Peter Ayodele Fayose
Peter Ayodele Fayose ((HeɗtoR); jibinaa ko 15 noowammbar 1960)[1] ko siyaasyanke Naajeeriya, o woniino guwerneer diiwaan Ekiti tuggi 2003 haa 2006, kadi kadi tuggi 2014 haa 2018.[2]
Nguurndam adanɗam
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Fayose mawni ko e nder diiwaan Oyo ɗo o janngi duɗal jaaɓi haaɗtirde Olivet Baptist, Oyo.[3] E hitaande 1985, o naati e porogaraam Dipoloma Toowɗo (HND) e nder ganndal nguurndam/Cafrirɗe kuuɓtodinɗe/Bioloji to duɗal jaaɓi haaɗtirde The Polytechnic, Ibadan, o heɓi kadi jaŋde makko e hitaande 1987. Nde o woni e waɗde porogaraam makko e nder duɗal jaaɓi haaɗtirde Pepsi Nigeria Limited, Ibadan, o golliima e nder liggorde, toppitagol e golloraade kaɓirɗe safaara e laboratuwaar.[4]
O resndaa ko Feyisetan.[5] O waɗii gooto e porogaraamuuji ɓurɗi yiɗeede ngam wallitde safaara e nder kampaañ makko politik e hitaande 2001.[6]
Golle politik
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Fayose wonti guwerneer ɗiɗaɓo Ekiti ñalnde 29 lewru bowte hitaande 2003, caggal nde o fooli guwerneer jooɗiiɗo oo, Niyi Adebayo e wooteeji guwerneer.[7] O waawaano timminde laamu makko sabu ñaawoore makko ñalnde 16 oktoobar 2006.[8]
E nder woote guwerneer diiwaan Ekiti 2014, Fayose wonnoo kadi ko kanko woni cuɓaaɗo PDP. O heɓi wooteeji ɗin, o anndini mo nder hukuumaaji pamari lesdi ndi'i, o laati guwerneer keso haa lesdi Ekiti, ngam manngu ɗiɗaɓo bana guwerneer. Gomnaajo gonɗo e laamu nguu, Dr Kayode Fayemi, jaɓi foolde, o jeyaa ko e artuɓe weltinde Mr Fayose ngam heɓde nasaraaku e wooteeji ɗi. Fayose udditaama ñalnde 16 lewru Oktoobar, 2014.[9] Fayose woni hannde Naajeeriya tan fooli hooreejo laamu laabi ɗiɗi.
Fayose hollitii kadi e yeeso yimɓe fof wonde ina yiɗi suɓaade hooreejo leydi e nder wooteeji leydi Najeriya, 2019.[10] Lannda makko, The Peoples Democratic Party, PDP, wasiyiima mo nde o woppataa kanndidaa hooreejo leydi lannda ka e hitaande 2019. Fayose caggal mum woppii yiɗde makko.[11]
Tuumeede fenaande woote
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Ofiisaajo hukuumaaji rento, Kapiteen Sagir Koli mo konu Naajeeriya 32, winndi nder sirru feere ngam ƴamɗe wooteeji nyande 20 lewru juko hitaande 2014 nde o ƴami o yahda bee hooreejo maako nden, Brigadier Seneraal Aliyu Momoh, haa kawtal haa Hotel Spotless e nder leydi Ado-Ekiti, e nder diiwaan Ekiti.
Naatgol ngol waɗii hojomaaji 37, tawi ko “nafoore” woote ɗee, hono guwerneer Ayodele Fayose mo diiwaan Ekiti ; Seneraal Yiyola Omisore mo diiwaan Osun; tergal Asaambele ngenndi Abdul Kareem ; jaagorgal ko feewti e polis Alhaji jelili adesiyan; gonnooɗo jaagorgal geɗe polis e kapiteen laana ndiwoowa biyeteeɗo Caleb Olubolade ; Jaagorɗo leydi ngam ndeenka Senator Musiliu Obanikoro e hooreejo PDP Anambra e kanndidaa senaa mo ƴaañii Chris Uba, nde ɓe ndokki brigadier seneraal konu Momoh e ɓeydugol darnde ngam ballal makko e waɗde fenaande wooteeji e nder diiwaan Ekiti.[15][16]
Ngam feeñninde fenaande wooteeji e nder woote guwerneer diiwaan Ekiti to Fayose, Kapiteen Sagir Koli yettiima e nder militeer en sabu “waasde jogaade partiiji e golle makko e nder sahaa wooteeji ɗii.”[17][18]
Golle e EFCC
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Komisiyoŋ toppitiiɗo ko fayti e bonanndeeji faggudu e kaalis, udditii konte Zenith Bank nayi ɗe Fayose huutorii ngam ustude kaalis ngam suɓaade guwerneer Ekiti e hitaande 2014 e nder ñaawoore no. FHC/CS?871/2016 tiitoonde mum ko “Leydi Naajeeriya Vs Zenith banke PLC limngal konte 1003126654, 9013074033, 10170969 e 1013835889.”
