Sunday Awoniyi
| Jinsu | gorko |
|---|---|
| Ɓii-leydiyankaaku | Naajeeriya |
| Innde | Sunday |
| Ɗuubi daygo | 30 Seeɗto 1932 |
| Ɗoforde | Mopa-muro |
| Date of death | 28 Jolal 2007 |
| Ɗemngal | Yarbankoore |
| Wolde | Inngilisjo, Yarbankoore |
| Sana'aji | ngaɗoowo siyaasaje |
| Position held | member of the Senate of Nigeria, member of the House of Representatives of Nigeria, member of the Senate of Nigeria |
| Janngi to | Janngirɗe Ahmadu Bello |
| Member of political party | Peoples Democratic Party |
Mawɗo Sunday Bolorunduro Awoniyi CON (HeɗtoR; 30 abriil 1932 – 28 noowammbar 2007) ko dawriyanke Najeriya, ko o mawɗo leñol. Ko kanko woni Aro Mopa, diiwaan Kogi, ko adii ɗuum ko diiwaan Kabba. Ko ɓuri heewde e yimɓe ina mbiya sardauna", Awoniyi ko tergal sosngal lannda Demokaraasi Leƴƴi, ɗo o riiwaa, caggal ɗuum o siftinaama. Awoniyi ko hooreejo fedde ngenndiire toppitiinde golle diisnondiral Arewa—fedde pan-Northern Nigeria.[1]
Ɓiɓɓe e jaŋde
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Awoniyi jibinaama haa nokkuure laamu lesdi Mopa-Muro haa lesdi Kogi, haa lesdi Pa Suleymaani Iwalaye e Dorcas Omoboja. Baptiste, o naati e Egliis Baptiste gadano to Ileteju, Mopa. O fuɗɗi jaŋde makko ko e duɗal Baptist Day to Mopa tuggi 1938 haa 1944, o yahri to duɗal Holy Trinity to Lokoja tuggi 1945 haa 1946, e duɗal hakkundeewal Provincial to Okene tuggi 1947 haa 1949. O naati duɗal jaaɓi haaɗtirde Naajeeriya to duɗal jaaɓi haaɗtirde fannuuji ganndal, ganndal e karallaagal to leydi Naajeeriya to duɗal jaaɓi haaɗtirde Bellmatil1 1956, Duɗal Jaaɓihaaɗtirde (jooni Duɗal Jaaɓihaaɗtirde Ibadan) tuggi 1956 haa 1959, e Duɗal Jaaɓihaaɗtirde Imperial Defense (hannde Duɗal Jaaɓihaaɗtirde Royal Defense Studies) tuggi 1970 haa 1971.[2][3]
Golle politik
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Republique gadano
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Awoniyi toɗɗagol politik gadanol ko wonde Ofiisaajo Diisneteeɗo e laamu koloñaal Biritaan (o jeyaa ko e seeɗa e yimɓe worgo leydi Nijeer jogiiɓe golle ɗee, ko ɓuri heewde e maɓɓe ko Biritaannaaɓe keɓata ɗum). Caggal nde o heɓi ndimaagu makko e hitaande 1960, o joginoo golle keewɗe e nder laamu diiwaan Fuɗnaange-rewo ina jeyaa heen wonde Sekereteer to Diiso doosɗe leydi, ɗo o gollodii e Sardauna Ahmadu Bello, gardiiɗo jaagorɗe leydi Najeriya.
