Samuel Ogbemudia
| Jinsu | gorko |
|---|---|
| Ɓii-leydiyankaaku | Naajeeriya |
| Inditirde | Samuel Osaigbovo Ogbemudia |
| Sooma | Samuel Osaigbovo Ogbemudia |
| Innde | Samuel |
| Ɗuubi daygo | 17 Siilto 1932 |
| Ɗoforde | Benin City |
| Date of death | 10 Mbooy 2017 |
| Ɗemngal | Ɗemngal Edo |
| Wolde | Inngilisjo, Hawsare, Ɗemngal Edo, Nigerian Pidgin |
| Writing language | Inngilisjo |
| Sana'aji | ngaɗoowo siyaasaje, minister |
| Position held | Governor of Bendel State |
| Janngi to | Mons Officer Cadet School |
| Member of political party | Peoples Democratic Party |
| Lenyol | Edo people |
| Hair color | black hair |
| Eye color | brown |
| Follows | Albert Okonkwo |
| Replaced by | George Agbazika Innih |
| Personal pronoun | L485 |
Samuel Osaigbovo Ogbemudia (17 suwee 1932 – 9 marse 2017) ko ofisee konu leydi Nijeer, ko o dawriyanke. O woniino Guwerneer konu (1967–1975) to Dowla Caka-Hirnaange, caggal ɗuum o innitiraa Dowla Bendel, feccere e mayri caggal ɗuum wonti Dowla Edo. Caggal nde o arti e demokaraasi e hitaande 1999, o wonti jom doole e nder lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). E lewru suwee 2009, guwerneer Adams Oshiomhole mo diiwaan Edo e woɗɓe tawtoraama ñalngu mawningol duuɓi 77 to leydi Benin. O teskaama ko gooto e baabiraaɓe sosɓe duɗal jaaɓi haaɗtirde janngirde Benin (UBTH) .[1][2]
Duuɓi gadani
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Osaigbovo Ogbemudia jibinaa ko Chinedu Ogbemudia to wuro Benin ñalnde 17 suwee 1932, o inniraa ko mawniiko. O jeyaa ko Igbanke ɓooyɗo Igbo-Akiri to LGA Orhionmwon. E ɗemngal Edo, innde Ogbemudia ina waawi firteede ko "ooɗoo galle arii hoɗde". Kadi firti ko ‘darnde ɓesngu am/hoɗdiiɓe am ko ɗoo ngam jooɗaade’ e ɗemngal Igbo Nde o woni suka o jooɗii e mawniiko gorko, F.S. Uwaifo, to leydi Benne. O naati duɗal Baptist to Benin (1941-1945), caggal ɗuum o naati duɗal laamu wiyeteengal Victoria, to Kamaruun (1945-1947). Jaŋde makko hakkundeere ko to duɗal jaaɓi haaɗtirde sukaaɓe hirnaange, to wuro Benin (1947–1949).[3]
O naati konu Nijeer e hitaande 1956, o heblo to Teshie, Ganaa e to Netheravon e Salisbury Plain to Angalteer (1957). O naati duɗal Mons Officer Cadet to Aldershot, Angalteer, e hitaande 1960, o yamiraa wonde lietnaa ɗiɗaɓo e hitaande 1961. O naati duɗal wellitaare keeriingal konu Amerik to Fort Bragg, to Karolina worgo e hitaande 1962. Ogbemudia golliima e fedde Fedde Ngenndiije Dentuɗe ngam hisnude jam e hitaande1 1964. O toɗɗaama jannginoowo to duɗal konu leydi Najeriya, Zaria e hitaande 1964.
