Jump to content

Oba Akinsemoyin

Iwde to Wikipedia

Oba Akinsemoyin laaminoo ko Oba mo Lagos hedde hitaande 1704 haa 1749. Baaba makko ko Oba Ado e banndiraaɓe makko ko Erelu Kuti e Oba Gabaro, ɓe o lomtii.[2]

E wiyde ciimtol ñaawirdu ñaawirdu J. O. Kassim ñalnde 19 suwee 1978, ina waɗi ɓiɓɓe Akinsemoyin jeegom anndaaɓe, woni Sadeko, Amore/Olukokun, Abisako, Jolasun, Gbosebi e Aina Egbe.[1]

Ko ɗoo woni yoga e iwdi ɓiɓɓe rewɓe Akinsemoyin ɓurɓe maantinde : Onisiwo, Oniru, Oluwa, e Akogun.[3][4][5]

Eggugol to Badagry e laamu Oba Gabaro e golle njulaagu

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Akinsemoyin waɗi luural e miñi mum, hono Oba Gabaro ngam waɗde iwdi Olofin e laamɓe, ɗum addani Akinsemoyin riiweede to Badagry. To Badagry, Akinsemoyin ina jokkondiri e njulaagu, ina jokkondiri e njulaagu jiyaaɓe Oropnaaɓe.[6]

Ascendancy e naatgol maccungaagu to Lagos

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Nde Gabaro maayi, Akinsemoyin wonti Oba hedde hitaande 1704[2] hay so tawii Gabaro ina joginoo ɓiɗɗo gorko, hono Eletu Kekere walla e won e nate Eletu Omo.[3] Akinsemoyin sosi njulaagu jiyaaɓe to Lagos e noddude njulaagu jiyaaɓe Portigaal e Beresiilnaaɓe ɓe o hawri e maɓɓe e nder eggol to Badagry.[7] Daartoowo biyeteeɗo J. F. Ade Ajayi hollitii wonde Akinsemoyin rokkii gollodiiɓe mum njulaagu Beresiil e Portigaal mbaawka njulaagu jiyaaɓe. Lagos, e nder wakkati, ƴetti portooji Whydah e Porto Novo, ko portooji jiyaaɓe ɓurɗi mawnude e nder maayo Benin.[2]

E laamu Akinsemoyin, Iga Idunganran ko ngol woni go’o ko ina ɓuuɓna tile, ina wiyee ko njulaagu jiyaaɓe Portigaal rokki ɗum dokke.[8]

Akinsemoyin maayi ko e hitaande 1749. Hay so tawii o dañii ɓiɓɓe worɓe 4, lomtii mo ko Eletu Kekere, ɓiy Gabaro.[3][2]

E nder ɓiɓɓe Oba Ado 3 - Gabaro, Akinsemoyin, e Erelu Kuti, ko leñol Akinsemoyin tan haa jooni waawaa jibinde Oba mo Lagos. Gaa gaa ɓiy Gabaro, hono Eletu Kekere, Obaaji goɗɗi ɗii fof ko iwdi Erelu Kuti fuɗɗoraade Ologun Kutere. Ndee "feere nanndunde"[1] ko hannde woni haala luural e ñaawoore nde tawnoo iwdi Akinsemoyin ina luulndii jooɗaade Oba mo Lagos jooni oo, hono Rilwan Akiolu, e nder ñaawirdu.[9]

  1. Osuntokun, Akinjide (1987). Taariindi leƴƴi leydi Lagos. Defte lannda, 1987. p. 44. ISBN 9789782281487.
  2. Mann, Kristin (2007). Maccungaagu e jibineede wuro Afrik: Lagos, 1760-1900. Jaaynde duɗal jaaɓi haaɗtirde Indiana, 2007. p. 45. ISBN 9780253348845.
  3. Kole, Patrik (17 abriil 1975). Eliteeji jamaanu e aadaaji e nder politik Lagos. Jaaynde duɗal jaaɓi haaɗtirde Kambridge, 1975. p. 13. ISBN 9780521204392.
  4. "Mawɗo Yesufu Abiodun Oniru". Facebook.
  5. Rufus T. Akinyele (2009). Wurooji Afrik: Ɗaɓɓaande luurondirnde e nokkuuji wuro. BRILL, 2009. 115-117. ISBN 9789004162648.
  6. Mann, Kristin (2007). Maccungaagu e jibineede wuro Afrik: Lagos, 1760-1900. Jaaynde duɗal jaaɓi haaɗtirde Indiana, 2007. p. 36. ISBN 9780253348845.
  7. Smith, Robeer (lewru Yarkomaa 1979). Konsulaa Lagos, hitaande 1851-1861. Jaaɓi-haaɗtirde Kaliforni, 1979. pp. 11-12. ISBN 9780520037465.
  8. Smith, Robeer (lewru Yarkomaa 1979). Konsulaa Lagos, hitaande 1851-1861. Jaaynde duɗal jaaɓi haaɗtirde Kaliforni, 1979. p. 8. ISBN 9780520037465.
  9. "Ko Oba Akiolu wiyi ina luulndii ɓesngu laamɗo goɗɗo".