Qamata
Qamata woni laamɗo ɓurɗo maantinde e nder leñol Xhosa to Fuɗnaange-rewo Afrik. Qamata ina sikka ko tagɗo asamaan e leydi, ina sikkaa ko Alla toowɗo, gonɗo e kala nokku.
Ɓeen taaniraaɓe ɓe ngoppii wonde e nder aduna ɓaleejo ina nguuri e nder aduna ruuhu walla e nder aduna taaniraaɓe, ko kamɓe ngoni reenooɓe aadee en wuurɓe e dow leydi. E nder gonndigal maɓɓe e nder aduna gonɗo e ɓanndu e dow yamiroore Qamata, taaniraaɓe mbaɗii tagooje ruuhuyaŋkooje baawɗe ardude e nguurndam aadee e dow leydi. Neɗɗaŋke ina waawi yiyde ɗeen geɗe, kono ɗe peeñata ko e ruuhu, e nder koyɗi walla e yimɓe suɓaaɓe e nder ñalawma. Eɗe mbaawi kadi feeñde e mbaadiiji ɗi aadee waawi anndude e ɓanndu, ko wayi no liɗɗi, mboddi, ƴiye, liɗɗi, ƴiye beeli walla daabaaji ladde (izilo). Ɗee geɗe ina ngoodi ceertuɗe e tagooje ɗe njogii, ina njogii sifaa laaɓtuɗo e koye mum en. Gonngol maɓɓe ngol ɓe njiɗnoo ngol wonaa tan ngam ardude kono kadi ko ngam wallitde jokkondiral hakkunde tagooje e ruuhu.
E nder heen, aadee en annduɓe wonde e nder leñol Xhosa ina mbaɗa golle ruuhuyankooje ngam tabitinde wonde mesasuuji keɓaama, peeje potɗe waɗeede e heɓde barkeeji ɗi Qamata rokki ɗii.
Alaama Xhosa ngam Qamata woni Naange, nde tawnoo ko kañum hollirta cirƴam nguurndam - gila e jibinannde haa e mawngu haa e maayde e jibinannde e nder Ruuhu Afrik. Alaama Qamata ina hollita doole natal ruuhuyankeewal Afrik e hakkille aadee e hakkille leñol Xhosa. Natal ngal ina addana miijo wonde Qamata tagii geɗe kala, ko baawɗo kala ko ina anndi kala ko ina wona. Alla alaa geɗal, alaa geɗal e mbaadi ɓanndu (jinnaaɗo, mbaydi, ekn), ina semmbina miijo wonde ko neɗɗo toowɗo ɓurɗo nguurndam aadee.