Shehu Dan fodio

Shehu Usman dan Fodio firoⓘ (aarabeere: عثمان بن فودي, romaan: ʿUthmān ibn Fūdī; innde timmunde; 15 lewru Duujal e hiitande dubi alif 1754 – 20 abriil 1817). (Usmaan bin Muhammadu bin Usmaan bin Saalih bin Haarun bin Muhammadu Ghurdu bin Muhammad Jubba bin Muhammadu Sambo bin Maysiran bin Ayyub bin Buba Baba bin Muusa Jokolli bin Imaam Baba bin Muusa Jokolli bin Imaam Dambubelaar Islamic was, Fucho filosof sosɗo kalifaandi Sokoto, laaminooɗo kaliifa mum gadano.[6] Caggal wolde nde dañii nafoore, "Jama'a" rokki mo tiitoonde Amiir al-Mu'minin (kumaniyanke gooŋɗinɓe). O salii jappeere ndee, o jokki e noddude Lislaam.

Usman jibinaa ko to Gobir, ko iwdi leñol Torodbe, leñol Fulɓe urbanized hoɗɓe e Laamlaamuuji Hausa gila e fuɗɗoode kitaale 1400.[7] E nder nguurndam makko gadano, Usmaan janngi no feewi e jaŋde lislaam, ko ɓooyaani koo, o fuɗɗii waajaade lislaam sunna e nder leydi Najeriya e leydi Kamerun. O winndii ko ina abboo e teemedere deftere jowitiinde e diine, laamu, pinal e renndo. O ƴettii ƴamɗe juulɓe Afriknaaɓe wonɓe heen ɓee, sabu ko o yi’i ko wayi no njurum maɓɓe, paganism maɓɓe, bonnude doosɗe sharia.[8]

Usmaan sosi e fuɗɗii mbayliigu diine e renndo lislaam ngu yaaji gila Gobir e nder leydi Naajeeriya e leydi Kamerun hannde ndii. Ndeeɗoo waylo-waylo waɗii batte e murto ngoɗngo e nder Afrik hirnaange e caggal mum. E hitaande 1803, o sosi Kaliifa Sokoto, almuɓɓe makko ndartini alkule e makko, hono Kumaniiɗo Goongɗinɓe (Amīr al-Muʾminīn). Usmaan bayyini jihaadi e laamɓe tooñanngeeji, fooli laamɓe ɓee. E gardagol Usmaan, kalifaandi ndii yaajii haa naati Burkina Faso hannde oo, Kamaruun, Fuɗnaange Niiseer e ko ɓuri heewde e Fuɗnaange Niiseer. Ɗan Fodio salii ko heewi e pompe laamu, e nder ƴellitde jokkondiral e reformist en diine e ardiiɓe jihaadi e nder Afrik, o ɓooyaani o rokki ardorde goonga e dowla Sokoto e juuɗe ɓiyiiko, Muhammed Bello.[9]