Ñaawirde Justice Mohammed Idris rokkiino EFCC ñalnde 24 lewru juko hitaande 2016 yamiroore ngam haɗde denndaangal kaalis gonɗo e konte ɗee to banke Zenith. Konte ɗiɗi ko guwerneer Ayo Fayose jeyaa, tataɓol ngol ko otel makko Spotless Hotel to Ado Ekiti. Konte nayaɓere ɗee ko gooto e wallidiiɓe Fayose, hono Abiodun Agbele, gonɗo e les njiimaandi EFCC.
EFCC wiyiino wonde ɗeen konte ina njogii kaalis, ina wiyee ko ina tolnoo e miliyaaruuji 4,7 dolaar (20 miliyoŋ dolaar) wujjaaɗi e biro gardiiɗo kisal leydi ndii, tawi ko ɓuri heewde e kaalis oo ko Fayose joginoo e nder sirlu ngam huutoraade ɗum e hoore mum caggal woote ɗee. [19] [20] [21] Ayo Fayose ko gonnooɗo jaagorgal leydi Najeriya, Musiliu Obanikoro, fingered e nder nafooje 2.1billion dollars ngam haɓaade mboros o, tawi ko kañum wonnoo diisnondiral e gujjugol kaalis mo nganndu-ɗaa ko kañum foti haɓaade fitinaaji Boko Haram. [22]
Fayose ina wiyee ina jogii rajo, hono FM mo yimɓe men, e 104,1 MHz to Ado Ekiti. Stasiyoŋ oo nanngaama e doole ko juuti e hitaande 2019, ina wiyee ko sabu ŋakkeende kuutoragol leydi, hay so tawii noon ko miijooji politik kadi cifaa.[23][24]
Caali Aisha Buhari Ngam Yahde To USA
Ñalnde 22 lewru juko hitaande 2016, Fayose wiyiino wonde Aisha Buhari, debbo hooreejo leydi Naajeeriya Muhammadu Buhari, ko kanko woni neɗɗo gooto (mo wiynoo ko ɓiy Seneraal Muhammadu Buhari)[25] mo ñaawirdu Amerik tuumi ngam rokkude 170 000 dolaar ngam ñaawde Depitee Amerik, Williams Jefferson, e nder haala njulaagu William J. Jefferson, tawi ina jeyaa heen Halliburton[26][27][28], e wonde o reentinii nanngugol laamuuji Amerik sabu waasde yahdude e jom suudu makko e njilluuji makko tati gardiiɗo leydi Amerik. [29]Kono nde Aisha Buhari yahi Washington DC ñalnde 4 lewru bowte hitaande 2016,[30] Fayose caggal ɗuum wiyi wonde njillu mum to Amerik bonnaani ñaawoore Haliburton nde o waɗi ndee, o wiyi «Mbele yahde Amerik bonnaani ñaawoore nde wiyi Aisha Buhari rokkii 000 dolaar Konte Jefferson?[31]
Ƴeew kadi
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Timitope Aluko
Doggol yimɓe Yoruba
Tuugnorgal
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]- "Hooreejo leydi 2023: Ko waɗi Ayodele Fayose ɓuri moƴƴude e PDP to Fuɗnaange". Kabaaru Vanguard. 13 sulyee 2021. Ƴeewtaa ko 27 feebariyee 2022.
- Udo, Bassey (16 oktoobar 2018). "Ko tuumaama ko fenaande: Fayose ina jokki e juuɗe EFCC". Keɓtinaama ñalnde 25 lewru Mbooy 2020.
- "#Suɓngo2019: Mbaylaandi Piyeer Ayodele Fayose". #Suɓngooji2019: Ƴeewndo Piyeer Ayodele Fayose. Keɓtinaama ñalnde 25 lewru Mbooy 2020.
- "Piter Ayodele Fayose: Doole Ekiti". The Guardian News Naajeeriya - Habaruuji Naajeeriya e Duniyaaru. 15 noowammbar 2018. Ƴeewtaa ko 25 mee 2020.
