Jump to content

Murang'a

Iwde to Wikipedia
Murang'a
human settlement
Laamu inndeMurang'a Taƴto
LesdiKenya Taƴto
LamordeMuranga County Taƴto
Nder laamooreMuranga County Taƴto
Hiiri-weeti pelleUTC+03:00 Taƴto
Jonde kwa'odineto0°43′13″S 37°9′34″E Taƴto
Postal code10200 Taƴto
Laawol ngol laamu anndanihttps://muranga.go.ke/ Taƴto
Map

Murang'a ko wuro e nder diiwaan Murang'a to leydi Keñiya. Ko ɗoon woni laamorgo njuɓɓudi diiwaan Murang'a, ko renndo Kikuyu en ɓuri hoɗde heen. Ko adii nde leydi Keñiya heɓata jeytaare mum e hitaande 1963, wuro ngoo ina wiyee Fort Hall. Fort Hall ko nokku njulaagu koloñaal Angalteer e nokku njuɓɓudi laamu sosaa e fuɗɗoode kitaale 1900 e sahaa koloñaal to Keñiya. Nde inniraa ko innde laamu koloñaal Angalteer gooto biyeteeɗo Francis George Hall. Fort oo wonnoo ko nokku keeriiɗo konu e njuɓɓudi e nder diiwaan hee. Nde yahi haa ɓooyi, koɗki saraaji forso oo mawni, wonti wuro. Caggal jeytaare, Fort Hall wayli innde Murang'a ngam hollirde ndonu nokku oo e woɗɗitaade inɗe koloñaal en. Nokku oo waɗii darnde mawnde e hare Keñiya ngam heɓde ndimaagu mum, sibu ina jeyaa e diiwaan Keñiya hakkundeejo ɗo fitinaaji Mau Mau tiiɗnoo.[1]



Moringa woni hakkunde Nyeri e Thika. Wuro Maragua woni ko kilooji 10 to fuɗnaange Murang'a, wuro Sagana woni ko kilooji 15 to fuɗnaange-rewo. Nde woni ko e dow ŋorol -0,7167 (0° 43’ Fuɗnaange) e ŋorol 37,1500 (37° 8’ Fuɗnaange)[2]

Wuro ngo ina famɗi, ina waɗi tufɗe, ina famɗi kono ina waɗi nate, tooweeki mum ina tolnoo e 4120 ft (1255 meeter) haa 4970 ft (1515 meeter) dow koye maayo. Sabu tooweeki ceertuki, Murang'a ina waawi heɓde nguleeki no feewi tuggi lewru mee haa cagataagal lewru ut, ina waawi kadi heɓde ɓuuɓol. To bannge hirnaange wuro ngoo ko leyɗeele ndema Kikuyu en ɓuuɓɗe, ɗe njahrata ko e woɗɗude.[3]

Murang'a ko wuro jaawngo mawnude, ngo noddata ko yeeyooɓe e remooɓe ummoriiɓe e diiwanuuji koɗdiiɗi ɗii. Ina waɗi bankeeji, nokkuuji petroŋ, postooji, lodgeeji, dingiral jammaaji ina njimra jimɗi kesi nokkuuji e hirnaange, restoraaji ina njuɓɓina ñaamduuji nokkuuji e eksootik, supermarchés, dry cleaners, e marseeji nguurndam. Ina waɗi kadi nokku ɗo otooji e matatu njolnata no feewi. Ospitaal mawɗo diiwaan oo ina woni e ŋorol worgo wuro ngoo. Wuro ngo ina heɓee gila Nairobi e laawol Thika-Murang'a e gila Nyeri.Murang'a ina jogii ndonu jimɗi keewɗi, haa teeŋti noon e jimɗi Kikuyu Benga, e naalankooɓe heewɓe mawɓe ummoriiɓe e diiwaan hee. Odi Wa Muranga ina anndaa e golle mum tiiɗɗe, ina jeyaa e ko ɓuri heewde e wideyooji e mixes. Won e yimooɓe teskinaaɓe ummoriiɓe Murang'a ina jeyaa heen Joseph Kamaru, laamɗo debbo biyeteeɗo Jane, John De Matthew, Daniel Kamau "DK", Joyce Wamama, Shiru ka Muranga e Simon Kihara, e woɗɓe wonnooɓe e jimɗi Kikuyu.

Diiwaan Murang'a heɓi guwerneer mum gadano e hitaande 2013 nde H.E Mwangi Iria suɓaa e tikket TNA ngam wonde guwerneer gadano e nder doosɗe leydi.[4]

Murang'a ina jogii weeyo ɓuuɓngo, renndini ko Aw (weeyo savanne ɓuuɓngo), e wiyde Köppen e Geiger, e sahaa ɓuuɓɗo ceertuɗo tuggi lewru suwee haa lewru ut. E nder yontere nde, ina woodi ustaare mawnde e tovo ngo so yerondiraama e lebbi vurzi famzude. Hakindo nguleeki hitaande ina tolnoo e 19,7 °C | 67,4 °F e toɓooli hitaande kala ko ina tolnoo e 996 mm | 39,2 innde. Diiwaan Murang'a ina jogii nokkuuji ɓuuɓɗi, e sahaa ndema ina addana won e caɗeele to bannge cate laaɓtuɗe. Lewru ɓurndu yoorde ko lewru feebariyee, ina waɗi 21 mm | 0,8 inch toɓo. Lewru abriil ɓuri heewde toɓooli, tawi ko 213 mm | 8,4 inch.

Gareeji laaɗe diwooje to leydi Keñiya

Duɗal jaaɓi haaɗtirde Moringa

  1. https://maarifa.cog.go.ke/node/822
  2. https://muranga.go.ke/history/
  3. https://en.wikipedia.org/wiki/Mwangi_wa_Iria
  4. https://en.climate-data.org/africa/kenya/murang-a/murang-a-57628/