Jump to content

Peter Obi

Iwde to Wikipedia

Peter Gregory Obi CON (jibinaa ko 19 lewru juko hitaande 1961) ko politikyanke e njulaagu leydi Najeriya, o woniino guwerneer diiwaan Anambra gila 17 mars 2006 haa ñalnde 2 noowammbar 2006. O artiraa e laamu ñalnde 9 feebariyee 2007 nde o woni ɗiɗaɓo haa o2006 timminii ñalnde 7 marse 2014. Obi ko tergal e fedde wiyeteende Afriknaajo gila 2025, o woniino kanndidaa hooreejo leydi e nder lannda Labour e wooteeji hooreejo leydi Najeriya 2023.

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Obi jibinaa ko to Onitsha, to diiwaan Anambra, to leydi Naajeeriya, o janngi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Christ the King to Onitsha e to duɗal jaaɓi haaɗtirde Naajeeriya to Nsukka ngam jaŋde makko hakkundeere e jaŋde toownde. O golliima e banki ko adii nde o wontata politik timmuɗo caggal nde o tawtoraama e wooteeji guwerneeruuji diiwaan Anambra e hitaande 2003 e les njiimaandi APGA. O fooli ko Chris Ngige kono nafoore Ngige ndee, caggal ɗuum ñaawirdu nduu woppi ɗum, ko ɗum waɗi Obi wiyi ko kañum woni nafoore. O fuɗɗii laamu ko ñalnde 17 marse 2006. O ittii e laamu ko e asaambele dowla ñalnde 3 noowammbar 2006, tawi o siftinii « bonanndeeji bonɗi ». Cukko maako, Virginia Etiaba, lomtii mo, o woni debbo gadano guwerneer leydi Nigeria. Obi artiraa e laamu caggal nde ñaawirde ƴetti kuulal, o fuɗɗii laamu ñalnde 9 feebariyee 2007. Ñalnde 17 marse 2010, o artiraa e laamu ɗiɗaɓuru, ngu joofi ñalnde 17 marse 2014 nde o rokki laamu guwerneer cuɓaaɗo oo, hono Willie Obiano.

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Obi, les PDP, ɗaɓɓiti suɓol cukko hooreejo lesdi Naajeeriya nder hitaande 2019. E kanndidaajo hooreejo lesdi Naajeeriya Atiku Abubakar, ɓe ɗon mari haaje Muhammadu Buhari mo APC. Obi ummiima e lannda Labour e hitaande 2022. Patrick Utomi rokki mo tikket mum ngam suɓaade hooreejo leydi e nder wooteeji gadani lannda ka. O suɓi Yusuf Datti Baba-Ahmed ngam o laatoo cukko hooreejo lesdi Naajeeriya nder hitaande 2023, ammaa ɓe ɗon mari haaje suɓol hooreejo lesdi Naajeeriya e cukko hooreejo lesdi Bola Tinubu e Kashim Shettima. Kampaañ Obi ngam suɓaade hooreejo leydi siforaama ko no populist nii, haa teeŋti noon e riiwtude fedde wallidiiɓe wiyeteende « the Obidients ».

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Nguurndam e jaŋde puɗɗagol

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Obi jibinaa ko ñalnde 19 lewru juko hitaande 1961, to Onitsha, to diiwaan Anambra, to leydi Najeriya, e nder galle Kerecee’en dewondirɓe e wuro Agulu. O heɓi jaŋde makko hakkundeere to duɗal jaaɓi haaɗtirde Christ the King, to Onitsha, ɗo o heɓi duɗal makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Afrik worgo (WAEC). E hitaande 1980, o naati duɗal jaaɓi-haaɗtirde leydi Najeriya to Nsukka, to diiwaan Enugu, ɗo o janngi Filosofi haa o heɓi bakkaa makko e hitaande 1984. Obi janngi to duɗal jaaɓi-haaɗtirde njulaagu Lagos, to duɗal hakkunde leyɗeele ngam ƴellitaare njuɓɓudi to Siwis, to duɗal jaaɓi-haaɗtirde njulaagu Harvard, to duɗal jaaɓi-haaɗtirde njulaagu Saïd to Angalteer, to duɗal jaaɓi-haaɗtirde njulaagu Cambridge Judge to leydi Angalteer, e to duɗal jaaɓi-haaɗtirde njeeygu Cambridge Judge to Manage.

