Jump to content

Anioma people

Iwde to Wikipedia
Anioma people
ethnic group
YemreIgbo Taƴto
LesdiNaajeeriya Taƴto
Nder laamooreDelta State Taƴto

Anioma people Yimmɓe Anioma ko leñol ɓurngol heewde haalooɓe Igboid, tawaangol e nder diiwaan Delta, leydi Najeriya hannde. Ɓe kawti e ɓe ngoni ko e renndooji ɗi njiidaa e nokkuuji nay gonɗi to bannge worgo-fuɗnaange e nder diiwaan Delta. To bannge politik, Anioma en ina njogii diiwaan Senaa Delta North, ɗo ɓe ɓuri heewde. Hannde, diiwaan seneraal oo waɗi ko Enuani en (Oshimili/Aniocha).

Aniomaaji ina ndenndi keeri e yimɓe haalooɓe Kwale- e Ika ɓe ngondaani e Aniomaaji. Anioma en ko njulaagu eggooɓe ummoriiɓe fuɗnaange-rewo, haa teeŋti noon ummoriiɓe Imo e Anambra. Ikoro Agbor to Ika kam e Onu Ika ɗon ƴama ɓe ɗon nder Anioma ko ɗum ajenda Biafra ngam heɓugo lesɗe e gure ɗuuɗɗe ɗe mari bawɗe petroŋ. Ko ɓuri heewde e nebam ina tawee e nokkuuji Ika e Kwale e nder diiwaan Delta ina mbiya ko agitators diiwaan Anioma.[1]

Leñol ɓooyngol, golloowo, Anioma en ina limtee hannde ko ina tolnoo e miliyoŋaaji 1,8 neɗɗo.[2] Ko ɓuri mawnude e koɗki Anioma e nokku wuro ko laamorgo leydi Delta, ngo hawri e wuro Asaba e dow Niiseer, e Okpanam e Igbuzor e renndooji koɗdiiɗi heen.

Geografi Anioma en ina tawee ɗoon e ɗoon to fuɗnaange-rewo Edo Central Plains e dow ŋoral ndiyam e dow ŋoral hirnaange maayo Niiseer e nder diiwaan Delta hannde oo. Leydi Anioma ina hawra e leydi fotde 6 300 km2 [citation ina haani]. To bannge politik, Anioma ina heewi wiyeede e nder geɗe dowlaaji ko Delta Fuɗnaange, ko wayi no yimɓe diiwanuuji senateeruuji Delta Fuɗnaange e Delta Cakaare nder Delta. Anioma ina keerori Fuɗnaange e diiwaan Anambra, fuɗnaange-rewo e diiwaan Imo e Rivers, fuɗnaange-rewo e diiwaan Bayelsa, fuɗnaange-rewo e Isoko, hirnaange-rewo e leñol Urhobo, fuɗnaange-rewo e diiwaan Edo e fuɗnaange-rewo e diiwaan Kogi. Ko ɗum waɗi Anioma ina waawi siforeede no feewi e leƴƴi hoɗdiiɓe mum keewɗi no feewi. Yimɓe ɓee ƴettii pinal mum en e humpitooji mum en sabu fenaande jokkondirnde e leƴƴi e renndooji goɗɗi keewɗi ko ɗum siforii Anioma ko diiwaan jamyankeewo to bannge geɗe ngenndiije.[3] Hannde, Aniomaaji ina mawnina ndeeɗoo sifaa hitaande kala e koɗki jimɗi gaadanteeji ɗi Fedde toppitiinde ƴellitaare pinal aniomaaji (OFAAC) yuɓɓinta. Ko adii fof ko e hitaande 2003, fiesta pinal ina renndini denndaangal nokkuuji diisnondiral nokkuuji e nder Aniomaland ngam mawninde koye mum en.

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Won nokkuuje 25 laamu nokkuure nder diiwal Delta, nden 9 les ɗo woni diiwal Anioma:

Aniocha Fuɗnaange Aniocha Fuɗnaange Ika Fuɗnaange-rewo Ika Sud Ndokwa Fuɗnaange Ndokwa hirnaange Osimili Fuɗnaange Oshimili Fuɗnaange Uwuani Wolde Yimɓe Anioma ɓuri haalde ko ɗemngal Igbo e ɗemɗe ngenndiije ceertuɗe ina jeyaa heen ɗemngal Enuani kaaleteengal e Ibusa, Ogwashi-Uku, Isheagu, Asaba, geɗe Igbodo, Illah, Issele, Idumuje, Onicha ekn, ɗemngal Ika Agbor, Umunede, Owa, Igba , Boji-Boji ekn... e batte ɗemngal teeŋtuɗe ummoraade e Bini, ɗemngal Edoid, ɗemngal Ukwuani-Aboh e nder dental Ukwuani-Aboh-Ndoni ɓurngal haaleede ko leƴƴi Ndokwa. Ina woodi leƴƴi Anioma tokoosi e nder diiwanuuji Edo (Igbanke), Ute-Oheze, Iru, Owariozor, Obagie N’Oheze, Ekpon, Owanikeke, Iyenle, Anambra (Onitsha, Ozobulu, Obosi, Oraifite) e dowlaaji Imo (Oguta). Minorités ɓe ngonaa haalooɓe Igbo e taariindi ina ngoodi e Igala en e nder nokkuuji ɓurɗi woɗɗude leydi Anioma to Ebu to keerol hakkunde diiwaan Edo e Umuebu to Ukwuani[4]kam e Yoruboid Olukumi[6] to Aniocha. kinɗeDoggol gure e renndooji Anioma Wurooji e renndooji Anioma ina limtaa e alkule les ɗee:

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Abah, Abala Anikoko, Abavo, Abi, Abodei, Aboh, Adai, Adonta, Afor, Agbor, Akakpan-Isumpe, Ankara, Akoku, Akuku-Akumazi, Akumazi-Umuocha, Akwukwu-Igbo, Alasime, Alidinma, Alihagu, Amai, Anakwa , Anifekide, Aninwalo, Aninkama-Jeta, Aniofu, Aniogo, Anioma, Anuregu, Anwai, Asaba, Asaba-Ase, Asaba-Ubulu, Ashaka, Ashama, Atuma, Atuma-Iga, Azagba-Ogwashi, Azagba-Ubieni, Boji-Boji , Ebedi, Ebu, Edo-Ogwashi, Egbudu-Akah, Egbudu-Ogwashi, Ejeme-Agbor, Ejeme-Aniogo, Ejeme-Unor, Ekpecho, Ekpon, Ekwuemusana, Emu, Emuhu, Etua Etiti, Etua Ukpo, Ewuokpor, Ezi, Ezi , Ezionum, Ibodoni, Ibrode, Ibusa, Idumuesah, Idumuje-Ugboko, Idumuje-Unor, Idumu-Ogo, Igbanke, Igbodo, Igbogiri, Igbuku, Illah, Iru, Isa-Ogwashi, Iselegu, Isheagu, Isigbati-Ishiagu , Issele-Mkpitime, Issele-Uku, Isumpe, Kwale, Mbiri, Ndemiri, Ndokwa, Abbi, Inam-Abbi, Eziunm, Nkpolenyi, Nsukwa, Obeti, Obi Anyima, Obi Umutu, Obi, Obiaruku, Obikwele, Obinomba, Obior, Obodo -Eti, Obomkpa, Ogbe, Ogode, Ogume, Ogwashi-Uku, Oko Anala, Oko/Ogbele, Oko-Amakom, Okotomi, Okpa, Okpanam, Okwe, Oligbo, Oligbo, Olor-Usisa, Olu-Odu, Omaja, Onicha Olona , Onicha-Ugbo, Onicha-Uku, Onitsha-Ukwuani, Onogbokor, Onuseti, Onya, Oolor-Ogwashi, Otolokpo, Otulu, Owa Nta, Owa-Abi, Owa-Alero, Owa-Ofie, Owa-Oyibo, Owerri-Olubor, Ubulubu, Ubulu-Okiti, Ubulu-Okiti, Ubulu-Ukwu, Ubulu-Unor, Udumeje, Ugboba, Ugbodu, Ugbolu, Ugiliamai, Ukala-Okpunor, Ukala-Okwute, Ukwuani, Ukwunzu, Ukwu-Oba, Umuabu, Umushaka-Ebu Adoni , Umuhu, Umukwem, Umukwota, Umunede, Umuolu, Umute, Umutu, Unor, Unor, Unuaja, Ushie, Usisa, Utagba-Ogbe, Utagba-Unor, Utchi, Ute Aru, Ute Enugu, Ute Erumu, Utegbeje, Ute Obagie N' Oheze, Ute-Oheze, Ute-Okpu, Utuoku.

  1. "Federal Republic of Nigeria, Official gazette". 94 (24). 2007. Cite journal requires |journal= (help)
  2. "About". ANIOMA VOICE WORLDWIDE FOUNDATION (in Engeleere). Archived from the original on 2021-04-27. Retrieved 2021-09-18.
  3. "NED NWOKO'S STATE CREATION BILL – THISDAYLIVE". www.thisdaylive.com. Retrieved 2024-07-26.
  4. "How the term 'Anioma' was derived". Freshangle News (in Engeleere). 2020-05-19. Retrieved 2024-07-26.