Jump to content

Oluwarotimi Odunayo Akeredolu

Iwde to Wikipedia

Oluwarotimi Odunayo Akeredolu CON SAN ((HeɗtoR); 21 lewru juko hitaande 1956 – 27 lewru lewru Duujal hitaande 2023) ko awokaajo e dawriyanke Naajeeriya, o laatiima guwerneer diiwaan Ondo gila 2017[1] haa o maayi e hitaande 2023.

Ko adii fof ko "Arakunrin",[2] innde makko ko "Aketi".[3] O laati hooreejo kawtal lesdi Naajeeriya (SAN) laati hooreejo kawtal awokaaji lesdi Naajeeriya nder hitaande 2008.[4] Akeredolu wonnoo kadi ko gollodiiɗo e njuɓɓudi ñaawoore Olujinmi & Akeredolu,[5] ndi o sosi e hooreejo Akin Olujinmi, gonnooɗo ñaawoowo mawɗo e jaagorde ñaawoore leydi Najeriya.

Ñalnde 21 lewru juko hitaande 2020, Akeredolu anndinaama wonde kanndidaa guwerneer Ondo caggal wooteeji gardagol leydi e les njiimaandi APC.[6] Wakkati o laati guwerneer lesdi Ondo, o waɗi kadi laabi ɗiɗi bana hooreejo hukuumaaji pamari lesdi Naajeeriya.

Jibineede e jaŋde

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Akeredolu jibinaa ko ñalnde 21 lewru juko hitaande 1956 to Owo, e juuɗe mawɗo J. Ola Akeredolu mo galle Akeredolu e debbo linjiila Grace B. Akeredolu fuɗɗii jaŋde mum leslesre to duɗal leslesal laamu to Owo. O yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Aquinas to Akure, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Loyola to Ibadan e to duɗal jaaɓi haaɗtirde Comprehensive to Ayetoro, ngam jaŋde makko hakkundeere e seedantaagal makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde.[8] Innde makko hakkundeere Odunayo firti ko "Hitaande weltaare" e ɗemngal Yoruba.[9] O yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ife (hannde duɗal jaaɓi haaɗtirde Obafemi Awolowo) ngam janngude sariya o heɓi bak makko e hitaande 1977.[10] O neldaama to duɗal sariya leydi Naajeeriya e hitaande 1978.[7][11]

Akeredolu fuɗɗii golle mum to bannge sariya ko e nder njuɓɓudi ñaawoore, hono GM Ibru & Co.[12] O toɗɗaama Jaagorgal leydi Ondo gila 1997 haa 1999.[3] E hitaande 1998, o wonti Awokaa mawɗo leydi Najeriya. O woniino hooreejo Goomu ballal sariya (2005–2006).[7] E lewru noowammbar 2009, o hawri e tuumeede fenaande nde cukko hooreejo tataɓo Fedde Bar Association, gardiiɗo wellitaare e balloowo kaalis, cirŋinii ɗaɓɓaande ina wiyee "Wullitaango feewde e peeñcu mon fenaande, bonnude NBA".[13] Caggal mum, tuumeeji ɗi o tuumaa ɗii ƴeewtaama, ɗi ndartinaama e nder diɗɗal ngal, ngal diisnondiral ngenndiwal fedde awokaaji leydi Najeriya ƴetti.[14]

E nder yewtere maako nde o waɗi nder lewru Duujal 2009, Akeredolu wi'i walaa limngal wooteeji malla hukuumaaji pamari ɗin waawata hokkugo Naajeeriya wooteeji ɗin, to Naajeeriya'en bee hoore maɓɓe sali hoosugo kuuɗe ngam tabitinki wooteeji maɓɓe.[15][16] Caggal lewru ndu o hollitii wonde Umaru Yar'Adua, hooreejo leydi Naajeeriya fotnoo ko rokkude cukko hooreejo leydi ndii Goodluck Jonathan e nder golle makko e nder ñawu nguu, haala ka ko fedde ñaawooɓe leydi Naajeeriya (Association) nde o wiyi o rokki ɗum yamiroore haalda e innde maɓɓe.[17]

E hitaande 2012, fedde awokaaji leydi Najeriya inniri sekretariat mum keso to Abuja caggal Akeredolu, hooreejo mum hollitii wonde ina haani "anndinde yontaaji e anndinde ɓeen ɓe mballi no feewi e ƴellitaare fedde nde. Cuusal mawngal ngam makko yahde e rigor." ko seedantaagal golle makko ɗe o waɗaani hoore makko."[18]

