Jump to content

Alhassan Ɗantata

Iwde to Wikipedia
Alhassan Ɗantata
ɓii aadama
Jinsugorko Taƴto
Ɓii-leydiyankaakuNaajeeriya Taƴto
Innde ɓesnguDantata Taƴto
Ɗuubi daygo1877 Taƴto
ƊofordeBebeji Taƴto
Date of death17 Juko 1955 Taƴto
Place of deathKano Taƴto
MarudeSanusi Dantata, Aminu Dantata, Alhaji Mudi Dantata, Ahmadu Dantata, Mahmud Dantata Taƴto
ƊemngalHawsare Taƴto
WoldeInngilisjo, Hawsare, Arabic, Nigerian Pidgin Taƴto
Sana'ajibusinessperson Taƴto
DiinaDiina Lislaama Taƴto

Alhassan Dantata ((Listenⓘ); Arabic: ال حسان دان تاتا, romanized: al-Ḥasan ɗan Tātā; 1877 – 17 August 1955) was a Nigerian businessman and philanthropist. Through his trade with large British companies, he became one of the wealthiest men in West Africa during his time.: 159  He is the great-grandfather of Aliko Dangote, the wealthiest person in Nigeria and Africa.

Dantata jibinaa nder hitaande 1877 nder Bebeji, Kano Emirate. Mawɓe maako ɗiɗo fuu ɓe ɓe ardiiɓe karwaani'en ɓe mari ardiiɓe 'madugu' diga Agalawa. Agalawa'en ɓeen ɓeen ko yimɓe ɓe ɓeen ɓe ɓeen ɗowtani ɓeen ɓe'e ɓeen ɓe mawɓe Tuareg'en ("irelewen"). 380 Baaba Dantata, Abdullahi, o ɓiɗɗo feere mawɗo kuuɓowo Agalawa, Baba Talatin, mo wari diga Katsina. Ɓaawo Abdullahi danygol, Baba Talatin ƴetti diga Danshayi, gariiri manngal ko naati kiloomeetira 15 diga Kano, haa Madobi. Nde Abdullahi tokki kuuɗe baaba maako, o ɗon yahra nder laawol kuuɓal Nupe e Gonja. Ɓaawo ɗon o warti jaaynoowo mo marɗo jawdi ngam jaaynde ko'e, dabbaaji, e maccuɓe ngam kolanuts diga daande Akan nder Ghana hannde. Madobi fuɗɗii wonde nokkuure Abdullahi fuɗɗii haandi haa ɓaawo danygol Dantata e hitaande 1877, nde o jeyi Bebeji, wuro feere e wuro fortinaaku haa worgo Kano. O maayi nder hitaande 1885 nden o haɓɓii nder wuro Bebeji maako. : 380 ">:380: 85 : 85 

Karawan Hausa nder 1895

Maami Dantata boo "koowo feere feere feere feere nder nokkuure nden". Caggal maayde Abdullahi, debbo on waawataa wareede ngam o mari anndal. O ɓeydi o jeyi to Accra, wakkati oon nokkuure jaaynde mawnde nder British Gold Coast, o acci ɓiɓɓe maako to debbo mo o maccuɗo biyeteeɗo Tata. Kuugal maako nder ɓesdaaki maako waɗi o laami 'ɗan Tata', ma'ana "Ɓiɗɗo Tata".: 381-382 : 85: 85 

Caggal nde o maayi ɓurna jawdi maako diga baaba maako, Dantata fuɗɗi huutore ngam heɓugo hoore maako nder wakkati o ɗon jaŋde janngirde Qur'aan. Tata ɓeydi mo ngam hisna ɗuuɗal ceede maako, haa o soodi mo asusu (boote ceede ceede), ɗum haa jooni nder saare Dantata. To o woodi duuɓi 15, o hawti e gariiri go'o yaaki Gonja ngam yahugo maama maako nder Accra, ngam o yiɗi yahugo dow jawdi maako, to o yiɗi yaaki hoore maako. Ammaa, nyalnde go'o caggal nde o wari, o hooti mo to Mallam (moofi diina Islaam) o tori mo o jooɗoto ton haa o jeyaa ngam o warugo to Kano. Nder wakkati maajum, Dantata jooɗii bana almajiri. Caggal janngirde maako, o haani hokki nyaamdu ngam o hokki hoore maako e Mallam maako. Ha juulde e juulde, Alhassan huuwi ngam heɓugo ceede, o hokki ɗuuɗal ma'a haa Mallam maako. : 382–383 : 382–383 

