Jump to content

Sunday Awoniyi

Iwde to Wikipedia
Sunday Awoniyi
ɓii aadama
Jinsugorko Taƴto
Ɓii-leydiyankaakuNaajeeriya Taƴto
InndeSunday Taƴto
Ɗuubi daygo30 Seeɗto 1932 Taƴto
ƊofordeMopa-muro Taƴto
Date of death28 Jolal 2007 Taƴto
ƊemngalYarbankoore Taƴto
WoldeInngilisjo, Yarbankoore Taƴto
Sana'ajingaɗoowo siyaasaje Taƴto
Position heldmember of the Senate of Nigeria, member of the House of Representatives of Nigeria, member of the Senate of Nigeria Taƴto
Janngi toJanngirɗe Ahmadu Bello Taƴto
Member of political partyPeoples Democratic Party Taƴto

Mawɗo Sunday Bolorunduro Awoniyi CON (HeɗtoR; 30 abriil 1932 – 28 noowammbar 2007) ko dawriyanke Najeriya, ko o mawɗo leñol. Ko kanko woni Aro Mopa, diiwaan Kogi, ko adii ɗuum ko diiwaan Kabba. Ko ɓuri heewde e yimɓe ina mbiya sardauna", Awoniyi ko tergal sosngal lannda Demokaraasi Leƴƴi, ɗo o riiwaa, caggal ɗuum o siftinaama. Awoniyi ko hooreejo fedde ngenndiire toppitiinde golle diisnondiral Arewa—fedde pan-Northern Nigeria.[1]

Ɓiɓɓe e jaŋde

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Awoniyi jibinaama haa nokkuure laamu lesdi Mopa-Muro haa lesdi Kogi, haa lesdi Pa Suleymaani Iwalaye e Dorcas Omoboja. Baptiste, o naati e Egliis Baptiste gadano to Ileteju, Mopa. O fuɗɗi jaŋde makko ko e duɗal Baptist Day to Mopa tuggi 1938 haa 1944, o yahri to duɗal Holy Trinity to Lokoja tuggi 1945 haa 1946, e duɗal hakkundeewal Provincial to Okene tuggi 1947 haa 1949. O naati duɗal jaaɓi haaɗtirde Naajeeriya to duɗal jaaɓi haaɗtirde fannuuji ganndal, ganndal e karallaagal to leydi Naajeeriya to duɗal jaaɓi haaɗtirde Bellmatil1 1956, Duɗal Jaaɓihaaɗtirde (jooni Duɗal Jaaɓihaaɗtirde Ibadan) tuggi 1956 haa 1959, e Duɗal Jaaɓihaaɗtirde Imperial Defense (hannde Duɗal Jaaɓihaaɗtirde Royal Defense Studies) tuggi 1970 haa 1971.[2][3]

Golle politik

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Republique gadano

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Awoniyi toɗɗagol politik gadanol ko wonde Ofiisaajo Diisneteeɗo e laamu koloñaal Biritaan (o jeyaa ko e seeɗa e yimɓe worgo leydi Nijeer jogiiɓe golle ɗee, ko ɓuri heewde e maɓɓe ko Biritaannaaɓe keɓata ɗum). Caggal nde o heɓi ndimaagu makko e hitaande 1960, o joginoo golle keewɗe e nder laamu diiwaan Fuɗnaange-rewo ina jeyaa heen wonde Sekereteer to Diiso doosɗe leydi, ɗo o gollodii e Sardauna Ahmadu Bello, gardiiɗo jaagorɗe leydi Najeriya.