Ñalnde 4 lewru feebariyee 2022, Akeredolu inniraa ko hooreejo leydi ndii, hono Birigadier Seneraal Mohammed Buba Marwa, gardiiɗo sariyaaji leydi ndii.[19]

Kanndidaa guwerneer, 2011

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

E lewru Noowammbar 2011, Akeredolu ina jeyaa e yimɓe heewɓe yiɗɓe wonde kanndidaa e nder diiwaan Ondo e nder wooteeji 2012.[20] E nder yeewtere nde o waɗi e oon lewru, Akeredolu wiyi wonde o wontii ganndo, teddinaaɗo no feewi e wonde hooreejo Bar, o siftinii wonde ko o Progressif. So o suɓaama, ko ɓuri teeŋtude e golle makko ko ƴellitaare ndema, ndema liɗɗi ngam yaltinde ɗum, moƴƴinde jaŋde, golle sukaaɓe e moƴƴinde laabi. O waɗatnoo ko jaŋde e cellal leslesal tawa ko e njoɓdi. O woni ko e yiɗde ɓeydude ballal e ɓeydude ɗowgol nokkuuji ɗii e dow njoɓdi laamu.[21]

Ñalnde 28 lewru juko hitaande 2012, Akeredolu suɓaama ngam wonde kanndidaa e nder diiwaan Ondo, e nder batu ACN to Akure.[22] Suɓagol makko ngol waɗi mo hare hakkunde makko e hooreejo leydi ndii, hono Olusegun Mimiko e Olusola Oke mo lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP).[23] Akeredolu fodaniino sosde 30 000 gollorde e nder balɗe 100 gadane ɗe o woni e laamu.[24] Fodoore makko ndee, (PDP) yeddi ɗum ko fenaande.[25]

Ñalnde 3 suwee 2016, Akeredolu rokkaama tikket ngam lomtaade lannda keso biyeteeɗo APC (APC) mo hawraani e wooteeji 2016 ngam suɓaade guwerneer. Ñalnde 27 noowammbar 2016, o anndinaama wonde o heɓiino woote guwerneer Ondo 2016 ɗe ɓe ƴaañii no feewi.[26]

Gomnaajo lesdi Ondo

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Ñalnde 27 noowammbar 2016, Akeredolu anndinaama e Komiseer Ngenndiijo Jeytaare wonde ko kañum woni jaaliiɗo wooteeji guwerneer diiwaan Ondo. O hawri e 244 842 woote ngam foolde Eyitayo Jegede mo lannda Demokaraasi (PDP) e 150 380 woote e Olusola Oke mo Alliance pour la Democracy (AD) e 126 889 woote. E wiyde porfeseer Ganiyu Ambali, gardiiɗo jaagorɗe INEC, Akeredolu fooli luutndiiɓe mum ɗiɗo mawɓe Jegede e Oke, ngam heɓde nafoore. O huniima wonde guwerneer diiwaan Ondo ñalnde 24 lewru feebariyee 2017 to Akure, laamorgo diiwaan Ondo.[27]

Suɓngooji kadi, 2020

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

E hitaande 2020, Movement Aketi hawti ballal ko ɓuri 100 pelle ɗe 200,000 tergal e nder diiwanuuji tati senateeruuji diiwaan Ondo ngam suɓaade Akeredolu ngam wonde guwerneer diiwaan oo.[3]

Ñalnde 29 lewru juko hitaande 2020, Akeredolu suɓii Lucky Aiyedatiwa ngam wonde kanndidaa mum ngam suɓaade hooreejo leydi Ondo e hitaande 2020 caggal luural hakkunde Guwerneer oo e cukko mum, Agboola Ajayi.[28] O fiyi Olusola Oke, D.I. Kekemeke, Jimi Odimayo, Segun Abraham e woɗɓe e nder woote gardagol leydi APC.[29] Akeredolu anndinaama ƴamoowo wooteeji guwerneer Ondo 2020 ñalnde 11 oktoobar 2020, caggal nde heɓi 15 e nder 18 laamuuji nokkuuji.[30] Ñalnde heen kadi komisiyoŋ ngenndiijo jeyaaɗo e wooteeji hollitii poolgu makko. O heɓiino 292 830 woote laaɓtuɗe e dow luutndiiɓe makko mawɓe ummoriiɓe e lannda demokaraasi leƴƴi e lannda Zenith Labour, Eyitayo Jegede e Agboola Ajayi.[31]