Dantata ɗon nder Bebeji wakkati konu Kano (ko Basasa) fuɗɗii nder hitaande 1893 e ɗon ɗon haa hitaande 1895. Wondiral ngal waɗi hakkunde yimɓe ɗiɗo ɓe ɓe ɓe nganndi dow laamu, Tukur e Yusufu. Ngam Agalawa'en ɗon wallina Tukur, yimɓe Yusufawa ɗon jeyaaɓe bee yimɓe Agalawa mawɓe, hawti bee Bebeji. konu timmi nde Aliyu, ɓiyum Yusufu, heɓii laamu. Ngam maajum, feere feere Agalawa ɓe njaɓɓi ɓe ɓe ɓe njooɗoto nder lesdi haa ɓaawo jooɗorde lesdi lesdi lesdi Kano. Ammaa Dantata, e deerɗi maako Bala e Sidi, ɓe mbaawataa haɗugo ɓe naŋgita ɓe, ɓe ɓe mbaawake ɓe njaɓɓa ɓe maccu. : 383 

Walaa ko anndira dow wakkati Dantata nder maccuɓe, ammaa, woodi feere feere feere feere dow haala haala haala Abdulkarim Umar Dan Asabe. Ko haala arande wi'i o hooti Garko, ammaa o hisni hoore maako ɓaawo konu. Ɗo ɗiɗaɓo holli o suɓii hoore maako e Sidi bee huutore jawdi maako. E wi'uki haala tataɓo, o hooti rimɗude, ɓaawo maajum o hisni bandiraawo maako Bala nder hitaande 1925. Ko ɗum waɗi, o hootiima nde o hooti, o jokki e karwaani gonji, o hootii to mum to Accra. :: 383  Ha hitaande 1914, e dow umroore kawtal kiitaaku Emir Muhammad Abbas, Dantata waawi heɓugo wuro baaba mum haa Bebeji.

Piramidaji njamndi naftiraama bana ɗo ɓe ɗon ɗoola ngam njamndi njamndi. Nder caka karnijum 20, cuuɗi ɗi ɗon naftira nder lesdi Naajeeriya, ɓurna nder Kano. Dantata wondi go'oto nder ɓurɓe jaɓugo ɗum e ɓurɓe ɓeydaade.

Dantata ɗon nder Bebeji wakkati soorɓe British ɓe naati Emirate Kano nder 1 feebari, 1903, ɓe naati gariiri ɓaawo sarki maayi. O jooɗii ton haa laawol ɗon laaɓina. Nden o yahi to British Gold Coast, o yahdi Ibadan e Lagos, o yaha Accra nder maayo. Ɓaawo ɗon, o fuɗɗi naftoraade laawol ngol ngam jaɓɓugo kolanuts'en to Lagos, to o jaɓɓina ɓe to jaaynooɓe yaaki Kano, o laati gooto nder jaaynoowo arandeeji ngal fuɗɗii naftoraade ɗeen laawol ngam jaaynde. Nder hitaande 1906, o haɓɓii kuuɗe maako bee huuwugo beads, necklaces, e labbal Europe. Caggal maayde baaba mum e 1908, o waɗi golle mum haa Kano e Lagos. : 206 : 206 