Republique tataɓo

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Wakkati Republique tataɓo, Awoniyi laati tergal kawtal lesdi Naajeeriya (NRC), nden o suɓaama nder Senaa lesdi Naajeeriya ngam diiwal Kogi Hirnaange.[4][5]

Republique nayaɓere

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Awoniyi jeyaa ko e sosnooɓe lannda Demokaraasi ɓesngu. O etinooma wonde hooreejo e hitaande 1999, kono o dañaani. Lannda mo hooreejo mum Barnabas Gemade riiwi mo kanko e yimɓe njeegomo woɗɓe e hitaande 2001 sabu « golle luulndiiɗe lannda », kono o artiri ɓe caggal ndeen hitaande..[6]

Ko o anndini hoore maako bana woyla Naajeeriya, ɓaawo man o warti hooreejo kawtal Arewa Consultative Forum (ACF), hukuuma siyaasaaku pan woyla Naajeeriya je ɗuuɗɓe nder Naajeeriya Fombina yiɗaa; naamnaama ko fayti e jaɓgol makko ndeeɗoo darnde, o wiyi o "newnaama e nder feccere am e winndere ndee ngam waɗde ko moƴƴi e feccere men kala ɗo mbaaw-ɗen heɓde koye men." Ko kanko jooɗii hooreejo leydi ndii haa o maayi.[7][8]

Awoniyi salii Ajenda tataɓo mo wallidiiɓe hooreejo leydi Olusegun Obasanjo ndarni ngam wallitde mo suɓaade, o yani e galle makko Abuja ñalnde 12 mars 2006 e nder diisnondiral.E lewru abriil 2006, o winndi ɓataake udditirɗo feewde e Obasanjo, o wiyi "Imple your goods for, I be' anndinoore ngam wi'ugo a yiɗaa manndaa tataɓo nden a yiɗi hootugo haa Otta nder hitaande 2007.

Awoniyi ina joginoo rewɓe ɗiɗo, Firense Ebun Awoniyi e Benedikta Omowunmi Awoniyi, e sukaaɓe sappo e gooto. Ina jeyaa e ɓiɓɓe makko Abayomi Awoniyi, karallo mahdi, dawriyanke.

Ñalnde 18 noowammbar 2007, nde o ummotoo Abuja fayde Kaduna, oto Awoniyi yani. O nawaama to opitaal ngenndiwal to Abuja, caggal ɗuum o nawaa to Londres, o maayi toon ñalnde 28 noowammbar.

Ñalnde 11 desaambar 2007, deƴƴere minit gooto ngam teddinde mo waɗii e nder suudu sarɗiiji leydi ndii.Janngo makko waɗii to Mopa ñalnde 15 desaambar 2007, tawi ko gonnooɗo hooreejo leydi Yakubu Gowon, Ibraahiima Babangida, e Abdulsalami Abubakar, e cukko hooreejo leydi Good, e cukko hooreejo leydi Good.


  1. Awoniyi, Sunday (2004-06-10). "Leave office gracefully, Awoniyi tells Obasanjo". Open letter to Olusegun Obasanjo. The Guardian. Archived from the original on 2016-03-03. Retrieved 2007-12-02.
  2. Kolawole, Simon (2007-12-02). "What Did He Want to Tell Me?". Thisday. Leaders & Company. Archived from the original on 2007-12-04. Retrieved 2007-12-02.
  3. Oladipo, Olaolu (2007-12-01). "Awoniyi: Exit of Ahmadu Bello's inheritor". Vanguard Online. Vanguard Media. Retrieved 2007-12-02.
  4. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named v2
  5. Ojeifo, Sufuyan (2007-11-30). "S.B. Awoniyi: The Life and Exit of Sardauna Keremi". Thisday. Leaders & Company. Archived from the original on 2007-12-08. Retrieved 2007-12-02.
  6. Akunna, Chuks (2001-11-23). "PDP Recalls Awoniyi, Etiebet, Tukur Others". Thisday. Leaders & Company. Archived from the original on 2005-11-29. Retrieved 2007-12-02.
  7. Ojeifo, Sufuyan; Chuks Okocha (2007-12-12). "Senate Observes 1-Minute Silence for Awoniyi". Thisday. Leaders & Company. Archived from the original on 2007-06-21. Retrieved 2007-12-16.
  8. Okocha, Chucks; Wole Ayodele (2007-12-16). "Yar'Adua: I Owe Awoniyi Purposeful Leadership". Thisday. Leaders & Company. Archived from the original on 2007-06-21. Retrieved 2007-12-16.