Career e sahaa laamu konu
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]E lewru Yarkomaa 1966, kuudetaa liɓi laamu siwil en Nijeer. E lewru sulyee 1966, laamɗo konu Seneraal Major Jonson Aguiyi-Ironsi woppitaa laamu, waraa e ko wiyetee « kuudetaa » Niiseer e hitaande 1966 e gardagol Lietnaa-kolonel Murtala Mohammed. Gardiiɗo konu Ironsi ko Yakubu Gowon wonti hooreejo leydi ndi. Ko o Brigade Major Brigade Ist to Kaduna, Ogbemudia waɗii darnde mawnde e nder kuudetaa oo, nde tawnoo o woppii konu makko to Kaduna e dow miijo gardiiɗo artileriyee Lietnaa-Kolonel Alex Madiebo Major Ogbemudia daɗii ngam tippudi kolonel Hassan katsina e major Abba Kyari. E lewru ut ndeen hitaande o artiraa e komanndaa nokku oo, wuro Benin, o woni Master-General Quartier, komanndaa nokku 4ɓo. Ogbemudia wondude e Major Seneraal Ejoor, Guwerneer Militeer mo diiwaan Mid-west e Pius Ermobor, ofisee humpito ko kamɓe tan ngoni ofiseeji tati jogiiɗi darnde Major e dow mum, jogiiɓe darnde ardorde strateeji, ɓe ngonaa e renndooji haalooɓe ɗemngal Igbo e nder diiwaan Mid-west. Ñalnde 9 ut 1967, konu Biafran, e gardagol Victor Banjo, yani e diiwaan Mid-western e laamorgo mum, wuro Benin, tawi ko seeɗa e reentaade, ko ɗum huunde haawniinde, nde nafoore mum wallitii e feccere e nanondiral hakkunde ardiiɓe Biafra e won e ofiseeji mawɗi ummoriiɗi e 4th Area Command. Ejoor waawii dogde haa Lagos tawi Ogbemudia ina yahra e duuɓi seeɗa ina yuɓɓina dillere reentaare nde yimɓe ɓe ngonaa welɓe e njiimaandi ndii. Caggal mum o ummii o fayi to Galle Konu, Lagos, o naati e Division Infanterie ɗiɗaɓo mo Murtala Mohammed ardii ngam haɓaade Midwest. Ñalnde 20 suwee 1967, konu nguu e gardagol Ogbemudia heɓti wuro Benin e juuɗe konu Biafran.[4][5][6]
Ogbemudia toɗɗaama gardiiɗo konu leydi Mid-West e lewru Seeɗto, hitaande 1967 caggal nde leydi ndi woppitaa e juuɗe konu Biafran seertuɗo. O toɗɗaa e Lietnaa Kolonel, Ogbemudia toɗɗaa guwerneer militeer diiwaan oo ñalnde 26 oktoobar 1967. Ko o neɗɗo populist, jiɗɗo mahngo caggal wolde, o fuɗɗii moƴƴinde golle e nder fannuuji dingiral, ƴellitaare wuro, jaŋde, yah-ngartaa jamaa, galleeji e njulaagu. O mahii estaad dingiral Ogbe, jooni o inniri ɗum ko estaad Samuel Ogbemudia, e lewru ut 1973 o yamiri suudu defte ngenndiiru to wuro Benin, mo cuuɗi tati. Eɓɓooje goɗɗe ina njeyaa heen : ndema mekaniseer Agbede, njuɓɓudi laana ndiwoowa ladde, njuɓɓudi njamndi Bendel, farmasiiji Bendel, laana ndiwoowa Bendel, duɗal jaaɓi haaɗtirde Benin e laana Bendel. E duuɓi garooji ɗii, yimɓe ƴeewtindiima guwerneer makko, ko sahaa nde ko heewi heɓaa, rewi heen ko darnde e nder njuɓɓudiiji garooji ɗii.
