Shushanik Kurghinian
Shushanik Kurghinian (armeniyanke: Շուշանիկ Կուրղինյան; née Popoljian; 18 ut 1876 – 24 noowammbar 1927) ko winndiyanke Armeniyanke, jiɗɗo ƴellitaare renndoyankeewal e nder casta. O siforaama wonde "hokkuɗo daande ɓe ngalaa daande" e hoore makko o yi'i darnde makko e yimre ko "politik luggiɗnde".[1]
Yimre makko adannde yalti ko e hitaande 1899 to Taraz, e hitaande 1900 daartol makko gadanol yalti e jaaynde Aghbyur. Caggal nde o sosi fedde politik rewɓe Hunchakiyankoore adannde to Alexandropol, Kurghinian dogi fayti Rostov to Don ngam daɗde e nanngugol laamu tsar. Deftere makko adannde, Ringing of the Dawn, yalti ko e hitaande 1907, gooto e jimɗi makko ummoraade e ndee deftere, "Yiɗde Eagle", firtaama, naatnaa e deftere ɗiɗmere Alice Stone Blackwell, Yimre Armeniyankoore: Firtiraande e Engele (1917). ).
Caggal nde Riisi waɗi wolde, e hitaande 1921 o arti to Armeni Sowiyet mo jamaanu NEP ɗo o hoɗi haa o maayi. E nder nguurndam makko fof, Kurghinian ina jokkondiri no feewi e terɗe mawɗe e nder winndere naalankaagal e binndol Armeni en e jamaanu mum, ina jeyaa heen Vrtanes Papazian, Avetik Isahakian, Hovannes Toumanian, Hrand Nazariantz e woɗɓe.
Nguurndam
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Sushanik Kurgiyan
Shushanik Popoljian jibinaa ko to Alexandropol (Gyumri hannde), to Armeni, e nder galle artisaneeɓe. Suka biyeteeɗo Shushanik naftoriima yaajde jaŋde Armeni haa e nder njuɓɓudi gollordu, o naati e duɗal leslesal sukaaɓe rewɓe fof e nder dewal nokku oo, hade makko yahde to duɗal sukaaɓe rewɓe Alexandropol Arghutian. E hitaande 1895, o janngi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Riisi, ngal jeyaa ko e duɗe keewɗe ɗe laamɗo Alexander III sosi ngam rusde Kaukasus e yaajtinde keeri leydi Riisi laamɗo. E nder duɗal makko, yiɗde binndol Kurghinian ina anndaa, ina hirjina jannginooɓe mum.
E duuɓi 21, o resi Arshak Kurghinian, tergal sosiyaalist en les leydi to Kaukasus. E hitaande 1903, o daɗi e nanngugol laamu tsar, o ummii Rostov to Don e sukaaɓe makko ɗiɗo, Arshak jooɗii to Alexandropol. E nder heɓde caɗeele e baasal ɓurngal mawnude, Kurghinian lummbinii hoore mum e nder njuɓɓudi rewolison Riisi e yoga e jimɗi mum ɓurɗi doole, o winndi ko hakkunde 1907 e 1909, e nder duuɓi ɗi o wondi e leslesre proletariat Rostov.
Arshaluysi ghoghanjner (Njaajeendi fajiri), deftere makko adannde yimre yalti ko to Nor Nakhijevan e hitaande 1907. Ko jaabawol laaɓtungol e njiimaandi 1905, nde yaltinaa e ballal Aleksandr Myasnikyan. Deftere ɗiɗmere Kurghinian ndee, nde ñiŋaa no feewi, nde saliima ɗum e senngo tsar. Gila e darorɗe kitaale 1910 haa e lewru oktoobar, o jokki e winndude e tawtoreede eɓɓaaɗe renndo, kono golle makko ina usta sabu cellal ɓuuɓngal. E hitaande 1921, hitaande caggal sowiyet Armeni, o arti Alexandropol, wuro ngo o jibinaa.
E hitaande 1925, o yahi Kharkov e Moscow ngam safrude, o arti galle makko o mettini heen no feewi. E hitaande 1926, caggal yerɓo leydi Leninakan (Alexandropol), o hoɗi to Yerevan, ɗo dingiral binndol jaɓɓii mo e weltaare mawnde. Sabu caɗeele cellal, Kurghinian sankii, tawi ina yahra e duuɓi 51, to Yerevan ñalnde 24 noowammbar 1927. O wirnaa ko e nder panteon Komitas.
Kurghinian ina jeyaa e sosɓe binndol rewɓe e proletariat e ɗemngal Armeni.[2]
Ciimtol
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Siftorde Shushanik Kurghiniyan to nokku panteon-park Komitas
Mi Yiɗnoo Yimde
Miɗo yiɗi yimde: ɓe mbiyi mi waawaa,
Mi woppii jimɗi am: deeƴre, aɗa woni suka debbo!
Kono nde e nder oo aduna mettuɗo
elegi mi wonti,
Mi haali ɓerɗe heewɓe.
Ko ɓuri mi yimde:
ko ɓuri yaawde o ɓuuɓtoo, ɓe mbiyi.
Ko ɓuri heewde e yimde:
ko ɓuri yaawde daande makko ina ustoo.
Kono miɗo jokki e yimde haa timma,
ko ndeen ɓe puɗɗii cajole (1907).
[3]
Bibliografi
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Golle ɗe Kurginiyanke
(Arshaluysi ghoghanjner; Kaɓirɗe fajiri). Ko Nakijevan kadi, hitaande 1907.
(Yerkeri zhoghovatsu; Golle mooftaaɗe). Yerewan, hitaande 1947.
(Banasteghtsutyunner; Yimre). Yerewan: "Hayastan" Jaaynde, 1971.
Miɗo yiɗi wuurde: Yimre Shushanik Kurghinian. Shushan Avagyan (facciro), Susan Barba e Victoria Rowe (moƴƴinoowo), Watertown, MA: Jaaynde AIWA, 2005.
Golle e ɗemngal kurginiyankeewal
Bakhshi Ishkhanian, Miijo golle e golloowo e nder yimre Ada Negri, Hakob Hakobian e Shushanik Kurginian. Ko Nakhijewan kadi, hitaande 1909.
Hovannes Ghazarian, Sushanik Kurgiyan. Yerevan: Duɗal ganndal ngenndiwal, 1955.
Tuugnorgal
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]"Miɗo yiɗi wuurde: Yimre Shushanik Kurghinian". Asbares. 17 feebariyee 2006. Ƴeewtaa ko ñalnde 6 mee 2019.
Victoria Rowe, Daartol Binndol Rewɓe Armeniya, 1880-1922 (London: Annduɓe Cambridge, 2003), h. 170; ISBN 1-904303-23-4
Miɗo yiɗi wuurde: Yimre Shushanik Kurghinian, Jaaynde AIWA, 2005.