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Gomnaajo lesdi Anambra (2006-2014)

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

2003-2009 : Laamu gadano

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Ƴeew kadi: Fiilngo guwerneer diiwaan Anambra e hitaande 2003

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Obi ɗon mari haaje suɓol hooreejo lesdi Anambra les kawtal hoore lesdi ndi'i nder hitaande 2003, Chris Ngige anndinaama. Nafoore Ngige e wooteeji ɗii, ko ñaawirde kuuge winndereere (Cour d’appel) fooli ɗum e hitaande 2006, caggal nde ñaawirde Enugu ƴetti kuulal ngal, holliti Obi ko kañum heɓi jaaltaaɓe e wooteeji 2003, o arti e laamu ñalnde 17 marse 2006.Impeachment e gartugol

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Obi ɗon ƴama laamu lesdi Naajeeriya nyande 2 lewru Noowaamburu hitaande 2006, nyalnde woore ɓaawo nde suudu kiita lesdi Naajeeriya ɗon fooɗa kuugal Rashidi Ladoja, guwerneer lesdi Oyo. E nder ciimtol jaaynde Daily Trust, Mike Balonwu, hooreejo suudu sarɗiiji leydi Anambra, yahiino to suudu sarɗiiji leydi Awka hedde waktu 5ɓo e feccere subaka e nder "kisal polis teeŋtuɗo" o ƴetti kuulal ngal Obi ƴetti. Ciimtol ngol hollitii wonde Balonwu e woɗɓe wonɓe e diiwaan hee, ummiima Awka, fayde Asaba, diiwaan Delta. O wiyi o ƴettataa suudu laamu nguu, e nder ɗuum Obi wiyi ina ñiŋa ƴaañgol ngol, o wiyi ko "kuulal ngal rewaani laawol, ngal rewaani laawol. Ƴettugol laamu nguu ko huunde tiiɗnde, fotnde waɗeede e nder ñalawma, wonaa e nder niɓɓere". E wiyde Obi, o humpitaaka ko feewti e ƴaañgol makko, o waawaano daranaade hoore makko. O wiyi depiteeji 12 ɗii mbaɗaani ko ɓuri heewde e tataɓe ɗiɗi ko ina haani ngam ustude laamu nguu. O hollitii kadi wonde juɓɓule ɗee ɗaɓɓirii cukko makko, hono Virginia Etiaba, nde artata e yeeso asaambele leydi ndii ngam hollirde deftere mum kono alaa ko o dañi e hoore makko [Obi], hay so tawii ko caggal ɗaɓɓaande awokaaji makko. Doosgal leydi Naajeeriya hollitii wonde "guwerneer leydi ndi walla cukko mum ina waawi ittude tan ko tataɓal ɗiɗi e nder terɗe suudu sarɗiiji leydi ndi". Balonwu ɓaawo man wi'i Obi ɗon ƴama laamu ɓaawo nde hukuumaaji pamari ɗin ɗon ƴama dow ko laarani hukuumaaji pamari ɗi'i, tawi o ɗon mari bawɗe 8 nder 11 ɗe o tuumaama. Virginia Etiaba lomtii mo e gardagol guwerneer.

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Caggal nde o salii tawtoreede woote guwerneeruuji diiwaan oo e hitaande 2007, Obi luulndiima ƴaañgol laamu. Ɗaɓɓaande makko ndee, ñaawirde toownde leydi Nijeer (Cour Suprême) ƴetti ɗum. Obi artiraa e laamu ñalnde 14 lewru juko hitaande 2007 caggal nde ñaawirdu ƴetti kuulal to fuɗnaange-rewo leydi Najeriya. Hooreejo suudu sarɗiiji leydi Anambra e fotde 23 tergal suɓiiɓe ngam ittude Obi e laamu, njaɓaani tawtoreede. E wiyde BBC, ko ngol woni laawol tataɓol ko guwerneer gooto riiwtata golle mum e hitaande 2006, tawi ko ñaawirɗe leydi Najeriya mbiyata ko ɗum huunde nde rewaani laawol. Mawɗo ñaawoore leydi ndi e ñaawooɓe tato woɗɓe ngoppitaama.

