Sosiyetee laamɗo Niiseer

Sosiyetee Royal Niger ko sosiyatee njulaagu mo laamu Angalteer ƴetti e teeminannde sappo e jeenayɓiire. Nde sosaa ko e hitaande 1879, nde wonti Sosiyetee Afriknaajo, nde inniraa Sosiyetee Afriknaajo ngenndiijo e hitaande 1881, nde wonti Sosiyetee Royal Niger e hitaande 1886. E hitaande 1929, nde wonti Sosiyetee Afriknaajo, nde naati e njiimaandi Unilever e nder kitaale 1930, nde jokki e woodde nde Univer wonnoo un9si,180 absorbeede e nder sosiyetee mawɗo oo.
Kampaani ɗon ɗon ɗon ɗon ha wakkati saɗugo (1879-1900) amma ɗon ɗon ɗon marɗum nder tagdi lesdi Naijeriya, ngam ɗum hokki laamu British yaaki hakkillaaji dow lesdi Nigeria_River" id="mwIA" rel="mw:WikiLink" title="Niger River">Niger dow lesdi Jarmal nder duuɓi 1890s. Nder hitaande 1900, laamuuji ɗi jaayɗe jaayɗe ɗe laati Hakkadi lesdi Naajeeriya, ɗum haani haade e Hakkadi leydi Naajeeriya fuunaare ngam haaki Hakkadi e Hakkidi lesdi Naajeiriya nder hitaande 1914 (ɗum heɓii hakkiilo nder nder nder nder dabareeji ɗi Naajeeriya nder hitaande 1960). Royal Niger Company ha ɓaawo ɗon ɓe hawti nder Unilever.
Kampaaniya Afriknaajo
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Richard Lander fuɗɗii anndude nokkuure lesdi Nigeria bana garbaajo Hugh Clapperton. E hitaande 1830, o wartii e maayo e sakiraaɓe maako John; e hitaande 1832, o wartii (ko walaa sakiraaɓe maako) ngam o nastina nokkuure jaaynde foroy to "African Steamship Company" to nder maayo Niger e Benue. Luttugol ngol footi, 40 nder 49 ardiiɓe maɓɓe maayi ngam nyawu malla ngam woondaaji diga yimɓe ɓe ɓeen. Gooto nder ɓe ɗon halki, Macgregor Laird, ɓaawo ɗon o jooɗi nder lesdi Britaniya, ammaa o ɗon jaɓɓa e jaɓɓa kuugal haa lesdi haa o maayi nder 1861. O haɓɓi e nder nder nder nder lesdi Niger nder hitaande 1841, ammaa heɓuki nder nder nder leydi Pleiad' nder hitaande 1854 waɗi nder nder nder hitaande nder lesdi Baikie e nder hitaande 1857 nder lesdi Lokoja nder lesdi Niger e Benue.
Walaa ko'e yahugo nder duuɓi tati ɓaawo jaaynde Laird, amma tiggugo Kampeere Afrik hirnaange ɓaawo ɗon feere feere feere. Firoore fuɗɗii haaki dow ko'e maɓɓe. Nde o wari nder leydi ndii nder hitaande 1877, George Goldie hollitii haɓɓugo firmooji British ɗi ɗon maaki haa wondi firmoji go'o, laawol ɓe ɗonno ɗonno haɓɓii e ɓaawo sahaaji Indiya fuɗnaaki. Ha hitaande 1879, o wallitii haɓɓugo WAC James Crowther, Central African Company David Macintosh, e Williams Brothers e James Pinnock nder United African Company; o waɗi ɗum bana wakiilu dow lesdi.