Nder wakkati maajum, Dantata dilli haa gariiri Kano o waɗi wuro nder gariiri Sarari, ɗum ɓurna fuu ɗon walaa. E ɓeydagol jaɓɓorgal geɗal leydi to lesdi lesdi Nigeria, Niger Company (ko ɓaawo ɗun je je je je ɗon je ɗon jeye nder United Africa Company) fuɗɗi hawtaade e jaɓɓooɓe je ɗon ɗon haandi nder lesdi ndin e laawol emir e hooreejo maɓɓe, Adamu Jakada. Ha 1918, ɓaawo Dantata haani haade e jaayɗe, Dantata waɗi haade mawɗe e jaayɓe ngam ɓe ngurtina geese. Koni maako nder jaaynde nder maayo e anndal ngalngal Farayse hokki mo ɓurna dow feere Kano je ɗon huuwugo bee jaaynde. Fuuɗol maako e no o ɗon jooɗoto e yonki maako hokki mo "ngam ɓurnugo jawdi bee saffugo".  : 86 O ɓaawo o laati marɗo jaayndeejo Niger Company nden, to 1922, gooto e yimɓe ɓurɓe risku nder Kano. : 141 : 141 

Gila 1926, Dantata huutori laawol ferel ɓesngu footi ngam ɓamtude jaaynde daande e Lagos e ɓamtude jawdi kolanuute e hirnaange Naijeriya.: 206  Ha 1929, nde Banki Afrik hirnaange British maɓɓiti tawi to Kano, o waɗi ko o waɗi ko e cappanɗe ɗiɗi e kamel e fe'i, o laati marɗo kuugal Kano arandeeji huutorooɓe banki. : 385  Ha 1940s, o soodi e jaayndi ko 20,000 ton njamndi nder hitaande. Nder wakkati maajum, Naijeriya laati go'o nder ɓe'e mawɓe ɓe'e ɓe'e nder duuniyaaru, bee lesdi Kano ɗon hokkata ɓesdi e fe'ere nder ɓe'en. : 28 : 28 

Ha fuɗɗoode duuɓi 1950, e walliida United Africa Company (UAC), o laati importator dirtiɗo jaayndeeji daga Europe. O laati wakiilu mawɗo UAC nden o heɓii ceede haa £500,000 ngam jaɓugo leɗɗe. Nder 1953, o laati ardiiɗo jaayndeere jaayndeejo jaayndeeje lesdi Naijeriya. O hawtiino e nder jaɓɓorgo, jaɓɓorgal jaɓɓorgol, jaɓɓorde, e jaɓɓorɗe, e jaŋde, e golle e jaɓɓorde jaɓɓorle. Ɓiɓɓe maako tati, Ahmadu, Sanusi e Aminu, ɗon ɗon ɗon ɗon laara lesdi, nyiɓugo, huutugo e jaaynde nder kuugal, bee tagdi go'oto ɗon ɗon ɗon ɗowol. : 207 : 207 

Nder duuɓi 1940's, Dantata walliima haɓɓugo Kano Traders' General Conference, je laatake Amalgamated Northern Merchants' Union (ANMU) nder duuɓi 1950's fu. ANMU heɓii walligo diga Jaŋde Fuuta e Dowla lesdi Naajeeriya. Ko'e maɓɓe ɓe mbi'i wonde "ko'e maɓɓe woni hooreejo lesdi lesdi lesdi lesdi fu".

Nder hitaande 1950, Abdullahi Bayero, Emir Kano, suɓini Dantata nder Kawtal Emirate Kano ngam darnugo jaayndiyankooɓe e gollaade bana laamuɗo dow kuuɗe jaayndi. Dantata, koɗo Hausa tan nder kawral Fulani, ɗum yi'ii no Emir huutoraade ngam yahrugo hawtaade e dow darnde Hausa nder kawrol e dow darɗe mawɗe feere nder laamu leydi ndii. : 203–204 : 203–204 

