Umaru Tanko Al-Makura
Umaru Tanko Al-Makura (jibinaa ko lewru Noowammbar 1952) ko jom jawdi e siyaasaajo leydi Najeriya, kadi ko o gonnooɗo guwerneer e senateer to diiwaan Nasarawa e nder fedde toppitiinde ko fayti e njuɓɓudi laamu (APC).
O suɓaama senaateer e hitaande 2019.
Ɓawo
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Al-makura jibinaa ko hedde hitaande 1952 to Lafia, to diiwaan Nasarawa, o jeyaa ko e leñol Gwandara.
O naati duɗal leslesal Dunama, to Lafia (1959-1966), to duɗal jaaɓi haaɗtirde jannginooɓe Keffi (1967-1971) caggal ɗuum to duɗal jaaɓi haaɗtirde jannginooɓe laamu to Uyo (1972-75). E nder dumunna juutɗo e hitaande 1975 o wonii balloowo Producer to fedde jaayndeeji to Fuɗnaange Naajeeriya. Ndeen o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ahmadu Bello, Zaria (1975–1978), o heɓi heen seedantaagal jaŋde leslesre.
Ngam golle makko sukaaɓe ngenndiije o woniino jannginoowo to duɗal jaaɓi haaɗtirde laamu, Makurdi.
E hitaande 1978 o sosi Almakura Nigeria Limited, o naatnata e o gollotoo masiŋaaji ndema e gollorɗe. Caggal mum o naati e golle njulaagu e ƴellitaare jawdi, o woni joom e hooreejo Ta’al Nigeria Limited, jogiiɗo jawdi to Abuja, Lagos, Kano e Washington, DC, Amerik. O jeyi THE WAVE, otel koode 5 mo jooni woni e mahde to Abuja e otel Ta'al Conference, Lafia.
Golle politik
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]E hitaande 1980, Almakura wonti hooreejo sukaaɓe lannda lesdi Naajeeriya (NPN) nder jiha Plateau ɓooymaare.
O suɓaama e Asaambele doosɗe hitaande 1988–89, o lomtii diiwaan fedde Lafia–Obi, ko woni hannde Dowla Nasarawa.
O woniino hooreejo leydi e nder lannda leydi ndi (NRC) to diiwaan Plateau tuggi 1990 haa 1992.
Al-makura ko tergal sosngal lannda PDP to diiwaan Nasarawa e hitaande 1998.
Al-Makura ina jogii kaalis keewɗo fotde miliyoŋaaji 290 dolaar, o woppii PDP caggal nde o fooli wooteeji garooji ngam suɓaade guwerneer Nasarawa.
Al-Makura suɓaama guwerneer diiwal Nasarawa, Naajeeriya ñalnde 26 abriil 2011, o woni ko e dogde e tikket Kongres ngam waylo-waylo (CPC).
O fooli guwerneer jooɗiiɗo jooni oo, Aliyu Akwe-Doma mo lannda PDP.
Hare ngam ittude laamu
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Ñalnde 14 lewru juko hitaande 2014 hooreejo suudu sarɗiiji leydi Nasarawa rokki noddaango ngam ittude hooreejo suudu sarɗiiji ngam golloraade Tanko Al-Makura. Clerk oo wiyi yo o waɗtu noddaango ngoo e Al-Makura, tawa ko e laawol gootol walla e jaayɗe. Winndannde ndee ina waɗi tuumeede bonanndeeji mawɗi, tawi ko capanɗe ɗiɗi e nder capanɗe nay terɗe Asaambele ɗee ciifi ɗum.
Ko terɗe lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP) capanɗe ɗiɗi (20) mballitii ƴettugol laamu nguu kono terɗe nay Kongres All Progressive (APC) luulndiima ɗum. Ñalnde 17 sulyee suudu sarɗiiji nduu fellitii wonde bayyinaango ngoo maa waɗte e jaayɗe, nde tawnoo guwerneer oo ina rewi e golle mum.
Ñalnde 20 sulyee 2014, haalaama wonde laamɓe aadaaji Nasarawa noddii banngeeji ɗiɗi ɗii kala nde ngoppata seppooji ngam haɓaade walla ngam haɓaade laamu nguu ngam haɗde fitinaaji. Ñalnde 23 sulyee, terɗe Asaambele ɗee nayi etinooma nanngude maayde hooreejo leydi ndii ngam leeltinde eɓɓaande ngam ɗaɓɓude e hooreejo leydi ndii yo sos goomu nguu, tawi ko yimɓe njeeɗiɗo, ngam ƴeewtaade tuumeede bonanndeeji bonɗi ɗii. Terɗe suudu nduu kawri ko hojomaaji capanɗe ɗiɗi caggal ɗuum, ɓe njaɓi kuulal ngal e wooteeji capanɗe ɗiɗi, tawi ko nayi.
Tuumeede fenaande e nanngugol EFCC
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Ñalnde 28 lewru juko hitaande 2021, jaaynde Premium Times hollitii wonde Komiseer toppitiiɗo bonanndeeji faggudu e kaalis nanngii Al-Makura e debbo mum, Mairo sabu "tuumeede bonnude hoolaare e huutoraade kaalis" e sahaa nde Al-Makura woni guwerneer diiwaan Nasarawa. Caggal ñalngu nguu, jaaynde wiyeteende Premium Times hollitii wonde nanngugol ngol ina waawi wonde sabaabu wiɗto waɗaango e jokkondire tuumeteeɗe e konte banke jom suudu oo e golle mum. Ina wiyee wonde kaalis mawɗo laamu leydi ndii neldaama to sosiyetee jeyaaɗo e Al-Makura e debbo mum, ina addana ɗum en hulde ko feewti e jokkere enɗam wondude e jokkondire tuumeteeɗe ummoraade e kontraaji laamu leydi ndii, feewde e konte 55 ceertuɗe ɗe Al-Makura e debbo mum njogii, ɗum addani ɗum tuumeede ñamlude kaalis e ñamlude kaalis. Ñalnde heen, Al-Makura yaltini bayyinaango rewrude e hooreejo jaayndeeji mum Danjuma Joseph, o wiyi wonde Al-Makura en nanngaaka, e oon sahaa, ɓe noddaama « ngam rokkude bannge makko [Umaru Tanko] e daartol ngol e won e ɗaɓɓaaɗe binndaaɗe e makko ». Bayyinaango ngoo kadi hollitii wonde Al-Makura wiyi « haalaaji [nanngugol ngol] ina kaawnii kam, tee, ko fayti e am, ko huunde nde alaa ɗo haaɗi ».
Ƴeew kadi
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Ñaawirde leydi Nasarawa
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Doggol guwerneeruuji diiwaan Nasarawa