Rose Oko
Rose Okoji Oko (27 suwee 1956 – 23 mars 2020) ko dawruyanke e senaateer leydi Najeriya. O laati tergal nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya diga lanyol Democratic Party (PDP), o wakiiliijo lesdi Yala/Ogoja nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya 7th. O suɓaama e laamu ngam wonde wakiliijo debbo gadano e nder diiwaan makko e lewru suwee 2011, o jooɗii e cukko hooreejo Goomu Jaŋde suudu sarɗiiji. Ko kanko woni senateer lomtotooɗo yimɓe diiwaan senateer Cross River North. O suɓaama e laamu ngam wonde wakiliijo debbo gadano e nder diiwaan makko Senator e lewru suwee 2015.
Nguurndam e jaŋde
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Jibinaa ko ñalnde 27 lewru Seeɗto hitaande 1956, to Thomas Ogbudu Ojeka e Agbo Ojeka ummoriiɓe Opkoma, LGA Yala, diiwaan Cross River e baaba mum Thomas Ojeka kadi ummoriiɗo Opkoma. O mawni ko ɓiɗɗo gadano e ɓiɓɓe ɗiɗo e yumma makko, jeeɗiɗaɓo e sappo e joy e baaba makko. O heɓi seedantaagal makko gadanal ngam yaltude duɗal e hitaande 1977 to duɗal leslesal WTC Enugu caggal ɗuum e hitaande 1975 o naati duɗal jaaɓi haaɗtirde Ogoja to diiwaan Cross River ngam heɓde seedantaagal makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde (Nigeria). Calabar, diiwaan Cross River. Ko ɓooyaani koo, jaŋde leslesre e ganndal ɗemɗe rewi heen to duɗal jaaɓi haaɗtirde Wisconsin, to Madison, to Amerik. Ko o jannginoowo golle, Okoji Oko artii to duɗal jaaɓi haaɗtirde Calabar, o heɓi M.A. e ɗemɗe e hitaande 1984. E hitaande 1990 o heɓi dipoloma makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Port Harcourt to Rivers State ɗo o heɓi Doktoraa makko e ɗemɗe e Kanadaa, ɗo o heɓi M.B.A.[citation needed] Omo jogii sukaaɓe njeegomo.
Fuɗɗoode golle
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Okoji Oko fuɗɗi kuugal maako nder Korse Sukaaɓe Naajeeriya bana janngirde haa janngirde mawnde Edgerly Memorial Girls, Calabar nder hitaande 1981. Hakkunde hitaande 1982 e 1983 o janngini haa janngirde St. O wonii e ndee ɗoo darnde haa hitaande 1984 nde o ummii to duɗal jaaɓi haaɗtirde Calabar ngam wonde balloowo jannginoowo to duɗal jaaɓi haaɗtirde ɗemɗe e ɗemɗe haa hitaande 1986 nde o artiraa e jannginoowo e nder duɗal gootal.[citation needed] E hitaande 1989 e duuɓi makko 33 o woni e golloraade golle makko golloowo nde o toɗɗaa Komiseer Jaŋde, to diiwaan Cross River ; darnde nde o joginoo haa hitaande 1991. E nder oon sahaa gooto, o wonii hooreejo porogaraam nguurndam moƴƴam, fedde Cross River tuggi 1990–1991.
E hitaande 1993 o toɗɗaa hooreejo leydi, Diisnondiral ngenndiwal e kisal, Sekretariyaa kabine e gardagol konu. O joginoo ndeeɗoo darnde e sahaa gooto e Komiseer ngenndiijo, Komiseer ngenndiijo woote (NEC) ganndiraaɗo hannde Komiseer ngenndiijo woote keeriiɗo (INEC). Hakkunde 1993 e 1994 o toɗɗaa kadi Direkteer Jeneral, Diiso laamu nguu e les njiimaandi Hooreejo leydi e oon sahaa. E hitaande 1995 o toɗɗaa e (NCFR) ganndiraaɗo hannde Komisariyaa Ngenndiijo ngam Mooliiɓe Egginaaɓe e Yimɓe Dowlaaji Dentuɗi. E hitaande 2002 o woppi golle.Golle politik
E hitaande 1999, Rose winnditii, o naati e fedde ngam naatnude lannda Demokaraasi Leñol (PDP) e nder diiwaan Cross River, wonde tergal lannda ngal alaa ko gollotoo. Hakkunde 2002 e 2004 caggal nde o woppi golle laamu, o winnditii o naatni lannda Demokaraasi ngenndiijo (NDP) e nder diiwaan Cross River, o woni cukko hooreejo Sud, Diiso toppitiingo NDP. E hitaande 2003 nde leydi Naajeeriya waɗi wooteeji demokaraasi gadani gila laamu nguu rokkaa laamu nguu gila e laamu militeer en e laamu siwil en, Okoji Oko ƴettii woote ngam wonde kanndidaa senateer, diiwaan Cross River State North Senator District e les njiimaandi NDP, woote ɗe o dañi e kanndidaa PDP e oon sahaa. O jokki e wonde hooreejo fedde toppitiinde ko fayti e lannda NDP haa hitaande 2007, nde o tawtoree wooteeji demokaraasi ɗiɗaɓiri leydi ndii, o woni kanndidaa guwerneer Cross River State, kanndidaa PDP.