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Ñalnde 29 lewru Mbooy hitaande 2018, balloowo mawɗo keeriiɗo mo hooreejo leydi ndii Muhammadu Buhari to bannge jaayndeeji e jaayndeeji, Malam Garba Shehu, e nder winndannde yaltunde ngam siftorde duuɓi tati ɗi Buhari heɓi laamu, limtii Obi e "gooto e ɓeen ɓe tooñanngeeji mum ngoni e laamu Guwerneer".

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

2010–2014 : Laamu ɗiɗmu

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Ƴeew kadi: Fiilngo guwerneer diiwaan Anambra 2010

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Ñalnde 7 feebariyee 2010, Obi heɓi woote guwerneer, o waɗi manndaa makko ɗiɗmo haa ñalnde 17 marse 2014, nde o lomtii ɗum ko Willie Obiano. Caggal wooteeji mawɗi 2015, hooreejo leydi Goodluck Jonathan toɗɗii Obi hooreejo komisiyoŋ kisal e mbaylaandi leydi Najeriya (SEC), e ñalnde 12 lewru Oktoobar 2018, Obi suɓaama ngam wonde ardiiɗo Atiku Abubakar e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi ngam wooteeji hooreejo leydi ndi ɗiɗaɓo ɓaawo jooɗiiɗo jooni Muhammadu Buhari mo APC.

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Kampaañiji hooreejo leydi

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Winndannde mawnde: Fiilngo hooreejo leydi Naajeeriya 2023 § Kampaañ

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Ñalnde 24 lewru marse hitaande 2022, Obi hollitii anniya mum ngam suɓaade hooreejo leydi Najeriya e les lannda, lannda yimɓe (PDP). Caggal ɗuum, o yalti, o hollitii wonde maa o ardo e les lannda Labour e nokku makko. E wiyde jaaynde Naajeeriya wiyeteende Peoples Gazette, Obi winndiino ardiiɓe PDP ñalnde 24 lewru Mbooy hitaande 2022, ngam yo ɓe ndarto terɗe maɓɓe, kadi ina wiyee o wullitiima no feewi e ñamlude depiteeji e soodde wooteeji e nder wooteeji gardagol leydi ndii, o hollitii wonde ina woodi lannda gollondirde e makko c. Obi ɗon mari haaje filu e darnde maako bana kanndidaajo mawɗo mo walaa kawtal bee lanndaaji ɗiɗi mawɗi lesdi Naajeeriya, ɗum waɗi o nanndi bee Emmanuel Macron, o waɗi suɓol hooreejo lesdi Farayse nder hitaande 2017.

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

ƊooftiiɓeGomnaajo lesdi Anambra (2006-2014)

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

2003-2009 : Laamu gadano

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Ƴeew kadi: Fiilngo guwerneer diiwaan Anambra e hitaande 2003

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Obi ɗon mari haaje suɓol hooreejo lesdi Anambra les kawtal hoore lesdi ndi'i nder hitaande 2003, Chris Ngige anndinaama. Nafoore Ngige e wooteeji ɗii, ko ñaawirde kuuge winndereere (Cour d’appel) fooli ɗum e hitaande 2006, caggal nde ñaawirde Enugu ƴetti kuulal ngal, holliti Obi ko kañum heɓi jaaltaaɓe e wooteeji 2003, o arti e laamu ñalnde 17 marse 2006.

