Abdullahi Umar Ganduje
| Jinsu | gorko |
|---|---|
| Ɓii-leydiyankaaku | Naajeeriya |
| Inditirde | Abdullahi Umar Ganduje |
| Sooma | Abdullahi Umar Ganduje |
| Innde | Abdullahi |
| Ɗuubi daygo | 25 Bowte 1949 |
| Ɗoforde | Dawakin Toofa |
| Dee/goriiwo | Hafsat Ganduje |
| Ɗemngal | Hawsare |
| Wolde | Inngilisjo, Hawsare, Nigerian Pidgin |
| Sana'aji | ngaɗoowo siyaasaje |
| Position held | Governor of Kano State |
| Janngi to | Janngirɗe Ahmadu Bello, Janngirɗe Bayero Kano, University of Ibadan, Government College, Birnin Kudu, Dawakin Toofa |
| Member of political party | National Party of Nigeria |
| Eye color | brown |
| Personal pronoun | L485 |
Abdullahi Umar Ganduje OFR (own daayaama yande 25 liiyru Bowte, hiitadee dowgu alif 1949) goɗɗo siyasaji on hanko on Ngomnajo Kano Kaadi jonta hooreejo arduwgal partiwal lamatoongal Lesdi Naajeeriya. Ojaɓi lamu hiidetade dowgu 2015 fahin hanko on ballowo Rabi'u Kwankoso nde ɗiɗi bee dowgu alif 1999 faago 2003 be 2011 faago 2015.[1][2][3]Ko o tergal e gonnooɗo hooreejo leydi lannda laamu nguu, tuggi lewru ut 2023 haa lewru suwee 2025.
Ɓawo
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Ganduje jibinaama nder hitaande 1949 nder saare Fulɓe nder wuro Ganduje, lesdi Dawakin Tofa nder jiha Kano.[4] O fuɗɗorii jaŋde makko leslesre ko e duɗal qur’aana e islaamiyankaagal to wuro makko, o heblaa heen ganndal lislaam. Caggal ɗuum, o arti e gardiiɗo laamu makko ɗo o janngi duɗal leslesal Dawakin Tofa tuggi 1956 haa 1963. Ganduje janngi to duɗal jaaɓi haaɗtirde laamu toowngal, Birnin Kudu tuggi 1964 haa 1968.
Ganduje janngi to duɗal jaaɓi haaɗtirde jannginooɓe, Kano hakkunde 1969 e 1972. Ndeen o naati duɗal jaaɓi haaɗtirde Ahmadu Bello, to Zaria, to diiwaan Kaduna, ɗo o heɓi bakkaa makko e jaŋde ganndal e hitaande 1975. E hitaande 1979 o heɓi dipoloma makko master e jaŋde psychologie to Kayerono applied. Caggal ɗuum Ganduje arti e duɗal jaaɓi haaɗtirde Ahmadu Bello tuggi 1984 haa 1985 ngam heɓde seedantaagal Master e njuɓɓudi laamu. O heɓi doktoraa makko e njuɓɓudi laamu to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ibadan e hitaande 1993.[5]
Fuɗɗoode golle politik
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Ganduje nasti nder lanyol lesdi Naajeeriya (NPN) wakkati laamu lesdi Naajeeriya ɗiɗaɓuru, o laati ardiiɗo lesdi Kano diga hitaande 1979 haa hitaande 1980. O ɗon mari haaje suɓol suudu joonde diidaaɗi lesdi ndi'i nder hitaande 1979 les NPN amma o ɗonno ƴama suɓol ngol. Hakkunde 1984 e 1994, o joginoo golle laamu keewɗe e nder njuɓɓudi ƴellitaare laamorgo leydi ndii, e hitaande 1994 o wonti Komiseriyaa dowla Kano to Ministeer golle, koɗki, e yah-ngartaa.
E hitaande 1998,[6] o naati lannda Demokaraasi Leñol (PDP) o yiɗi wonde kanndidaa guwerneer lannda kaa, e nder wooteeji gardagol leydi ɗi Tony Momoh, Abdullahi Aliyu Sumaila e senaateer Bala Tafidan Yauri e woɗɓe ; o fooli ko Rabiu Kwankwaso.