Nder duuɓi 1950 e 1960, NPC, jamiroore politik ɓurɗe mawnude nder lesdi Nigeria fuunaare wakkatiire nden, ɓe ɗon jaɓɓa ngam yimɓe ɓe ɓe ɗon jaɓa nder lesdi, hawti bee saare Dantata ɓe ɗon ɗon jeyaaɓe jamiroore nden. Ammaa, ɓiɓɓe Dantata ɗiɗo, Aminu e Mahmudu, ɓe anndi ɓe ardiiɓe NEPU, wonde partiijo sosialis je je je je mari ɓurɗum haɓaago NPC nder lesdi Fuuta. Dantata waɗi ɓiyum'en ɓe ɓe njogii NPC, ngam, e wi'a Aminu, " baaba am ɓe njaɓataa ɗum beɗeeje ngam yi'ugo ɓiyum ɗon haɓana e sistem". Aminu ɓaawo ɗon ɓe njogini NPC ɓe cuɓɓi to suudu suudu suudu suudu leydi, to Mahmud ɓe cuɓani to partiya ɓaawo e duuɓi 1960 ɓe cuɓini to Fedde leydi e hitaande 1964, ɓe cuɓii ngam haɓugo e ɓe cuɓɓa ardiiɗo NEPU Aminu Kano. :: 113  : 159-161 Ahmadu, goomu NPC e ɓiyum Dantata, boo o haɓɓi bee Aminu Kano nder suɓaaji 1956 ngam suudu lesdi lesdi lesdi. : 328 : 333 : 333 

Dantata waɗi haaj (hajj) to Makka nder ndiyam nder duuɓi 1920. Nder yaadu ndu, o yahi to Ingiltere nden o holliti George V. E hitaande 1927, o jaɓɓi yimɓe 16 ngam jaɓɓaade Makka, hawti e Mallam makko gila nde o jooɗii e Almajiri e Accra e fuɗɗoode 1890s. O tokki kuuɗe ɗe nder yonki maako fuu, o sembiɗini ɓiɓɓe maako ngam ɓe tokki aada. Ɓiɗɗo maako, Aminu, e ɓikkoy maako, bana Mariya Sanusi Dantata, e ɓikkon maako, hawti e Aliko Dangote, ɓe ɗon mari ceede haa ɓe njahi Makka nder hitaande fuu.

Dantata annditiima ngam habbugo daande leɗɗe ngam talaka'en hitaande kala nder Eid al-Kabir.

Nder hitaande 1955, Dantata ɗon nyawdi masin. Nde o anndi no nyau maako ɓurdi ɓurndi, o noddi garbaajo maako mo o ɗon jaɓɓa jawdi duuɓi 38, Garba Maisikeli, e ɓikkoy maako. O wi'i ɓe nyalnde maako ɗon ɓadake, o torooɓe ɓe njooɗoto. O ɗon hawta ɓurugo ngam jaayɗe ɗe o waɗi, Alhassan Dantata & Sons, o ɗon toro ɓe ngam ɓe tabbitina ɗe naa' ɓe maaki. O tori ɓe ɓe ɓe ɗon ɓe ɗon ɓe kawta nder saare ngam ɓe mbaadi e ɓe ɗon ɓe ɓeyda bee haɓaaki bee ɓe ceede nder Kano. O wi'iɓe ɓe njogii bandiraaɓe maɓɓe, ɓurɓe boo ɓe ɓeen ɓe ɓeen. Balɗe tati ɓaawo maajum, nder nyalnde arde, 17 Agust 1955, o maayi nder ɗaani maako. O haɓɓii nder wuro maako nder suudu Sarari.  : 389 

Ngam Dantata ɗon jogii ko'e dow dow dow, o ɗon huutoroowo banki tan to kuuɗe maako yiɗi ɗum, walaa mo anndi bee ko'e laaɓɗum ko o mari.: 206  Caggal maayde maako, ko'e maako tan ɗon mari deftere ceeki ngam kuuje Kano ɗiɗi fuu, bee ceeki ɓurɗi £ 30. E walliida e saare maako, feere jawdi maako ɗon anndinaama ngam laamorde Kano, ko haani haaki £350,000 nder lesdi Naajeeriya, ngam ɓe acci ɗaɓɓugo maako.: 128  Ɓaawo ɗun, o acci ɓurugo tati e miliyaar feewde, ɓurna fu e nder ceede. : 206 : 206