Akeredolu huniima manndaa ɗiɗaɓo ñalnde 24 feebariyee 2021.[32] Kanko e cukko makko keso, Lucky Aiyedatiwa, ɓe njooɗii e ñalngu nguu, ko kanko woni cukko guwerneer jooni oo e nder diiwaan Ondo.[33]

Akeredolu ɗon ƴama yoɓugo ceede nder jiha ngam wallugo semmbiɗinki faggudu lesdi man e timminki kuuɗe.[34]

E lewru Juko 2022, Akeredolu noddi njanngu eklesiya Owo dow Katolik'en haa Ondo "seytaane".[35]

Akeredolu woni ko e fuɗɗaade eɓɓoore portugol maayo e nder diiwaan Ondo, o hollitii wonde laamu makko ina jokki e timminde eɓɓoore nde, nde fuɗɗii e manndaa makko gadano, o wiyi porto oo wonaa tan eɓɓoore nde gollotoo e leydi Naajeeriya kono kadi e nder Afrik hirnaange fof laawol gootol mahaa.[36]

Ñawu e maayde

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Akeredolu ina safree e ñawu nguu gila e lewru Yarkomaa 2023, o wonnoo ko e dumunna juutɗo mo alaa safaara.[37] Ñalnde 12 lewru Duujal hitaande 2023, ko adii dumunna goɗɗo ngam ustude ñawu nguu, Akeredolu siifondirii e bayyinaango ngam toɗɗaade cukko guwerneer Lucky Aiyedatiwa, ngam wonde guwerneer gardiiɗo diiwaan oo.[38] Akeredolu maayi balɗe 15 caggal ɗuum ñalnde 27 lewru Duujal, tawi omo yahra e duuɓi 67 to opitaal Almaañ ɗo o safretee ɗoo, tawi sabaabu maayde makko ko ñawu nguu woni ko e ñawu nguu (leucémie) e kanseer prostate.[39][40]

Teddungal ngenndiwal

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

E lewru Oktoobar 2022, teddungal ngenndiwal leydi Naajeeriya, ngal hooreejo leydi Muhammadu Buhari hokki Akeredolu.[41]