- Gomnaajo hokki mahdi haa Olivet Heights, lesdi Oyo - lesdi Ekiti - Habaruuji 2007-10-13
- "Fayose: Ɓiɗɗo gartuɗo e yeeso Ekiti". Arsiwiraa ko e asli mum ñalnde 6 oktoobar 2014. Heɓtinaa ko 2014-05-22. "Fayose ɓiɗɗo gartuɗo e yeeso Ekiti"
- "Gomnaaje ɓennuɗe – Lowre Dowla Ekiti". Keɓtinaama ñalnde 25 lewru Mbooy 2020.
- "Fayose yiɗi timminki kuugal maako ngal ƴaɓɓii - Premium Times Naajeeriya". 22 mee 2017. Ƴeewtaa ko 25 mee 2020.
- "Fayose wurtini Fayemi, wurtini suɓol guwernema Ekiti - Naajeeriya". 22 lewru Juko 2014. Ƴeewtaa ko 25 lewru Mbooy 2020.
- Ukwu, Jeeri (28 suwee 2017). "Mi yiɗi mi suɓa hooreejo lesdi nder hitaande 2019 ngam yidde am haa Naajeeriya - Gomnaajo Fayose anndini (fotooji, wideyoo)". Naij.com - Humpito Naajeeriya. Ƴeewtaa ko ñalnde 7 oktoobar 2017.
- "Suɓol hooreejo leydi 2019: PDP jeertinii Fayose - Daily Post Naajeeriya". Ñalnde kala Post Naajeeriya. 27 suwee 2017. Ƴeewtaa ko 7 oktoobar 2017.
- [1]"No Obanikoro, Fayose, Chris Uba E Brig.
- [2]"Tope Aluko hollitii no Guwerneer ƴaañiri wooteeji Ekiti"
- [3]"Min timmini riggo Ekiti nder otel –Aluko"
- [4]"No Obanikoro, Chris Uba, Omisore, Olubolade, Seneraal Konu Naajeeriya ndarniri Fayose e Laamu" SaharaTV, Youtube"
- [5]"Suɓngooji Ekiti - Soldateejo winnditiiɗo ‘rigging woote’ yeewtere haali ou"
- [6]"Nigeria: Panel konu yetti Kapiteen mo feeñnini wideyoo Ekiti Rigging, wasiyii Sack, Ñaawoore Ofiseeji Toowɗi"
- [7]"Panel konu leydi Nijeer yetti kapiteen mo feeñnini wideyoo rigging Ekiti, wasiyiima saak, ñaawde ofiseeji mawɗi"
- [8]"Konte banke Fayose ina heddii e ɓuuɓde, nde tawnoo Ñaawirde ndee ina jokki haa ñalnde 30 settaambar"
- [9]"Yamiroore Ñaawirde ngam ustude konte banke Zenith guwerneer Fayose "
- [10]"DAARTOL NDER: Sabaabu goonga ko konte Governor Fayose ndartinaa"
- "Obanikoro hollitii no o rokki Fayose kaalis miliyoŋaaji 5 dolaar". Habaruuji Naajeeriya Guardian - Habaruuji Naajeeriya e Duniyaaru. 21 lewru Yarkomaa 2019. Ƴeewtaa ko 25 lewru Feebariyee 2022.
- Ogunje, Victor (14 feebariyee 2019). "Ekiti seals e Rajo mo ɓe mbiyi ko Fayose jeyi ɗum". NYALNDE HANNDE. Heɓtinaama ñalnde 8 Duujal 2021.
- "Ekiti govt siifi rajo mo ɓe mbiyi ko Fayose jeyi ɗum". Jaayɗe Champion LTD. 14 feebariyee 2019. Ƴeewtaa ko ñalnde 8 lewru Duujal 2021.
- [11] "EXCLUSIVE: Aisha Buhari hollitii... kono ko debbo hooreejo leydi, ɓiɗɗo debbo walla ko fenaande?"
- [12] "Teed Up: Golf, laawol K e Naajeeriya, New York Times, ñalnde 29 lewru Abriil 2007"
- [13]"Yoo Aisha Buhari yaha Amerik ngam hollugo o walaa aybe dow fenaande Halliburton – Fayose"
- [14]"Skandal Halliburton: Hollitta ko a alaa aybe e yahde Amerik – Fayose ina suusi debbo Buhari"
- [15]"Aisha Buhari nder lesdi Amerika feere bee Naajeeriya debbo arandeere Aisha Buhari, Saharareporters yi'i"
- [16]"Fotooji: Aisha Buhari ina aybina Fayose, ina yilloyoo Washington DC"
- [17]"Haa ragare Fayose Ta'i Silence: Jaabi Aisha Buhari Yahdu USA, Yani Mo Kadi "