - the Poet Goes Silent". Daily Trust. Retrieved 4 February 2024.
- ↑ Adamu, Adamu (15 March 2013). "On Sipikin On Chavez". Daily Trust. Retrieved 4 February 2024.