Sahaa ɗon, firmi ɗon yi'a haɓugo ngam firmi ɗiɗo Farayse - Farayse Equatorial African Association e Senegal Company - e goɗɗo Farayseere - Liverpool e Manchester Trading Company - fuɗɗii saɗugo kuuje dow maayo boo. Luttugol yimɓe dow dow dow dow UAC's outpost to Onitsha nder hitaande 1879 fuɗɗii bee wallude HMS Pioneer, amma laamu Gladstone ɓaawo ɗon o jaɓaayi golla golla golli golli gollaama dowla nder hitaande 1881, ngam daliila wonde haɓre hakkunde leyɗeele ina waawi waɗugo haɓre ɓurna e dow ko firti e dowla dowla ngam jaɓugo laamu koloniya.[1]
Kampanja Afriknaajo
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]
Goldie fuɗɗii hawtaago hawtaago dow dowla ngam ɓeydaago capitaaligo jaayɗe to £ 100,000. O waɗi ko o heɓii £1,000,000 nder haalde keso - National African Company - je o soodi UAC e hakkillaaji mum nder hitaande 1882. Maayi Léon Gambetta nder hitaande nden ɗon ɓooydi kuuje Farayse'en ngam ɓe ɗon jaɓɓa jaɓugo maɓɓe nder laamu Farayse e ceede ɗe ɗe ɗon hokkata ɓe. NAC Goldie's cash-flush ɗon ɗon ɗon waawde hokka ko'e 30 kollaade dow maayo, e halki haɓugo maako nder konu ɗiɗun: haa lewru Oktoobar 1884 tati fuu ɓe acci mo ngam ɓe acca hakkillaaji maɓɓe nder nokkuure nden, nden NAC's annual report for 1885 waawde hokki ɗum "ndi ɗon "noodi tan nder laamorde jaayɗe ɗe Niger-Binué je ɗon haɓaaki".[1]
Ɗuum monopolis hokki Britaniya laawol haɓugo dow nodduki Farayse'en e Jarmal ngam haɓɓugo jaaynde nder maayo Niger nder nder nder haalde dow Berlin Conference dow haɓɓuki Afrik nder hitaande 1884 e 1885. Goldie hoore mum yahdi ha kawtalji e mo haani hokki dow hawtuki nokkuure kuuɗe NAC nder nder nokkuure ɓernde Britaniya. Janngooji maako e diplomats Britianji ngam jaaynde feere (ko, nder haala fuu, tarifi tarifiji feere) ɓe mawnata nder lesdi maɓɓe laati bo defte maayi: NAC'en nder dooka 400 bee ardiiɓe gariiri ɓe waji'i yimɓe lesdi ngam jaayndi bee ko'e maɓɓe ko'e nder jaaynde. Tarifaji mawɗi e limceeji lisensaaji ƴettini cuuɗi mawɗi daga nokkuure nden. Ɗee kuuje kuuje goɗɗe ɗe'e waɗii nder kuuje mawɗe ngam konsuulaaji Brite, kuuje maɓɓe boo ɗon hawta ɗe. Bana non, nde Opobo" id="mwhw" rel="mw:WikiLink" title="Jaja of Opobo">Laamiiɗo Jaja o Opobo waɗi jaayɗe maako e fuɗɗii waɗugo jaayɗe mum'en ngam naftoraaki naftoraaku palmi to Biritaniya, o jeyaa dow laana konu leydi Biritaniya nden o jeyaa nder leydi Saint Vincent ngam "ɓawgol alkawal" e "ɓawol jaaynde".
Ko adii e dow dow dow dow ko ɓeydoo dow laamu British dow lenyol Cameroons, ko ɗum waɗi, leydi Britian ɗon yiɗi anndugo leydi Jarmal ngal jaɓɓi nokkuure nden nder hitaande 1885 ngam hakkilanaago kuuɗe Farayse nder lesdi Congo e nder ndiyam Ubangi.
Wonde laamu British ɗon ɓeyda, darnde darnde darani (Juli 1886), National African Company laati The Royal Niger Company Chartered and Limited (ji ɗon ɓeydi darnde darngal darnde darndaangal to Royal Niger Company), e Lord Aberdare bana gomnaaru e Goldie bana gomnaare.