N'Der
N'Der (winndaa kadi ko Nder walla Ndeer) ko wuro tokooso daande hirnaange maayo Lac de Guiers, to worgo leydi Senegaal. Ko ngo woni laamorgo Waalo tataɓo e cakkitiingo haa Farayse heɓti laamu nguu e hitaande 1855.
Geografi
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]N'Der woni ko e daande maayo Hirnaange Lac de Guiers. Ko ɓuri ɓadaade heen ko Sadiale, Nieti Yone, Mbane e Naere.
Tariya
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Natal Farayse 1814 hollirngal njillu jiyaaɓe Moor en to Senegaal.
E hitaande 1733, N’Der wonti laamorgo tataɓo e nder daartol Waalo nde Brak Njak Aram ummii toon ummoraade Njurbel, laamorgo ɓennungo ngoo.[1]
N'Der reentaare
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]E hitaande 1819, nde Brak Amar Fatim Borso e ko ɓuri heewde e konu mum njahi to Saint-Louis ngam safrude ñawanɗe mum en to opitaal Farayse caggal wolde nde ɓe kaɓi e Trarza Moors, laamorgo ngo rewaani laawol, wonti nokku ɗo konu Trarza yani e maccuɓe .[2] Caggal nde ɓe neldi sukaaɓe maɓɓe ngam suuɗde e nder ladde, rewɓe N'Der yuɓɓini hare tiiɗnde ngam haɓaade Trarzas en. Hay so tawii ɓe keɓii riiwtude hare adannde, ɓooyaani ko konunkooɓe Trarza ɓee njani kadi e rewɓe Wolof en fof pelliti warde hoore mum en e yiite, wonaa maccuɓe Moor en.[3]
Ñalnde 25 feebariyee 1855, wuro ngoo heɓtaa, nguli Faraysenaaɓe caggal wolde Dioubouldou.[4] Wuro ngoo feewnaama ɓooyaani, kono nafoore maggo ustii no feewi caggal nde laamɗo debbo biyeteeɗo Ndaté Yalla egginaa e Waalo naatnaa e koloni Farayse biyeteeɗo Saint-Louis.
E darorɗe lewru mee 1857, soldateeɓe Farayse 8 e nder galle tokooso, ndartini njangu Trarza e wuro ngoo.[5]
Njuɓɓudi
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]N'Der jeyaa ko e Dental ladde Ngnith to Departemaa Dagana e nder diiwaan Saint-Louis.
Demokaraasi
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]E binnditagol ɓennungol ngol, wuro ngoo ina waɗi 868 hoɗɓe, e nder 101 galle.