Republique tataɓo
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Wakkati Republique tataɓo, Awoniyi laati tergal kawtal lesdi Naajeeriya (NRC), nden o suɓaama nder Senaa lesdi Naajeeriya ngam diiwal Kogi Hirnaange.[4][5]
Republique nayaɓere
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Awoniyi jeyaa ko e sosnooɓe lannda Demokaraasi ɓesngu. O etinooma wonde hooreejo e hitaande 1999, kono o dañaani. Lannda mo hooreejo mum Barnabas Gemade riiwi mo kanko e yimɓe njeegomo woɗɓe e hitaande 2001 sabu « golle luulndiiɗe lannda », kono o artiri ɓe caggal ndeen hitaande..[6]
Ko o anndini hoore maako bana woyla Naajeeriya, ɓaawo man o warti hooreejo kawtal Arewa Consultative Forum (ACF), hukuuma siyaasaaku pan woyla Naajeeriya je ɗuuɗɓe nder Naajeeriya Fombina yiɗaa; naamnaama ko fayti e jaɓgol makko ndeeɗoo darnde, o wiyi o "newnaama e nder feccere am e winndere ndee ngam waɗde ko moƴƴi e feccere men kala ɗo mbaaw-ɗen heɓde koye men." Ko kanko jooɗii hooreejo leydi ndii haa o maayi.[7][8]
Awoniyi salii Ajenda tataɓo mo wallidiiɓe hooreejo leydi Olusegun Obasanjo ndarni ngam wallitde mo suɓaade, o yani e galle makko Abuja ñalnde 12 mars 2006 e nder diisnondiral.E lewru abriil 2006, o winndi ɓataake udditirɗo feewde e Obasanjo, o wiyi "Imple your goods for, I be' anndinoore ngam wi'ugo a yiɗaa manndaa tataɓo nden a yiɗi hootugo haa Otta nder hitaande 2007.
Caalaje
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Awoniyi ina joginoo rewɓe ɗiɗo, Firense Ebun Awoniyi e Benedikta Omowunmi Awoniyi, e sukaaɓe sappo e gooto. Ina jeyaa e ɓiɓɓe makko Abayomi Awoniyi, karallo mahdi, dawriyanke.
Wade
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Ñalnde 18 noowammbar 2007, nde o ummotoo Abuja fayde Kaduna, oto Awoniyi yani. O nawaama to opitaal ngenndiwal to Abuja, caggal ɗuum o nawaa to Londres, o maayi toon ñalnde 28 noowammbar.
Ñalnde 11 desaambar 2007, deƴƴere minit gooto ngam teddinde mo waɗii e nder suudu sarɗiiji leydi ndii.Janngo makko waɗii to Mopa ñalnde 15 desaambar 2007, tawi ko gonnooɗo hooreejo leydi Yakubu Gowon, Ibraahiima Babangida, e Abdulsalami Abubakar, e cukko hooreejo leydi Good, e cukko hooreejo leydi Good.
Himobe
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]- ↑ Awoniyi, Sunday (2004-06-10). "Leave office gracefully, Awoniyi tells Obasanjo". Open letter to Olusegun Obasanjo. The Guardian. Archived from the original on 2016-03-03. Retrieved 2007-12-02.
- ↑ Kolawole, Simon (2007-12-02). "What Did He Want to Tell Me?". Thisday. Leaders & Company. Archived from the original on 2007-12-04. Retrieved 2007-12-02.
- ↑ Oladipo, Olaolu (2007-12-01). "Awoniyi: Exit of Ahmadu Bello's inheritor". Vanguard Online. Vanguard Media. Retrieved 2007-12-02.
- ↑ Cite error: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedv2 - ↑ Ojeifo, Sufuyan (2007-11-30). "S.B. Awoniyi: The Life and Exit of Sardauna Keremi". Thisday. Leaders & Company. Archived from the original on 2007-12-08. Retrieved 2007-12-02.
- ↑ Akunna, Chuks (2001-11-23). "PDP Recalls Awoniyi, Etiebet, Tukur Others". Thisday. Leaders & Company. Archived from the original on 2005-11-29. Retrieved 2007-12-02.
- ↑ Ojeifo, Sufuyan; Chuks Okocha (2007-12-12). "Senate Observes 1-Minute Silence for Awoniyi". Thisday. Leaders & Company. Archived from the original on 2007-06-21. Retrieved 2007-12-16.
- ↑ Okocha, Chucks; Wole Ayodele (2007-12-16). "Yar'Adua: I Owe Awoniyi Purposeful Leadership". Thisday. Leaders & Company. Archived from the original on 2007-06-21. Retrieved 2007-12-16.