Ganduje suɓaama ɓaawo man ngam o laatoo cukko guwerneer Rabiu Kwankwaso hakkunde 1999 e 2003. Ko jiidaa e cukko guwerneer,[7] o suɓaama kadi o laatoo Komisinaajo laamu lesdi. Tuggi 2003 haa 2007 o wonii jaagorgal keeringal (politik) jaagorgal ndeenka. Ganduje wonnoo kadi ko gardiiɗo golle Komiseer toppitiiɗo ko fayti e maayo Caad to Ndjamena
Gomnaajo lesdi Kano
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]E hitaande 2014, o suɓaama ngam wonde kanndidaa gooto e nder fedde wiyeteende APC (APC) ngam suɓaade hooreejo leydi Kano.[8] O yahi haa o fooli kanndidaa lannda PDP, Malam Salihu Takai, o heɓi 1 546 434 woote, Takai heɓi 509 726 woote e wooteeji guwerneer 2015.[9] Ñalnde 29 lewru Mbooy hitaande 2015, o toɗɗaa e golle guwerneer diiwaan Kano, o lomtii Rabiu Kwankwaso, gardiiɗo politik makko. E nder manndaa makko gadano, Ganduje fooli Kwankwaso, mo o tuumi wonde ko goddo.[10] Laamu makko kadi ina waɗi hareeji keewɗi e Amir Muhammadu Sanusi II, mo o wiɗti ngam waasde jogaade ngalu.[11] E hitaande 2019, o heɓiino suɓaade kadi e manndaa ɗiɗaɓo, o fooli ɓiy-yumma Kwankwaso biyeteeɗo Abba Kabir Yusuf,[12] e nder wooteeji luulndiiɗi, ɗi njuumri wooteeji mbaɗi.
E hitaande 2019, guwerneer Abdullahi Umar Ganduje siifondirii e sariya sosde emiraaji nay kesi. Ndeeɗoo feere nde meeɗaa yiyeede, yiyri ko ustude domen aadaaji Amiir Muhammadu Sanusi II e wonde amir. E dow sariya oo, emir Kano oo ardotoo tan ko nokkuuji 10 laamu nokkuuji e nder 44 e nder diiwaan hee, tawi ko adii ɗuum domen emiraaji ɗii ko LGAaji 44 diiwaan Kano ɗii fof. E lewru marse 2020, suudu sarɗiiji leydi ndii fuɗɗii wiɗto keso dow Sanusi ngam bonnude golle aadaaji, ɗum noon ko caggal nde ñaawirde toownde ƴetti kuulal ngam haɗde wiɗto fenaande feewde e Sanusi. Ñalnde 9 marse 2020, Ganduje woppi laamu, riiwti Emir Sanusi, e dow tuugnaade e « ŋakkere ɗooftaare e hormaade jamirooje sariya ummoraade e biro guwerneer ».[13][14][15][16]
Ko fenaande
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Wideyooji njulaagu
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]E lewru Oktoobar 2018, nate wideyooji ɗi kameraaji njiylawu (spy) ƴetti, ɗi jaaynde wiyeteende Daily Nigerian yaltini, ina hollita guwerneer oo ina heɓa wads (wads) kaalis dolaar e ko nanndi e yoɓde njoɓdi ummoraade e kontraaji.[17]Gomnaajo on, bee nanta komisinaajo maako ngam anndinoore, ammaa o yeddi haalaaji ɗin, o wi'i wideyooji ɗin dokkiraama ngam o ɗon ƴama mo, nden o hulɓini kiitaaji dow bayyinoowo jaaynde Daily Nigerian, jaayndiyanke mo wurtini wideyooji ɗin.[[18]
E lewru noowammbar 2018, Ganduje ñaawi Jaafar Jaafar, bayyinoowo jaaynde Daily Nigeria, sabu mum wiyde ina bonna innde mum e baylugol wideyooji njulaagu ɗii.[19] Ñalnde 30 lewru juko hitaande 2021, Ganduje etinooma ittude ñaawoore ndee e lowre nde o wiyi omo anniya artirde ñaawoore ndee e ñalngu goɗɗo.[20] Kono ñalnde 6 sulyee, awokaajo jaaynde wiyeteende Daily Nigerian Muhammad Dan'Azumi, waɗii ɗaɓɓaande feewde e ñaawoore Ganduje ndee, nde alaa ko woni e mum so wonaa ñaawoore ndee, nde wonnoo ko ƴaañde waktuuji ñaawirdu nduu. Janngo mum, Ñaawirde S. B. Namalam jaɓi ɗaɓɓaande Ganduje nde o yaltata kono o yamiri yo o yoɓ ₦400 000 e Jaafar e Daily Nigerian gooto fof.[21][22] E lewru ut 2021, Jaafar wiyi Ganduje yoɓaani ₦800,000 walla jokkondirde e awokaaji mum ngam yuɓɓinde yoɓde.[23]
Ñalnde 15 lewru juko hitaande 2021, Ganduje waɗi ñaawoore woɗnde ngam bonnude innde Jaafar e Daily Nigerian. Ko adii ɗuum, Jaafar ina ñaawinoo ₦300 000.[24]
Kunaaje dow bayyinoowo
