Ogun State
Diiwaan Ogun ko diiwaan wonduɗo lesdi Naajeeriya. Bana lesdi Naajeeriya, Ogun woni lesdi ɗiɗaɓiri ɓurndi masin ɓaawo Lagos, bee nanta limngal njamndi. Ina waɗi jokkondiral moƴƴal e laawol e laana njoorndi haa e laaɗe diwooje to Lagos e Lekki. Wole Soyinka, keɓɗo njeenaari Nobel binndol e hitaande 1986, hoɗi ko to Ogun.
Abeokuta woni laamorgo leydi Ogun e wuro ɓurngo heewde yimɓe e laamorgo Laamu Egba; birniiji goɗɗi mawɗi nder diiwal ngal hawtii e Ijebu-Ode, laamorde laamu Ijebu, e Sagamu, laamorde laamu Remo e lesdi Naajeeriya ɓurndi mawnude nder remooɓe Kola nut. Ilaro, laamorde Yewa(Laamu Egbado).[4] Dowla Ogun ɓuri heewde ko ladde toɓo, ina waɗi savanna leɗɗe to bannge worgo-fuɗnaange.[5] Diiwaan Ogun ina joginoo yimɓe 3 751 140 e nder hitaande 2006,[6] ko ɗum waɗi diiwaan Ogun woni diiwaan 16ɓo ɓurɗo heewde yimɓe e nder leydi Najeriya.[7] To bannge leydi, diiwaan Ogun woni diiwaan 24ɓo ɓurɗo mawnude e nder leydi Najeriya, tawi ko 16 762 kiloomeeteer kaaree.[8]
Dowla Ogun ɓuri heewde ko Yoruba,[9] ɗemngal Yoruba woni ɗemngal leydi ndi. Diinaaji ɓurɗi mawnude e nder diiwaan Ogun ko Islaam e Kerecee’en hay so tawii won diineeji aadaaji ina kuutoree haa jooni.[10] Ogun State ina anndaa wonde ko nokku ɓurɗo heewde peewnugol maaro Ofada. Ogun kadi ko galle ɗo ikonuuji keewɗi e nder leydi Najeriya haa teeŋti e Afrik e nder leydi hee.[citation needed]
Guwerneer
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Gomnaajo on woni laamiiɗo Dapo Abiodun, tergal nder kawtal hoore lesdi Ogun.[11] Ñalnde alarba 29 lewru bowte hitaande 2019, Abiodun huniima wonde guwerneer joyaɓo e nder diiwaan Ogun to dingiral MKO Abiola to Kuto, Abeokuta.[12] O suɓaama kadi e manndaa ɗiɗaɓo e lewru marse 2023.