Terɗe guwarnama makko ina njeyaa heen: Edwin Clark, Frank Oputa-Otutu, T.E.A. Salubi, e Lawrence Leo Borha.[7][8][9][10][11]
E lewru sulyee 1975, nde Murtala Mohammed wonti, o woppi guwerneeruuji konu sappo e ɗiɗo gonɗi e les njiimaandi Yakubu Gowon. Retireede oo caggal ɗuum wayliima wonti ittugol golle caggal nde won e guwerneeruuji ɗii njiytaa ina mbaɗa fenaande. Ina jeyaa e ɓeen Samuel Ogbemudia, mo Murtala, e oon sahaa gardiiɗo njiimaandi Mid-west, toɗɗinoo e bannge gooto duuɓi jeetati ko adii ɗuum, mo o lomtii Kolonel George Agbazika Innih. Ogbemudia ko ñaawoore wiɗti ɗum e hitaande 1975 kono o miijii o waawaa heɓde ñaawoore laaɓtunde sabu hooreejo ñaawoore ndee ko Ogbemudia woppi ɗum e golle mum gadiiɗe ɗee. Goomu wiɗto jawdi 1975 noon, tawi ko o baawɗo alɗude ko boni. E nder republique ɗiɗaɓo, o laɓɓinaama e suudu sarɗiiji dowla Bendel ngam ñaawde laamu bonngu.
Ogbemudia wonnoo ko to Londres e sahaa kuudetaa e lewru sulyee 1975, o wallitii e moƴƴitingol galle Gowon to Londres caggal nde hooreejo leydi gonnooɗo oo yahi egginde.
Posto golle konu
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]E nder gartugol laamu siwil seeɗa, Ogbemudia suɓaama guwerneer diiwaan Bendel e lewru Oktoobar 1983, o woni kanndidaa lannda ngenndiijo leydi Naajeeriya, o lomtii Ambrose Alli mo lannda ngootaagu leydi Naajeeriya. Kono o dañii darnde makko e lewru Duujal hitaande ndeen nde Muhammadu Buhari wonti laamɗo konu caggal kuudetaa mo fooli hooreejo leydi siwil biyeteeɗo Shehu Shagari.
Hakkunde hitaande 1987 e 1989, Ogbemudia wonnoo hooreejo Komisiyoŋ Pijirlooji leydi Najeriya, e hitaande 1989, Babangida toɗɗii mo wonde hooreejo gooto e fedde laamorgo leydi Najeriya (NRC) gonnde e hare. E nder laamu makko, golle e kaalis fedde nde ɓeydiima moƴƴude hade makko yaltude NRC e hitaande 1992.
Seneraal Sani Abacha, hooreejo leydi konu gila noowammbar 1993, haa o maayi e lewru suwee 1998, toɗɗii Ogbemudia jaagorde golle e ƴellitaare. Ogbemudia wiyi maa o maay ngam Abacha. Ogbemudia walliri kuugal ngam Abacha darna suɓol, o wi'i "Lenyol ngol waɗi yahdu mawndu haa laamu Seneraal Abacha ... Ko kanko tan woni, walaa sikke, jaabawol yahdu e ɓamtaare Naajeeriya".
Republique nayaɓere
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Caggal nde demokaraasi arti e hitaande 1998/1999, Ogbemudia jeyaa ko e sosɓe lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP) e nder diiwaan Edo, kadi ko tergal e yiilirde lannda ka. Ogbemudia e hooreejo Anthony Anenih ɗon jogi siyaasaaku PDP nder jiha Edo nder duuɓi sappo garooji, arannde ɓe ɗonno huuwa booɗɗum ammaa ɓaawo man ɓe ngarti nder fitinaaji udditiiɗi.
E lewru Duujal hitaande 2004, Ogbemudia wi'i jaɓii Anthony Anenih suɓa cuɓol maako ngam suɓugo guwerneer lesdi Edo. O wi'i o yiɗaa haala ka diiwal senateer gooto nder jiha kan jogi jokkirgol duumingol dow darnde guwerneer. E lewru noowammbar 2007, e batu mawngu PDP to Stade Samuel Ogbemudia to Benin, Ogbemudia haali ko tiiɗi e eɓɓaande Anthony Anenih ngam waylude njuɓɓudi zoning gonndi e birooji, caggal ɗuum o yalti e batu nguu.
