Mamman Shata
| Jinsu | gorko  |
|---|---|
| Ɓii-leydiyankaaku | Naajeeriya |
| Innde ɓesngu | Yaro |
| Ɗuubi daygo | 1923 |
| Ɗoforde | Katsina |
| Date of death | 9 Korse 1999 |
| Place of death | Aminu Kano Teaching Hospital |
| Wolde | Hawsare |
| Sana'aji | singer, griot, ngaɗoowo siyaasaje |
| Janngi to | Islamic denomination |
| Genre | griot music |
Mamman Shata kanko wonnoo gimoowo ɓurduɗo nanaaki nder yimirooɓe Hawsaare hakkunde duuɓi 1940-ji. Gimoowo on fuɗɗii gimi muum gila e duuɓi 1930-ji e nder duuɓi kayaaku maako to labbaare maɓɓe nde Musawa nder diiwal Katsina jooni, to leydi Naajeeriya. O limtee haa hannde nder ɓurduɓe gimi e nder ɗemngal Hawsaare.
Dañeeki Maako
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Alhaji Mamman Shata dañaama to Musawa (Muusaawa) nder diiwal Katsina nder hitaande 1923, to baabiraawo maako wiyetee Ibrahim Yero. to o fuɗɗi filu goorooje nder sukaaku maako, ɗoon o fuɗɗi gimi ngam weltanki hoore.
Mamman Shata maayii ñalnde 18-ɓre lewru Korse, hitaande 1999 to Ñawndordu Malam Aminu Kano (Malam Aminu Kano Teaching Hospital, AKTH) to galluure Kano.
E mo nder yimooɓe inndinɓe sabu ɓe mbinndataa gimi maɓɓe, ɓe ngimay-ɗi ɗoon to ɓe jooni. Nder gimi maako nndinɗi e woodi Bakandamiya.
Sukaaku e Ƴiwdi Maako
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Mamman Shata e nder sukaaku maako o soori goorooje, ɗoon o fuɗɗi gimi bana sukaaɓe ngaɗaynoo. O heɓaayi naatineeki janngirde jamanu nden o heɓaayi belɗi ɗi woɓɓe sukaaɓe jooɗiiɓe to ci'e mawɓe keɓi, ammaa kadi o hokkaama faamu teddungu e maandaaki kuuje sanne, kadi o janngii to madarasa.
Baabiraawo Mamman Shata, Ibrahim Yero, waynaaɓe ƴiwɓe Sanyinna nder diiwal Sokoto jooni, to ɓe eggoyi ɓe coƴƴoyii nokkuure nde ɓe inni Muusaawa; innde arɗo maɓbe e sarde nden. Inna maako, Laariya, ƴiwii leƴƴi Fulaata-Borno, to o danyaa nder gasol Toofa, nder diiwal Kano. Laariya on fottii e Ibrahim Yero ɓaawo nde o yahi Muusawa to banndiraaɓe maako.[1]
Gimi e Inndinki
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]O fuɗɗi gimi gila e sukaaku, to o yimaynoo ko o sippaynoo goorooje e kadi nder karal. To o ɓurdi kala higo maako waawki gimi belɗi e kadi faamtinayɗi, to non waɗi ɓe fuu ɓe ardini mo haa innde maako nanaa yaasi Muusaawa. Non hokki mo baawɗe yahki goɗɗe labbaaje, gasi, e maa ci'e ngam gimi e mantooje maako.
Ɓaawo nde gimi ɗin fuɗɗi teddinki mo o eggii yahki Baakoori (Bakori) ɓaawo nde jaagorɗo maako Abdullahi Inde, tefii o soƴƴoo ton, sabu kanko maa ton o jooɗii no o sooda no o sooritoo hottollo e biriiji. To Baakoori Shata te'i debbo maako arano, biyeteeɗo Binta kadi anndiraa Iya.[1]
O heɓii baawɗe yahki nokkuuje bana Katsina, Kano e Sokoto e nder duuɓi 1940-ji to o woosidotoo e baggel maako. Ammaa naaki e nder hitaande 1952 o inndini sarde nde o heɓi baawɗe fijirde to humto dewgal ɓiɓɓe laamɗo 12 "Bikin 'Yan Sarki' waɗaa to Kano. Shata eggii gila Baakoori to o soƴƴi Funtuwa haa maayde tawi mo kadi.
Mamman Shata anndaa keerol gimi mum, ammaa o laaɓɓini dow ɗi keewtii ujuneeje. Ɗuuɗal gimi ɗi o waɗnoo nder sukaaku maako ɗi anndaaka. Aangal jahdu'en maako ko 12-ɗo. Fiyooɓe bawɗi 6 nden leelooɓe 6.
Gimi maako meemii kuuje ɗuuɗɗe, sabu o yimanii ndemri, aadi, diina, faggudu, dawrugol (siyaasi) sooji'en, neɗɗaagal, dabbaaji, e kuuje ɗuuɗɗe nder ngeendam innu aadama. Ɗuum e nder ko waɗi o ɓurdi luttuɓe yimooɓe, sabu gimi maako daraaki dow huunde woore tan. O yimani laamɓe, marɓe ngalu, laanyooɓe, rewɓe, maccuɓe, haa e yimooɓe o yimanii.
Maayde
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]O maayii ñalnde Jumɓaare 18-ɓre lewru Korse, hitaande 1999 to Ñawndordu Malam Aminu Kano (Malam Aminu Kano Teaching Hospital, AKTH) to galluure Kano. O ɗalii rewɓe tato; Furera, Hadiza e Binta), nonmaa kadi o ɗali ɓiɓɓe 19 e taaniraaɓe 28. O uwaama to Dawra sabu laamɗo Dawra woni jaagorɗo maako; Laamɗo Muhammadu Bashar, kadi o tawaama nder juuluɓe Mamman Shata on. O wuurii duuɓi 76 to adunaaru.[1]