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Impeachment e gartugol

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Obi ɗon ƴama laamu lesdi Naajeeriya nyande 2 lewru Noowaamburu hitaande 2006, nyalde woore ɓaawo kiitaaji lesdi Naajeeriya ɗon fooɗa Rashidi Ladoja, guwerneer lesdi Oyo. E nder ciimtol jaaynde Daily Trust, Mike Balonwu, hooreejo suudu sarɗiiji leydi Anambra, yahiino to suudu sarɗiiji leydi Awka hedde waktu 5ɓo e feccere subaka e nder "kisal polis teeŋtuɗo" o ƴetti kuulal ngal Obi ƴetti. Ciimtol ngol hollitii wonde Balonwu e woɗɓe wonɓe e diiwaan hee, ummiima Awka, fayde Asaba, diiwaan Delta. O wiyi o ƴettataa suudu laamu nguu, e nder ɗuum Obi wiyi ina ñiŋa ƴaañgol ngol, o wiyi ko "kuulal ngal rewaani laawol, ngal rewaani laawol. Ƴettugol laamu nguu ko huunde tiiɗnde, fotnde waɗeede e nder ñalawma, wonaa e nder niɓɓere". E wiyde Obi, o humpitaaka ko feewti e ƴaañgol makko, o waawaano daranaade hoore makko. O wiyi depiteeji 12 ɗii mbaɗaani ko ɓuri heewde e tataɓe ɗiɗi ko ina haani ngam ustude laamu nguu. O hollitii kadi wonde juɓɓule ɗee ɗaɓɓirii cukko makko, hono Virginia Etiaba, nde artata e yeeso asaambele leydi ndii ngam hollirde deftere mum kono alaa ko o dañi e hoore makko [Obi], hay so tawii ko caggal ɗaɓɓaande awokaaji makko. Doosgal leydi Naajeeriya hollitii wonde "guwerneer leydi ndi walla cukko mum ina waawi ittude tan ko tataɓal ɗiɗi e nder terɗe suudu sarɗiiji leydi ndi". Balonwu ɓaawo man wi'i Obi ɗon ƴama laamu ɓaawo nde hukuumaaji pamari ɗin ɗon ƴama dow ko laarani hukuumaaji pamari ɗi'i, tawi o ɗon mari bawɗe 8 nder 11 ɗe o tuumaama. Virginia Etiaba lomtii mo e gardagol guwerneer.

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Caggal nde o salii tawtoreede woote guwerneeruuji diiwaan oo e hitaande 2007, Obi luulndiima ƴaañgol laamu. Ɗaɓɓaande makko ndee, ñaawirde toownde leydi Nijeer (Cour Suprême) ƴetti ɗum. Obi artiraa e laamu ñalnde 14 lewru juko hitaande 2007 caggal nde ñaawirde ƴetti kuulal to bannge worgo-fuɗnaange leydi Najeriya.Hooreejo suudu sarɗiiji leydi Anambra e fotde 23 terɗe wootnooɗe ngam ittude Obi e laamu, njaɓaani tawtoreede. E wiyde BBC, ko ngol woni laawol tataɓol ko guwerneer gooto riiwtata golle mum e hitaande 2006, tawi ko ñaawirɗe leydi Najeriya mbiyata ko ɗum huunde nde rewaani laawol. Mawɗo ñaawoore leydi ndi e ñaawooɓe tato woɗɓe ngoppitaa.

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Ñalnde 29 lewru Mbooy hitaande 2018, balloowo mawɗo keeriiɗo mo hooreejo leydi ndii Muhammadu Buhari to bannge jaayndeeji e jaayndeeji, Malam Garba Shehu, e nder winndannde yaltunde ngam siftorde duuɓi tati ɗi Buhari heɓi laamu, limtii Obi e "gooto e ɓeen wonɓe e tooñanngeeji nde o woni e laamu guwerneer".

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

2010–2014 : Laamu ɗiɗmu

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Ƴeew kadi: Fiilngo guwerneer diiwaan Anambra 2010

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Ñalnde 7 feebariyee 2010, Obi heɓi woote guwerneer, o waɗi manndaa makko ɗiɗmo haa ñalnde 17 marse 2014, nde o lomtii ɗum ko Willie Obiano. Caggal wooteeji mawɗi 2015, hooreejo leydi Goodluck Jonathan toɗɗii Obi hooreejo komisiyoŋ kisal e mbaylaandi leydi Najeriya (SEC), e ñalnde 12 lewru Oktoobar 2018, Obi suɓaama ngam wonde ardiiɗo Atiku Abubakar e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi ngam wooteeji hooreejo leydi ndi ɗiɗaɓo ɓaawo jooɗiiɗo jooni Muhammadu Buhari mo APC.

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

Kampaañiji hooreejo leydi

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]