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Ñalnde 19 mars 2021, Ganduje hollitii haala mum wonde wideyooji ɗii ko doktoraaɗi to BBC Hausa, o wiyi omo jogii peeje ngam ‘haɓde e’ jaayndiyankooɓe yaltinɓe wideyooji ɗii.[25] Ñalnde 22 mars 2021, Jaafar Jaafar neldi ɓataake feewde e inspekteer mawɗo polis Mohammed Adamu, ina hollita wonde yeewtere ndee ina waɗi kulhuli, Ganduje ina foti ñaaweede so tawii won ko heɓi ɗum. Ɓataake oo kadi hollitii wonde Jaafar ina wondi e caɗeele mawɗe gila nde wideyooji ɗii njalti, kadi o waɗtaama de facto "persona non-grata" e nder diiwaan Kano wondude e noddaango ngam wiɗto Ganduje.[26] Komiseriyaa dowla Kano mo Mohammed Garba fawi Ganduje, o wi'i haala "deal with" ɗon tuuga dow kiitaaji ɗi ɗon jokki haa wakkati man.[27]
Lewru arooru nduu, Jaafar dogi galle mum to Abuja sabu kulhuli warngo e worɓe ɓe nganndaaka ina njokki e makko (o woppiino hoɗde haa abada to Kano e hitaande 2018); caggal mum e lewru abriil, poliseeɓe njahi to birooji Daily Nigerian ngam yiylaade Jaafar. Ofiseeji ɗii ndokki gollotooɓe ɓataake nodduɗo Jaafar to gardiiɗo polis ngam naamnaade ɗum ko faati e "fedde bonnde, fenaande, fenaande bonnde e ustude fitinaaji."[28][29] Jaafar heddii e suuɗde e lewru mee, o dogi e ɓesngu makko to leydi Angalteer ngam hulde maayde th. O wiyi maa o heddo caggal leydi "haa nde laamu nguu waawa dañde kisal am e reende ndimaagu jaayndeeji."[30]
Daɗndo ngam ittude jaagorde haɓantoonde fenaande
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]E darorɗe lewru Juko hitaande 2021, jaaynde Daily Nigerian hollitii wonde Ganduje ina tiiɗnoo e suudu sarɗiiji diiwaan Kano ngam ittude Muhuyi MagaJi Rimin Gado e golle mum hono hooreejo komisiyoŋ wullitaango yimɓe e haɓaade fenaande e diiwaan Kano (PCACC). Ko adii lewru suwee, Rimingado, mo yimɓe fof ngoni e ƴaañde Ganduje gila e hitaande 2018, ɗaɓɓiriino humpito ko faati e mahngo nokku kanseer Kano e soodgol disel laamu diiwaan oo. Pewnugol nokku Cancer Centre oo, ina wiyee ko sehil galle Ganduje ardii ɗum, tawi noon soodgol disel laamu nguu ina woni e les njiimaandi terɗe galle Ganduje. Nde Rimingado fuɗɗii ƴeewtaade kontraaji e sifaa mahngo nokku kanseer e soodgol disel, Ganduje ƴaañii ngam ittude mo e nder lewru suwee 2021 fof.[31]
E fuɗɗoode lewru sulyee 2021, suudu sarɗiiji diiwaan Kano dartinii Rimingado fotde lewru sabu ‘jaɓgol konte (accountant) nelaaɗo to Komiseer wullitaango renndo e haɓaade fenaande ummoraade e biro konte jeneral dowla’. Jaagorɗo suudu sarɗiiji, Uba Abdullahi, wi'i ofisru hooreejo lesdi ndi'i neldi ɗaɓɓaande haa suudu sarɗiiji leydi ndi'i ngam ɓe nasta nder suudu joonde diidaaɗi lesdi ndi'i, nden ardiiɗo lesdi man Labaran Abdul Madari toɗɗi goomu wiɗitol.[32][33] Ganduje caggal mum toɗɗii Mahmoud Balarabe, gardiiɗo ñaawoore renndo e nder ministeer ñaawoore diiwaan Kano, yo won hooreejo gollordu komisiyoŋ wullitaango renndo e haɓaade fenaande.[34]
Ñalnde 24 sulyee 2021, Ñaawirde Sanusi Ado-Ma'aji jaɓi eɓɓaande nde Rimingado ƴetti ngam haɗde suudu sarɗiiji wiɗto mum. Ado-Ma'aji joɗɗini ñaawoore ndee haa ñalnde 6 lewru bowte ngam ɓeydaade heɗaade. Ko wonaa ɗuum koo, ñalnde 27 sulyee, goomu wiɗto suudu sarɗiiji leydi ndii hollitii ciimtol mum, tawi ina wiya wonde Rimingado ina feññina ñawu nguu ngam daɗndude seedantaagal, tee waɗii ko fotaani e ustude biro konte konte jeneraal. Ndeen goomu nguu wasiyiima yo Rimingado woppu golle mum, nanngee, ñaawee wondude e wasiyaaji yo hiisaaji ɗii, hono Isah Yusif, fuɗɗo e PCACC, suudu nduu sosa goomu kesu ngam ƴeewtaade kaalis PCACC e les njiimaandi Rimingado. Caggal nde ñalngu nguu joofi, konu polis diiwaan Kano nanngi Rimingado ngam naamnaade ɗum ko feewti e fenaande e bayyinaango fenaande.