Ƴeew kadi

Tunde Eso

  1. "Foɗɗude Ondo felliti Inec bayyini e dow laabi Rotimi Akeredolu guwerneer cuɓaaɗo". www.waktuuji ɓurɗi moƴƴude.com. 27 noowammbar 2016. Moƴƴinaama e asli mum ñalnde 28 noowammbar 2016. Heɓtinaama ñalnde 27 noowammbar 2016.
  2. "Arakunrin Rotimi Akeredolu Archives". Habaruuji Naajeeriya Guardian – Habaruuji Naajeeriya e Duniyaaru. Moƴƴinaama gila e asli mum ñalnde 8 lewru juko 2022. Ƴeewtaa ko ñalnde 27 mars 2021.
  3. "Akeredolu: Fajiri dille Aketi". Kabaaru Vanguard. 8 Yarkomaa 2020. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 11 Suwee 2021. Heɓtinaama ñalnde 19 Noowammbar 2021.
  4. "Bar Niiseer". www.baar Niiseer.org. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 8 oktoobar 2011. Ƴeewtaa ko ñalnde 27 noowammbar 2016.
  5. "Olujinmi Akeredolu". Mooftaa ko e asli mum ñalnde 28 noowammbar 2016. Ƴeewtaa ko ñalnde 27 noowammbar 2016.
  6. "Ondo: Akeredolu heɓi jaaliiɗo e woote gardagol leydi APC". Jaayɗe Punch. 20 sulyee 2020. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 21 sulyee 2020. Ƴeewtaa ko ñalnde 21 sulyee 2020.
  7. "OLUWAROTIMI ODUNAYO AKEREDOLU SAN". Aketi. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 20 abriil 2012. Ƴeewtaa ko ñalnde 13 feebariyee 2010.
  8. "LOYOLAN YALTII HOOREEJO NBA". Loyola College Ibadan Fedde sukaaɓe ɓooyɓe. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 11 lewru Duujal 2010. Ƴeewtaa ko ñalnde 13 lewru feebariyee 2010.
  9. "Odunayo". Online Nigeria: Inɗe e maanaaji Najeriya. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 20 lewru Duujal 2014. Ƴeewtaa ko ñalnde 20 noowammbar 2014.
  10. "NBA les am ɗon ƴama Naajeeriya'en – Akeredolu". Fedde awokaaji leydi Najeriya. 4 suwee 2008. Moƴƴinaama e asli mum ñalnde 27 sulyee 2011. Ƴeewtaa ko ñalnde 13 feebariyee 2010.
  11. "Nguurndam Oluwarotimi Odunayo Akeredolu e kuugal mum laaɓtungal". Dataaji politikaaji. 22 lewru Mbooy 2018. Moƴƴinaama e asli mum ñalnde 23 lewru Suwee 2020. Ƴeewtaa ko 30 lewru Mbooy 2020.
  12. https://www.thecable.ng/obituary-de-sariya-ha-politik-nguurndam-e-jamanuuji-akeredolu/amp
  13. "Kiriis NBA: Awokaaji ina ɗaɓɓa woppude Akeredolu sabu fenaande". BUSOLE NISEER. 18 Noowammbar 2009. Moƴƴinaama e asli mum ñalnde 8 Suwee 2022. Heɓtinaama ñalnde 13 Feebariyee 2010.
  14. "Kaartal limngal leydi Niiseer". www.kaartal limto leydi Niiseer.com. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 15 suwee 2021. Ƴeewtaa ko ñalnde 15 suwee 2021.
  15. Kolade larewaju (6 decembre 2009). "Yimɓe nokkuuji ɗii ina poti waɗde limgol woote mum en – Akeredolu". Annduɓe. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 4 lewru juko 2011. Ƴeewtaa ko ñalnde 13 lewru feebariyee 2010.
  16. "Firtude winndannde slim Guwerneer". gardiiɗo.ng. 4 lewru bowte 2021. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 16 suwee 2021. Ƴeewtaa ko ñalnde 16 suwee 2021.
  17. Jude Igbanoi (14 Duujal 2009). "NBA ina wallita Akeredolu dow Yar."'Adua's Health". ThisDay. Archive gila e fuɗɗoode ñalnde 4 lewru juko 2011. Heɓtinaama ñalnde 13 lewru feebariyee 2010.
  18. Abdul-Rashiid, Muritala. "Akeredolu: Anndude gorko mo NBA teddini". Ngenndi ndii. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 8 lewru juko 2022. Ƴeewtaa ko ñalnde 19 ut 2012.
  19. "Hare ngam haɓaade ñawu nguu maa haɗ ŋakkeende kisal", wiyi Marwa". Habaruuji Naajeeriya Guardian – Habaruuji Naajeeriya e Duniyaaru. 4 Feebariyee 2022. Arsiwiraa ko e asli mum ñalnde 19 Feebariyee 2022. Heɓtinaama ñalnde 8 Suwee 2022.
  20. Yinka Oladoyinbo (17 noowammbar 2011). "Ondo 2013: ACN e yiɗɓe mum heewɓe". Mooftaa ko e asli mum ñalnde 19 noowammbar 2011. Ƴeewtaa ko ñalnde 26 noowammbar 2011.
  21. AYODELE ADESANMI (20 novembre 2011). "Miin woni kanndidaa ngam fiyde e nder doggol laamu Ondo – Akeredolu". Jaaynde Naajeeriya. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 23 noowammbar 2011. Ƴeewtaa ko ñalnde 26 noowammbar 2011.
  22. Oladesu, Emanuwel. "Akeredolu: Min mbaɗata laamu Ondo garoowo". Leñol Naajeeriya. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 5 lewru bowte 2012. Ƴeewtaa ko ñalnde 19 lewru bowte 2012.