E lewru desaambar 2006, Ogbemudia hollitii ballal mum e ɗaɓɓaande Doktoor Mohammed Buba Marwa ngam suɓaade hooreejo leydi.
Ñalnde 20 marse 2008, ñaawirdu woppii woote Oserheimen Osunbor (PDP) ngam wonde guwerneer diiwaan Edo sabu ŋakkeende woote, bayyini wonde sehil makko biyeteeɗo Adams Oshiomhole mo Kongres Action woni keɓɗo. E nder yeewtere nde o waɗdunoo e lewru Noowammbar ndeen hitaande, hono tergal mawngal e nder fedde PDP, Ogbemudia wiyi o ɓuri yiɗde ko tergal PDP heɓatnoo. Kono o jaɓi njeñtudi ñaawirdu nduu, o siftini Oshiomhole ko neɗɗo jikku tiiɗɗo. O haali ko boni e guwerneeruuji ɓennuɗi, ko wayi no mawɗo Lucky Igbinedion.
E lewru Siilo hitaande 2009, Ogbemudia wonnoo ko hooreejo fedde PDP nde ina wallitnoo Prof. Julius Ihonvbere ngam suɓaade hooreejo leydi Edo e hitaande 2011. Fedde luulndiinde laamu nguu, nde Tony Anenih ardii, ɓuri yiɗde ko Senator Odion Ugbesia wonde kanndidaa. E lewru oktoobar 2009, Ogbemudia waawaano tawtoreede batu ngootaagu lannda ka to diiwaan Edo mo Anthony Anenih yuɓɓini. Lewru caggal ɗuum, Ogbemudia yetti Oshiomhole golle mum e hitaande mum adannde, ɗum addani ɗum miijaade wonde ina waawi wonde jokkondiral politik hakkunde ɓeen ɗiɗo.
Wade
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Ñalnde 9 marse 2017, Sam Ogbemudia (jr) hollitii maayde baaba mum e jaaynooɓe to galle maayɗo oo. O wi'i baaba maako maayi nyalnde saaliinde, haa suudu nyawndiigu keeriiɗo haa Lagos. O yahrata ko e duuɓi 84.
Tuugnorgal
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]- ↑ "Dr Samuel Ogbemudia dies at 84: Nigerian reacts... – Tribune". Nigerian Tribune. 11 March 2017. Retrieved 12 March 2017.
- ↑ "Samuel Osaigbovo Ogbemudia (1932 - 2017)". The Guardian (in Engeleere). Lagos, Nigeria. 2017-03-24. Retrieved 2022-02-27.
- ↑ "Samuel Ogbemudia (1932-2017)". The Nation (in Engeleere). Lagos, Nigeria. 2017-03-23. Retrieved 2022-02-28.
- ↑ "Samuel Osaigbovo Ogbemudia (1932 - 2017)". The Guardian (in Engeleere). Lagos, Nigeria. 2017-03-24. Retrieved 2022-03-18.
- ↑ Mac Alabi (1983). Elections 1983. Daily Times.
- ↑ Cite error: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "biof". - ↑ concord
- ↑ Max Siollun (2009). Oil, Politics and Violence: Nigeria's Military Coup Culture (1966–1976). Algora Publishing. pp. 113–114, 186. ISBN 978-0-87586-708-3.
- ↑ Omoigui, Nowa. "Operation Aure (3)". Gamji. Retrieved 16 January 2015.
- ↑ Omogui, Nowa. "The Midwest Invasion of 1967: Lessons for Today's Geopolitics". dawodu.net.
- ↑ Friendly, Alfred (26 September 1967). "A city shows scars of the Nigerian war". The New York Times. Missing or empty
|url=(help)