Hooreejo fedde toppitiinde ko fayti e ƴellitaare
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Ñalnde 3 lewru nduu hitaande 2023, Goomu toppitiingu golle ngenndiije toɗɗaa Ganduje yo won hooreejo ngenndiijo lannda laamu nguu, caggal nde Abdullahi Adamu woppi laamu.
Ñalnde 23 lewru Seeɗto hitaande 2024, Ñaawirde Inyang Ekwo, mo Ñaawirde Toownde Fedde nde to Abuja, jaɓi ñaawoore ɗaɓɓunde ittugol Dr Abdullahi Ganduje, e wonde hooreejo ngenndiijo fedde nde. Ñaawoore, nde Forum APC to bannge worgo-cakaari, ardii ɗum ko Saleh Zazzaga, ina luulndii toɗɗagol Ganduje e gardagol hooreejo leydi APC e dow daliilu wonde o jeyaa ko e diiwaan Kano e nder diiwaan geopolitik worgo-fuɗnaange, tawi noon darnde nde, ko adii ɗuum, ko senateer Abdullahi Adamu joginoo doosgal APC e nder diiwaan hee, ina foti heddaade4.
E lewru Yarkomaa 2025, hooreejo lesdi Tinubu toɗɗi mo hooreejo hukuumaaji pamari lesdi Naajeeriya (FAAN), hukuumaaji pamari lesdi Naajeeriya.
Ƴeew kadi
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]Doggol guwerneeruuji diiwaan Kano
Mariya mahmuud bunkure
Hiimoɓe
[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]- ↑ "Ganduje trains 60 youths, offers N30m take-off grant". The Nation Newspaper (in Engeleere). 2019-09-11. Retrieved 2022-03-03.
- ↑ "It's Official: INEC declares APC's Ganduje winner of Kano supplementary guber election" (in Engeleere). 2019-03-24. Retrieved 2021-08-04.
- ↑ "Ganduje Declared Winner In Kano, As APC Sweeps State Assembly | Channels Television". www.channelstv.com. Retrieved 2021-08-04.
- ↑ "Citation | Dr. Abdullahi Umar Ganduje (OFR)". Archived from the original on 9 May 2015. Retrieved 30 January 2015.
- ↑ "2015: Dr. Ganduje, The Best Man to Succeed Governor Kwankwaso". Archived from the original on 18 April 2015. Retrieved 6 January 2015.
- ↑ Ibrahim, Nasir (23 December 2020). "Why Ganduje dethroned Emir Sanusi - Kwankwaso". Premium Times. Retrieved 31 August 2024.
- ↑ Kolade, Adeyemi (2 December 2014). "Ganduje scales screening in Kano governorship race". The Nation. Lagos, Nigeria. Retrieved 16 October 2018.
- ↑ "Kwankwaso's deputy, Ganduje, wins Kano gov election". The Punch. Archived from the original on 13 April 2015. Retrieved 24 May 2015.
- ↑ "Kano: The Red Cap Controversy". This Day. 6 November 2016. Retrieved 3 July 2020.
- ↑ Ayitogo, Nasir (24 April 2017). "How we spent Kano Emirate funds, Emir Sanusi-led Council explains". Premium Times. Retrieved 3 July 2020.
- ↑ Nnochiri, Ikechukwu (20 January 2020). "Supreme Court upholds Ganduje's election, dismisses appeal". Vanguard. Lagos, Nigeria. Retrieved 31 August 2024.