  23. Olaadoyinbo, yinka. "Ondo: Mimiko, Oke, Akeredolu wurti kanndidaaji laamu". Tribune Jaaynde Naajeeriya. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 30 lewru bowte 2012. Ƴeewtaa ko ñalnde 19 lewru bowte 2012.
  24. "Fodoore Akeredolu ngam sosde 30 000 gollorde ko goonga". Jaaynde Ngenndi. 7 Oktoobar 2021. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 8 Suwee 2022. Heɓtinaama ñalnde 19 Ut 2012.
  25. "Fodoore Akeredolu nde 30 000 golle ko fenaande". Will Naajeeriya. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 6 lewru bowte 2012. Ƴeewtaa ko ñalnde 19 lewru bowte 2012.
  26. "Jangu Akeredolus Jaabawol Inning Ondo Suɓngo Guwerneer". www.naij.com. 27 noowammbar 2016. Moƴƴinaama e asli mum ñalnde 27 noowammbar 2016. Heɓtinaama ñalnde 27 noowammbar 2016.
  27. "Kanndidaajo APC Akeredolu heɓi woote guwerneer Ondo". haalooɓe sahhara.com. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 8 lewru juko 2022. Ƴeewtaa ko ñalnde 27 noowammbar 2016.
  28. "Ondo 2020: Akeredolu suɓii Lucky Ayedatiwa ngam won'de kanndidaa". Kabaaru Vanguard. 29 lewru Siilo 2020. Moftinaama gila e fuɗɗoode ñalnde 1 lewru bowte 2020. Ƴeewtaa ko ñalnde 2 lewru bowte 2020.
  29. "Akeredolu heɓii woote gardagol guwerneer Ondo APC". Habaruuji Naajeeriya Guardian – Habaruuji Naajeeriya e Duniyaaru. 20 sulyee 2020. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 8 lewru juko 2022. Ƴeewtaa ko ñalnde 2 ut 2020.
  30. "KESO: Ondo Felliti2020: Akeredolu heɓi wooteeji guwerneer Ondo". 11 Oktoobar 2020. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 25 lewru Yarkomaa 2022. Heɓtinaama ñalnde 25 lewru Yarkomaa 2022.
  31. "Akeredolu foolii Jegede kadi, suɓaama kadi won'de guwerneer". Teleeji ɗi. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 14 oktoobar 2020. Ƴeewtaa ko ñalnde 11 oktoobar 2020.
  32. "Gomnaajo Akeredolu mo Ondo, jooni o huniima ngam manndaa ɗiɗaɓo e laamu". Pulse Naajeeriya. 24 feebariyee 2021. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 27 feebariyee 2021. Heɓtinaama ñalnde 27 lewru mars 2021.
  33. "Akeredolu, depitee keso hunaama e manndaa ɗiɗaɓo". m.gardiiɗo.ng. 25 feebariyee 2021. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 25 mee 2021. Heɓtinaama ñalnde 27 mars 2021.
  34. "Akeredolu ina ɗaɓɓi yoɓde njoɓdi ngam timminde fartaŋŋeeji". Habaruuji Naajeeriya Guardian – Habaruuji Naajeeriya e Duniyaaru. 18 lewru Yarkomaa 2022. Moftinaama e asli mum ñalnde 13 lewru Mars 2022. Ƴeewtaa ko ñalnde 8 lewru Suwee 2022.
  35. "'Bonannde e bonnde': Duuɓi sappo mbaraama nder njangu ekklessiya Naajeeriya". Al Jaziira. 5 lewru juko 2022. Arsifaa ko e asli mum ñalnde 5 lewru juko 2022. Ƴeewtaa ko ñalnde 8 lewru juko 2022.
  36. "Eɓɓaande Port maayo Ondo wonaa propagande politik, Akeredolu hollitii". Habaruuji Naajeeriya Guardian – Habaruuji Naajeeriya e Duniyaaru. 5 Feebariyee 2022. Arsifaama gila e asli mum ñalnde 7 marse 2022. Hoɓtinaama ñalnde 8 lewru juko 2022.
  37. "Kimoterapi ina fiyra Akeredolu ñawɗo fotde waktuuji 10 caggal kala lekki, ina addana guwerneer Ondo waasde laaɓtude e nder ñalawma oo fof –Fuɗɗoode | Sahara Reporters". haalooɓe sahhara.com. 11 Duujal 2023. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 12 Duujal 2023. Ƴeewtaa ko 12 Duujal 2023.
  38. "BREAKING: Akeredolu yahri ko e lewru safaara, rokki laamu depitee". Annduɓe. 12 Duujal 2023. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 12 Duujal 2023. Heɓtinaama ñalnde 12 Duujal 2023.
  39. "Ondo Gov, Rotimi Akeredolu, Maayi Ɓaawo Hare Jawɗe Juutɗe". Teleeji ɗi. 27 Duujal 2023. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 27 Duujal 2023. Ƴeewtaa ko ñalnde 27 Duujal 2023.
  40. Sileymaani, Qosim (27 desaambar 2023). "BREAKING: Guwerneer Rotimi Akeredolu maayii". Waktuuji Naajeeriya. Moƴƴinaama gila e asli mum ñalnde 27 Duujal 2023. Heɓtinaama ñalnde 27 Duujal 2023.
  41. "Teddungal ngenndiwal Akeredolu ɓooyii – Ibraahiima – Jaaynde jeytaare Naajeeriya". jeytaare.ng. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 14 oktoobar 2022. Ƴeewtaa ko ñalnde 14 oktoobar 2022.
Ittaa ko to "https://ff.wikipedia.org/w/index.php?title=Oluwarotimi_Odunayo_Akeredolu&oldid=53142"