Jump to content

Mudi Sipikin

Iwde to Wikipedia
Mudi Sipikin
ɓii aadama
Jinsugorko Taƴto
Ɗuubi daygo1930 Taƴto
ƊofordeKano Taƴto
Date of death19 Colte 2013 Taƴto
Sana'ajipoet, writer Taƴto

Alhaji Mudi Sipikin (1930–19 feebariyee 2013) ko yimoowo Naajeeriya, kadi ko tergal sosngal Dental Jaɓɓungal Leyɗeele Fuɗnaange (NEPU), lannda politik radikal laatinooɗo luulndo mawngo e nder diiwaan Fuɗnaange e jamaanu Republique gadano Naajeeriya. O heɓi innde makko 'Sipikin' gila nde o woni binndoowo NEPU, sabu aada makko wiyde "Ɗum ko Mudi haaloowo" e nokku jaabtaade "Ɗum ko Mudi sipikin". So tawii ko ɓuri heewde e golle makko mbinndaa ko e ɗemngal Hausa, e les njiimaandi Richard Ali, eɓɓooje ina mbaɗee e nokku firo yimre ngam hisnude e firtude ɗeen golle binndol e ɗemngal Engele.[1]

Mudi Sipikin jibinaa ko e nokkuuji Darma to wuro Kano e hitaande 1930. E nder teeminannde 19ɓiire, mawniiko gorko ummiima Auyo to Hadejia (e nder diiwaan Jigawa hannde) fayde Kano. Ina jeyaa e jannginooɓe makko adanɓe ko baaba makko, hono Muhammadu Buwa, janngini mo ɗemngal Arab e binndol Islaam gila omo famɗi. Ngam ɓeydude jaŋde makko e diine Lislaam, o naati duɗal Qur’aana ngal Mallam Umaru Badamagare mo Damagaram toppitii. Sipikin meeɗaa yahde duɗal jaaɓi haaɗtirde hirnaange kono, caggal nguurndam makko, o janngi e les sehilaaɓe makko ɓurɓe janngude hono Sa’adu Zungur e Maitama Sule e Aminu Kano. E kitaale 1960, o janngi ko e nder duɗal jaaɓi haaɗtirde Angalteer, caggal ɗuum o naati e duɗe janngirɗe mawɓe e binndol to Kano.[2]: 246–247 [3]

Hedde duuɓi 18, Spikin yaltini jimɗi mum gadani, ɗi « hollirii mettere mum e wellitaare miskineeɓe ». E nder kitaale 1950, o dañii darnde e jimɗi makko ɗi o yaltini e Gaskiya Ta Fi Kwabo.[4] Yimre makko ɓurnde anndeede gila e balɗe makko hade jeytaare makko ko Arewa Jumhuriya Kawai (« Fuɗnaange, Republiik laaɓɗo e hoyre mum »), jaabawol Sa'adu Zungur Arewa Jumhuniya ko Mulkiya (« Fuɗnaange: Republique walla Laamu ? »). Yimre Zungur ɗon ƴama Emir'en lesdi Naajeeriya ngam ɓe ɗon jokki bee lesdi Naajeeriya ngam ɓe ɗon resa limngal Islaamiyanko'en. Sipikin salii ndee ɗoo darnde no hollirnoo e jaabawol mum, o wiyi yo njuɓɓudi emiraaji ndii woppe ngam jaɓde miijooji repibilik en to Fuɗnaange.[5][6][7] O yaltinii fotde 300 yimre, tawi ko toɓɓe keewɗe ko wayi no diine, politik, nguurndam faggudu, ganndal e "sarɗiiji nguurndam ɓesngu". E hitaande 1964, o sosi fedde wiyeteende Hikima Kulob (‘Fedde hakkille’), fedde yimooɓe, jooɗnde to Kano e Kaduna. Kippu oo ɓuri tiiɗnaade ko e sosde, declamation, e saaktude jimɗi e kewuuji jooni ɗii. Yimre fedde ndee ina yaltinee e rajooji ngam humpitaade yimɓe fof. Hay so tawii ko ɓuri heewde e terɗe mayre ko worɓe, yoga e yimooɓe rewɓe Hawsa en ɓurɓe lollude e oo sahaa ko terɗe fedde nde, hono Hauwa Gwaram e Hajiya 'Yar Shehu.[8][9]