- ↑ "Kano's deputy gov, commissioner arrested". The Guardian. Lagos, Nigeria. 11 March 2019. Retrieved 31 August 2024.
- ↑ Folorunso 'FSJ' Junior (10 March 2020). "Why we dethroned Emir Sanusi – Kano Govt". Premium Times. Retrieved 10 March 2020.
- ↑ Oyeleke, Sodiq (9 March 2020). "Why Sanusi was dethroned as Emir of Kano – Ganduje". The Punch. Retrieved 31 August 2024.
- ↑ Sanusi, Emir (9 March 2020). "Emir Sanusi II dethroned, banished". Vanguard. Lagos, Nigeria. Retrieved 31 August 2024.
- ↑ Sanusi, Muhammad (9 March 2020). "Disrespect to Lawful Instructions, Breach of Kano Emirate Law, Reasons Why Emir Sanusi Was Dethroned". This Day. Retrieved 31 August 2024.
- ↑ Samuel, Ogundipe. "Kano Governor Ganduje caught on video receiving dollars from suspected contractors". Premium Times. Retrieved 16 October 2018.
- ↑ "Ganduje denies video of taking bribe, says videos are fake". Retrieved 16 October 2018. Template:Dead link
- ↑ Ibrahim, Nasir. "#Gandujegate: Kano Gov sues Daily Nigerian publisher, demands N3bn". Premium Times. Retrieved 5 July 2021.
- ↑ Maishanu, Abubakar Ahmadu. "Dollar Video: Ganduje withdraws suit against newspaper publisher". Premium Times. Retrieved 5 July 2021.
- ↑ Usman, Mustapha (6 July 2021). "Dollar Videos: Court orders Ganduje to pay Jaafar Jaafar, company N800,000". Daily Nigerian. Retrieved 7 July 2021.
- ↑ Odogwu, Ted (7 July 2021). "Dollar video: Court fines Ganduje N800,000, publisher demands N400m". The Punch. Retrieved 7 July 2021.
- ↑ Paki, Sani Ibrahim (6 August 2021). "Dollar Videos: Ganduje Yet To Pay Daily Nigerian Publisher N800,000 Fine". Daily Trust. Retrieved 6 August 2021.
- ↑ Alhassan, Rayyan (15 July 2021). "Just In: Ganduje files another case against Jaafar Jaafar". Daily Nigerian. Retrieved 15 July 2021.
- ↑ "Ganduje Speaks On "Dollar" Video, Vows To Deal With Those Behind It". Sahara Reporters. New York City, United States. Sahara Reporters. Retrieved 5 July 2021.
- ↑ Alhassan, Rayyan (22 March 2021). "Dollar videos: Jaafar Jaafar writes IGP, says 'blame Ganduje if anything happens to me'". Daily Nigerian. Retrieved 5 July 2021.
- ↑ "Nigerian governor threatens to 'deal with' journalists who covered 2018 corruption case". Committee to Protect Journalists. 7 April 2021. Retrieved 5 July 2021.
- ↑ "Journalist Who Exposed Ganduje's Bribery Video Flees Home Over Death Threats". Sahara Reporters. New York City, United States. Sahara Reporters. Retrieved 5 July 2021.
- ↑ "Police summon Daily Nigerian publisher Jaafar Jaafar following governor's threat". Committee to Protect Journalists. 27 April 2021. Retrieved 5 July 2021.
- ↑ Ayitogo, Nasir. "Journalist who exposed Ganduje bribe video flees to UK". Premium Times. Retrieved 5 July 2021.
- ↑ Adewale, Murtala; Muhammad, Ahmad (27 July 2021). "Police detain Kano anti-graft boss for alleged forgery". The Guardian. Lagos, Nigeria. Retrieved 4 August 2021.
- ↑ Ajayi, Omeiza (3 August 2023). "Ganduje emerges APC National Chairman; Ajibola, Secretary". Vanguard. Lagos, Nigeria. Retrieved 3 August 2023.
- ↑ Musa, Deborah (2024-09-23). "Court dismisses suit seeking Ganduje's sack as APC national chairman". The Punch (in Engeleere). Retrieved 2024-09-29.
- ↑ "Despite Ongoing Corruption Case, Tinubu Appoints Ruling APC Chairman Ganduje As FAAN Board Chairman, Names Others As Board Chairpersons, CEOs For 42 Organisations | Sahara Reporters". saharareporters.com. Retrieved 2025-01-24.