E nder ndeen hitaande, o artiri tergal e PDP e nder wooteeji demokaraasi 2011 o tawtoraama tergal Asammbele ngenndi, suudu sarɗiiji fedde nde. Yala/Ogoja diiwaan fedde nde. Darnde nde o joginoo haa o maayi. O suɓaama senateer, o lomtii fuɗnaange diiwaan ɗo o jibinaa ɗoo. Ko ina tolnoo e 100 senaateer cuɓaama e Asaambele ngenndi 8ɓo e hitaande 2015, kono ko 6 tan ngoni heen rewɓe. Heddiiɓe ɓee ko Stella Oduah e Uche Ekwunife kamɓe ɗiɗo fof ɓe lomtii Anambra. Faatimat raji rasaki,oluremi tinubu e binta garba.
Wooteeji baɗnooɗi ñalnde 23 feebariyee 2019 mbaɗii senaateeruuji rewɓe njeeɗiɗo e nder Asaambele ngenndi 9ɓo mo o suɓaa kadi. Heddiiɓe ɓee ina njeyaa heen; Stella Oduah, Oluremi Tinubu, Aishatu Dahiru, Uche Ekwunife, Akon Eyakenyi e Betty Apiafe.
E hitaande 2019, o suɓaama kadi e wonde Senator lomtotooɗo diiwaan Cross River State Northern Senator ngam manndaa ɗiɗaɓo, o toɗɗaa kadi hooreejo, Goomu Senator ngam njulaagu e njulaagu.
Binndanɗe cuɓaaɗe
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]1986: "Tense e fannu e nder Yala". Jaaynde ɗemɗe Afrik hirnaange, Vol.1 pp. 37–52.
1987: "Ɗemɗe e jaŋde e nder leydi Nijeer. Haala ɗemngal Engele", e nder deftere Ernest Emenyonu|Emenyonu E. N. (ed.) Janndeeji e nder binndol Afrik, pp. 229–311.
1990 : « Naamne to Yala ». Doktoraa. Teskorde, duɗal jaaɓi haaɗtirde Port Harcourt.
1992: Natal mbaydi naamne to Yala. Deftere Kraft, Ibadan. ISBN 9782081116
Tergal renndooji jannguɓe
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Fedde ganndal ɗemɗe Afrik hirnaange
Fedde ganndal ɗemɗe leydi Nijeer
Fedde ngam janngude binndol e ɗemɗe Commonwealth
Kalabar Doyen fedde liɗɗi
Koolaaɗo kuuɓal liɗɗi wuro Calabar
Fedde Rewɓe Yala
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Fedde rewɓe worgo leydi Cross River
Fedde banndiraaɓe rewɓe Madonna
Fedde rewɓe katolik en
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Patron, Duɗal hakkundeewal Model, Okpoma, dowla Cross River
Cukko hooreejo, fedde diiwal Cross River, Abuja
Patron, Fedde rewɓe teskinɓe, Dowla Cross River
Patron, Daande Rewɓe (Fedde Reso), Dowla Cross River
Patron, Fedde rewɓe ɓadtiiɓe, Dowla Cross River [citation ina haani]
Tergal suudu sarɗiiji
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Senator Oko fuɗɗii golle duuɓi nay e nder suudu sarɗiiji, diiwaan Yala/Ogoja e lewru suwee 2011. E ndeen hitaande o toɗɗaa e ɗeeɗoo goomuuji :
Cukko hooreejo, Goomu suudu janngirdu
Tergal, Goomu suudu ngam Gaas
Tergal, Goomu suudu sarɗiiji ngam konte laamu
Tergal, Goomu suudu golle
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Tergal, Goomu suudu sarɗiiji ko faati e njulaagu
Tergal, Goomu suudu konu
Tergal, Goomu suudu sarɗiiji ngam geɗe rewɓe
Senator mo leydi Naajeeriya
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]O suɓaama senaateer laabi ɗiɗi, o lomtii diiwaan senaateer Cross River North. Ko kanko wonnoo hooreejo goomu njulaagu e njulaagu.
Wade
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Oko maayi ko ñalnde 23 mars 2020 to opitaal to Londres, leydi Angalteer. Sabaabu maayde makko anndaaka.