E nder darorɗe kitaale 1940 e puɗal kitaale 1950, Sipikin wallitii sosde Dental Dowlaaji Dentuɗi (NEPU). E lewru marse 1951, o sosi Diɗɗal Askianist ngal, haa ngal yani e hitaande 1955 sabu ŋakkeende kaalis, ngal woni ko e NEPU. Innde mayre ummorii ko e Muhammad Askia, ƴettuɗo jappeere laamu Songhai e yontaaji hakkundeeji, o artiri ko ɓuri heewde e yimɓe ina cikka ko yonta kaŋŋe laamu nguu. Rewɓe dillere ndee njaɓɓiima Aminu Kano, hooreejo NEPU, hono Askia hannde oo ; mo ardinoo lannda kaa ngam lomtaade laamu nguu–Native Authority, koloñaal en Angalteer, e Kongres yimɓe worgo laamu nguu–e, hono Muhammadu Askia, udditde yonta kaŋŋe. E hitaande 1954, terɗe fedde ndee kawri kaalis ngam mahde duɗal kono caggal ɗuum ɓe njiyti ŋakkeende e hiisaaji kaalis oo. Ɗum noon, Sipikin ittaa e jappeere laamu, riiwaa e dillere ndee. Diisnondiral hakkunde terɗe ngal sabu ndeeɗoo feere addani lannda kaa fusde hitaande caggal ɗuum.[10][11]

Ko adii nde o sosata Diɗɗal Askianist, o tawtoraama batu doosgal leydi Londres e hitaande 1953, o woni nulaaɗo fedde Action Group.[12] Hakkunde 1980 e 1983, o woni hooreejo fedde hesere sosaande e nder leydi Kano ngam moƴƴinde jaŋde e ittude majjere e nder diiwaan hee. E hitaande 1981, fedde nde heɓi njeenaari UNESCO ngam heɓde golle mum.[13]

  1. ↑ "PTC Online Workshops: Nigerian Hausa poet Mudi Sipikin". Poetry Translation Centre. 2021-04-20. Retrieved 2024-02-04.
  2. ↑ Literatures in African languages : theoretical issues and sample surveys. Cambridge; New York: Cambridge University Press. 1985. ISBN 978-0-521-25646-9.
  3. ↑ Garba, Ismail Bala (2006), "Complexly Intertwined': Poetry and Politics", IFRA Special Research Issue Vol. 2, African Dynamics (in Engeleere), Ibadan: IFRA-Nigeria, pp. 103–113, ISBN 979-10-92312-21-8, retrieved 2024-02-04
  4. ↑ Klíma, Vladimír (1976). Black Africa : literature and language. Dordrecht, Holland; Boston: D. Reidel Pub. Co. pp. 173–174. ISBN 978-90-277-0531-0.
  5. ↑ Irele, Abiola (2004). The Cambridge history of African and Caribbean literature. Cambridge; New York: Cambridge University Press. p. 354. ISBN 978-0-521-59434-9.
  6. ↑ Kane, Ousmane Oumar, ed. (2016). Beyond Timbuktu An Intellectual History Of Muslim West Africa (in English). Harvard University Press. p. 36.CS1 maint: unrecognized language (link)
  7. ↑ Sullivan, Joanna (2009). "From Poetry to Prose: The Modern Hausa Novel". Comparative Literature Studies. 46 (2): 311–337. doi:10.2307/25659718. ISSN 0010-4132. JSTOR 25659718.
  8. ↑ Mack, Beverly B. (2022-12-21), "Women in Muslim Northern Nigeria", Oxford Research Encyclopedia of African History (in Engeleere), doi:10.1093/acrefore/9780190277734.013.1353, ISBN 978-0-19-027773-4, retrieved 2024-02-04
  9. ↑ Mack, Beverly (2023-07-11). Equals in Learning and Piety: Muslim Women Scholars in Nigeria and North America (in Engeleere). University of Wisconsin Pres. p. 89. ISBN 978-0-299-34260-9.
  10. ↑ Whitaker, C. S. (C Sylvester) (1970). The politics of tradition continuity and change in Northern Nigeria, 1946-1966. Princeton, N.J.: Princeton University Press. p. 394. ISBN 978-0-691-03079-1.
  11. ↑ Richard L Sklar (1963-01-01). Nigerian political parties;: Power in an emergent African nation. Princeton University Press. p. 420.
  12. ↑ Dambatta, Salisu Na'inna (28 February 2013). "Mudi Sipikin - the Poet Goes Silent". Daily Trust. Retrieved 4 February 2024.
  13. ↑ Adamu, Adamu (15 March 2013). "On Sipikin On Chavez". Daily Trust. Retrieved 4 February 2024.